ഋഷയ ഊചുഃ - കോ ഭവാന്ന ഹി ജാനീമഃ കസ്മാത്കാരണതാം ഗതഃ । ദേവോ വാ യദി വാ ചാന്യഃ കഥയസ്വ യഥാതഥമ്
മഹർഷിമാർ ചോദിച്ചു: 'ആരാണു നിങ്ങൾ? ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്? ദേവനോ മറ്റാരോ ആണോ? സത്യം പറഞ്ഞുതരിക.'
വാഗുവാച - യഃ കര്താ സര്വഭൂതാനാം ഭുവനാനാം ച സര്വശഃ । വിസ്മിതാന്വിദുഷഃ പ്രേക്ഷ്യ സോഽഹം വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ
ശബ്ദം പറഞ്ഞു: 'സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവായ ഞാൻ, ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവാണ്. നിങ്ങൾ അത്ഭുതപെട്ട് അന്വേഷിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തി.'
തച്ഛ്രുത്വാ ദേവദേവസ്യ ഭാഷിതം ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ । അനാദിനിധനം ദേവം സ്തോതും തത്ര പ്രചക്രമുഃ
ദേവദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ദേവനെ അവിടെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
നമോ ഭൂതാത്മഭൂതായ ആത്മനേ പരമാത്മനേ । അച്യുതായ നമോ നിത്യമനംതായ നമോ നമഃ
'സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവായവനേ, പരമാത്മാവേ, അച്യുതനേ, ശാശ്വതനേ, അനന്തനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.'
ദാമോദരായ കവയേ യജ്ഞേശായ നമോ നമഃ । ഏവം സ്തുതസ്തു ഋഷിഭിസ്തുതോഷ ഭഗവാന്ഹരിഃ
'ദാമോദരനേ, ജ്ഞാനിയേ, യജ്ഞനാഥനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.' ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഹരി സന്തോഷിച്ചു.
പ്രത്യുവാച മഹര്ഷീംസ്താനഭീഷ്ടം കിം ദദാമി വഃ । ഋഷയ ഊചുഃ യദി തുഷ്ടോഽസി ഭഗവന്നസ്മാകം ഹിതകാമ്യയാ
അവൻ ആ മഹർഷിമാരോട് ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾക്ക് ഏത് വരം നൽകണം?' മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി—'
വ്രതം കിംചിത്സമാഖ്യാഹി സ്വര്ഗമോക്ഷഫലപ്രദമ് । ധനധാന്യപ്രദം പുണ്യമാത്മനസ്തുഷ്ടികാരകമ്
'സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നതും, ധനവും ധാന്യവും നൽകുന്നതും, പുണ്യമുള്ളതും ആത്മാവിന് സന്തോഷം നൽകുന്നതുമായ ഒരു വ്രതം ദയവായി പറയൂ.'
അല്പായാസം ബഹുഫലം വ്രതാനാമുത്തമം വ്രതമ് । കൃതേന യേന ദേവേശ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ
'ചെറിയ ശ്രമത്തിൽ വലിയ ഫലം ലഭിക്കുന്നതും, വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവുമായ വ്രതം. അത് ആചരിച്ചാൽ, ദേവേശാ, വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും.'
വിഷ്ണുരുവാച- ഫാല്ഗുനേ ശുക്ലപക്ഷേ തു പുഷ്യേണ ദ്വാദശീ യദി । ഭവേത്സാ ച മഹാപുണ്യാ മഹാപാതകനാശിനീ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, പുഷ്യ നക്ഷത്രം ദ്വാദശിയുമായി കൂടിയാൽ, ആ ദിവസം അത്യന്തം പുണ്യമുള്ളതും വലിയ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമായിരിക്കും.
വിശേഷസ്തത്ര കര്ത്തവ്യഃ ശൃണുധ്വം ദ്വിജസത്തമാഃ । ആമലകീം ച സംപ്രാപ്യ ജാഗരം തത്ര കാരയേത്
അപ്പോൾ പ്രത്യേകമായ ഒരു ആചാരം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്; ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരേ, കേൾക്കൂ. ആമലകി മരത്തെ സമീപിച്ചാൽ അവിടെ ജാഗരണം പാലിക്കണം.
സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത് । ഏതദ്വഃ കഥിതം വിപ്രാ വ്രതാനാം വ്രതമുത്തമമ് । അര്ചയിത്വാച്യുതം തസ്യാം വിഷ്ണുലോകാന്ന മുച്യതേ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇതാണ് വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായത്. അവിടെ അച്യുതനെ ആരാധിച്ചാൽ, വിഷ്ണു ലോകത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകേണ്ടതില്ല.
ഋഷയ ഊചുഃ - വ്രതസ്യാസ്യ വിധിം ബ്രൂഹി പരിപൂര്ണം കഥം ഭവേത് । കേ മംത്രാഃ കേ നമസ്കാരാഃ ദേവതാ കാ പ്രകീര്തിതാ
മുനികൾ ചോദിച്ചു: ഈ വ്രതത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ വിധി പറയൂ; ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ, ഏത് നമസ്കാരങ്ങൾ, ആരാണ് ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവത?
കഥം ദാനം കഥം സ്നാനം കശ്ച പൂജാവിധിഃ സ്മൃതഃ । അര്ഘാര്ചനസ്യ മംത്രം തു കഥയസ്വ യഥാതഥമ്
ദാനം എങ്ങനെ നൽകണം, സ്നാനം എങ്ങനെ ചെയ്യണം, പൂജയുടെ വിധി എന്താണ്? അർഘ്യവും പൂജയും ചെയ്യാനുള്ള മന്ത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദമായി പറയൂ.
വിഷ്ണുരുവാച- ശ്രൂയതാം യോ വിധിഃ സമ്യഗ്വ്രതസ്യാസ്യ ദ്വിജര്ഷഭാഃ । ഏകാദശ്യാം നിരാഹാരഃ സ്ഥിത്വാ ചൈവ പരേഽഹനി
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഈ വ്രതത്തിന്റെ ശരിയായ രീതികൾ കേൾക്കൂ, ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരേ. ഏകാദശി ദിവസം ഉപവാസം പാലിക്കണം; അതിനടുത്ത ദിവസം—
ഭോക്ഷ്യേഽഹം പുംഡരീകാക്ഷ ശരണം മേ ഭവാച്യുത । ഇതി കൃത്വാ തു നിയമം ദംതധാവനപൂര്വകമ്
‘നാളെ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കും, കമലനയനനായവാ, അച്യുതാ, നീ എന്നെ രക്ഷിക്കണം’ എന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പു വരുത്തി, ആദ്യം പല്ലുതേക്കി ശുദ്ധിയോടെ തുടങ്ങണം.
നാലപേത്പതിതാംശ്ചൌരാംസ്തഥാ പാഷംഡിനോ നരാന് । ദുര്വൃത്താന്ഭിന്നമര്യാദാന്ഗുരുദാരപ്രധര്ഷകാന്
പതിതന്മാരുമായി, കള്ളന്മാരുമായി, മതഭ്രഷ്ടന്മാരുമായി, ദുഷ്പ്രവർത്തകരുമായി, ആചാരങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നവരുമായി, ഗുരുപത്നിയെ അപമാനിച്ചവരുമായി സംസാരിക്കരുത്.
അപരാഹ്ണേ തതഃ സ്നാനം വിധിനാ കാരയേദ്ബുധഃ । നദ്യാം തഡാഗേ കൂപേ വാ ഗൃഹേ വാ നിയതാത്മവാന്
ഉച്ച കഴിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ നിർദ്ദിഷ്ട രീതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; നദിയിൽ, കുളത്തിൽ, കിണറിൽ അല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിൽ, ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ.
മൃത്തികാലംഭനം പൂര്വം തതഃ സ്നാനം ച കാരയേത് । അശ്വക്രാംതേ രഥക്രാംതേ വിഷ്ണുക്രാംതേ വസുംധരേ
ആദ്യം മണ്ണ് എടുത്ത്, പിന്നെ സ്നാനം ചെയ്യണം; ‘കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, വിഷ്ണു എന്നിവയാൽ ചവിട്ടപ്പെട്ട ഭൂമിയേ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്.
മൃത്തികേ ഹര മേ പാപം യന്മയാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ്
‘മണ്ണേ, ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും നീക്കിക്കൊൾക’.
ഇതി മൃത്തികാമംത്രഃ । ത്വമംബു സര്വഭൂതാനാം ജീവനം തനുരക്ഷകമ് । സ്വേദജോദ്ഭിജ്ജജാതീനാം രസാനാം പതയേ നമഃ
ഇതാണ് മണ്ണിനുള്ള മന്ത്രം: ‘നീയാണ് ജലമാകുന്നത്, എല്ലാ ജീവികളുടെ ജീവൻ, ശരീരങ്ങളുടെ രക്ഷക; വിയർപ്പിൽ നിന്നോ മുട്ടിൽ നിന്നോ ജനിച്ചവയുടെ രസങ്ങളുടെ അധിപനേ, നിനക്കു വന്ദനം’.
സ്നാതോഽഹം സര്വതീര്ഥേഷു ഹ്രദപ്രസ്രവണേഷു ച । നദീഷു ദേവഖാതേഷു ഇദം സ്നാനം തു മേ ഭവേത്
‘എനിക്ക് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും, തടാകങ്ങളിലും, ഉറവുകളിലും, നദികളിലും, ദൈവിക കുളങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെ ഈ സ്നാനം ഫലപ്രദമായിരിക്കും’.
ഇതി സ്നാനമംത്രഃ । ജാമദഗ്ന്യം മുനിം ചൈവ കാരയിത്വാ ഹിരണ്മയമ് । മാഷകസ്യ സുവര്ണസ്യ തദര്ദ്ധാര്ദ്ധേന വാ പുനഃ
ഇതാണ് സ്നാന മന്ത്രം: ജാമദഗ്ന്യ എന്ന മുനിയുടെ സ്വർണ്ണ പ്രതിമ, ഒരു മാഷക സ്വർണ്ണം കൊണ്ടോ അതിന്റെ പാതി കൊണ്ടോ നിർമ്മിക്കണം.
ഗൃഹമാഗത്യ പൂജായാഃ പൂജാഹോമം തു കാരയേത് । തതശ്ചാമലകീം ഗച്ഛേത്സര്വോപസ്കരസംയുതഃ
വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി, പൂജയ്ക്കും ഹോമത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടത്തണം. അതിനുശേഷം, എല്ലാ ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളുമായി ആമലകി മരത്തേക്കു പോകണം.
ആമലകീം തതോ ഗത്വാ പരിശോധ്യ സമംതതഃ । സ്ഥാപയേത്സതതം കുംഭമവ്രണം മംത്രപൂര്വകമ്
ആമലകി മരത്തെ സമീപിച്ച ശേഷം, ചുറ്റുമുള്ള സ്ഥലം നന്നായി വൃത്തിയാക്കണം; പിന്നീട്, മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഒരു മുറിവില്ലാത്ത കുമ്പം അവിടെ സ്ഥാപിക്കണം.
പംചരത്നസമോപേതം ദിവ്യഗംധാധിവാസിതമ് । ഛത്രോപാനദ്യുഗോപേതം സിതചംദനചര്ചിതമ്
ആ കുമ്പം അഞ്ചു രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കണം, ദിവ്യഗന്ധം പുരട്ടണം, കുടയും ചപ്പലുകളും വെക്കണം, വെള്ള ചന്ദനം പുരട്ടണം.
സ്രഗ്ദാമലംബിതഗ്രീവം സര്വധൂപവിധൂപിതമ് । ദീപമാലാകുലം കുര്യാത്സര്വതഃ സുമനോഹരമ്
കുമ്പത്തിന്റെ കഴുത്തിൽ പുഷ്പമാല അണിയിച്ച്, എല്ലാ ധൂപങ്ങളും അർപ്പിച്ച്, ചുറ്റും വിളക്കുകൾ നിരത്തി അതിനെ അത്യന്തം മനോഹരമാക്കണം.
തസ്യോപരി ന്യസേത്പാത്രം ദിവ്യലാജൈഃ പ്രപൂരിതമ് । പാത്രോപരി ന്യസേദ്ദേവം ജാമദഗ്ന്യം മഹാപ്രഭമ്
അതിന്മേല് ദൈവികമായ പൊള്ളിയ അരിപ്പുരി നിറച്ച ഒരു പാത്രം വെക്കണം. ആ പാത്രത്തിന് മുകളില് മഹത്വമുള്ള ജാമദഗ്ന്യ ദേവനെ സ്ഥാപിക്കണം.
വിശോകായ നമഃ പാദൌ ജാനുനീ വിശ്വരൂപിണേ । ഉഗ്രായ ച തതോഽപ്യൂരൂ കടീ ദാമോദരായ ച
വിശോകന് എന്ന ദേവന്റെ പാദങ്ങളില് നമസ്കാരം, വിശ്വരൂപി ദേവന്റെ മുട്ടുകളില് നമസ്കാരം, പിന്നീട് ഉഗ്ര ദേവന്റെ തോളുകളില് നമസ്കാരം, ദാമോദരന് ദേവന്റെ കമരത്തില് നമസ്കാരം.
ഉദരം പദ്മനാഭായ ഉരഃ ശ്രീവത്സധാരിണേ । ചക്രിണേ വാമബാഹും ച ദക്ഷിണം ഗദിനേ നമഃ 6.45.
പദ്മനാഭന് ദേവന്റെ വയറ്റില് നമസ്കാരം, ശ്രീവത്സം ധരിക്കുന്ന ദേവന്റെ നെഞ്ചില് നമസ്കാരം, ചക്രം കൈവശമുള്ള ദേവന്റെ ഇടതുകൈയില് നമസ്കാരം, ഗദധാരിയായ ദേവന്റെ വലതുകൈയില് നമസ്കാരം.
വൈകുംഠായ നമഃ കംഠമാസ്യം യജ്ഞമുഖായ വൈ । നാസാം വിശോകനിധയേ വാസുദേവായ ചാക്ഷിണീ
വൈകുണ്ഠന് ദേവന്റെ കഴുത്തില് നമസ്കാരം, യജ്ഞമുഖന് ദേവന്റെ വായില് നമസ്കാരം, ദുഃഖരഹിതനായ ദേവന്റെ മൂക്കില് നമസ്കാരം, വാസുദേവന് ദേവന്റെ കണ്ണുകളില് നമസ്കാരം.