आश्रमेषु महाभागान्मुनीन्वै शंसितव्रतान्। सत्यधर्मपरान्दान्तान्धर्षयामास दानवः
त्या दानवाने आश्रमांमध्ये राहणाऱ्या, सत्य आणि धर्माला वाहिलेल्या, संयमी आणि व्रतस्थ अशा महान ऋषींना छळायला सुरुवात केली.
देवांस्त्रिभुवनस्थांश्च पराजित्य महासुरः। त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः
महासुराने त्रिभुवनातील देवांना जिंकून, संपूर्ण त्रैलोक्य आपल्या अधीन करून, स्वर्गात राहू लागला.
यदा वरमदोत्सिक्तश्चोदितः कालधर्मिणा। यज्ञियानकरोद्दैत्यानयज्ञीयांश्च दैवतान्
वरामुळे मदमस्त झालेला आणि काळाच्या प्रवाहाने प्रवृत्त झालेला तो दैत्य, देवांना यज्ञास अयोग्य कर्मे करायला लावू लागला आणि दैत्यांना यज्ञ करायला भाग पाडू लागला.
तथा दैत्याश्च साध्याश्च विश्वे च वसवस्तथा। रुद्रा देवगणा यक्षा देवद्विजमहर्षयः
त्याप्रमाणे, दैत्य, साध्य, विश्वदेव, वसु, रुद्र, देवगण, यक्ष, देवद्विज आणि महर्षी—
शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्महाबलम्। देवदेवं यज्ञमयं वासुदेवं सनातनम्
सर्वांनीच, शरण देणाऱ्या, सर्व देवांचे देव, यज्ञमूर्ती, वासुदेव, सनातन आणि पराक्रमी विष्णू यांच्याकडे आश्रय मागितला.
देवा ऊचुः-। नारायण महाभाग देवास्त्वां शरणं गताः। त्रायस्व जहि दैत्येंद्रं हिरण्यकशिपुं प्रभो
देव म्हणाले: 'नारायण, महाभाग, आम्ही सर्व देव तुझ्या शरण आलो आहोत; प्रभो, आम्हाला वाचव आणि दैत्यांचा राजा हिरण्यकशिपू याचा नाश कर.'
त्वं हि नः परमोदाता त्वं हि नः परमो गुरुः। त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तमः
तूच आमचा सर्वात मोठा दाता आहेस, तूच आमचा श्रेष्ठ गुरु आहेस, तूच आमचा सर्वोच्च देव आहेस, ब्रह्मादिकांमध्येही सर्वश्रेष्ठ आहेस.
विष्णुरुवाच-। भयं त्यजद्ध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम्। तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम्
विष्णू म्हणाले: 'अमरांनो, भीती सोडा, मी तुम्हाला निर्भयता देतो; आणि देवांनो, लवकरच पुन्हा तुमचे स्वर्गलोक मिळवा.'
एनं हि सगणं दैत्यं वरदानेन गर्वितम्। अवध्यममरेंद्राणां दानवेंद्रं निहन्म्यहम्
हा वरामुळे गर्विष्ठ झालेला दैत्य आणि त्याचे सगळे साथीदार, जो देवेंद्रांनाही जिंकू शकत नाही, अशा या दानवराजाचा मी नाश करीन.
एवमुक्त्वा तु भगवान्विश्वपो विष्णुरव्ययः। हिरण्यकशिपुस्थानं जगाम हरिरीश्वरः
असे म्हणून, सर्वत्र व्यापणारा, अविनाशी भगवान विष्णू, हरि, हिरण्यकशिपूच्या निवासस्थानी गेला.
तेजसा भास्काराकारः शशीकांत्येव चापरः। नरस्य कृत्वार्धतनुं सिंहस्यार्द्धतनुं तथा
सूर्यासारखा तेजस्वी आणि चंद्रासारखा शीतल, त्याने अर्धा मानव आणि अर्धा सिंह असे रूप धारण केले.
नारसिंहेन वपुषा पाणिं संगृह्य पाणिना। ततो ददर्श विस्तीर्णां दिव्यां रम्यां मनोरमाम्
नरसिंह रूपात, हातात पकडून, त्याने ती विशाल, दिव्य, सुंदर आणि रम्य अशी सभा पाहिली.
सर्वकामयुतां शुभ्रां हिरण्यकशिपोः सभाम्। विस्तीर्णां योजनशतं शतमध्यर्द्धमायताम्
सर्व सुखांनी परिपूर्ण, उजळ, हिरण्यकशिपूची ती सभा फार मोठी होती—शंभर-पन्नास योजन लांब.
वैहायसीं कामगमां पंचयोजनमुच्छ्रिताम्। जराशोकक्षमापेतां निष्प्रकम्प्यां शिवां सुखाम्
ती सभा आकाशात तरंगणारी, इच्छेनुसार फिरणारी, पाच योजन उंच, वृद्धत्व आणि दुःखापासून मुक्त, अढळ, मंगलमय आणि सुखद होती.
वेश्मासनवतीं रम्यां ज्वलंतीमिव तेजसा। अंतःसलिलसंयुक्तां विहितां विश्वकर्मणा
त्याने एक सुंदर, तेजस्वी सभागृह पाहिले, जणू काही प्रकाशाने उजळून निघाले होते. आतमध्ये पाण्याची तलाव होती आणि ते विश्वकर्म्याने बांधले होते.
दिव्यवर्णमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युताम्। नीलपीतासितश्यामैः श्वेतैर्लोहितकैरपि
त्या सभागृहाभोवती आकाशी, पिवळी, काळी, गडद, पांढरी आणि लाल रंगांची फळे व फुले देणारी दिव्य रंगांची झाडे फुलली होती.
अवदातैस्तथा गुल्मै रक्तमंजरिधारिभिः। सिताभ्रघनसंकाशां प्लवंतीं च ददर्श सः
तिथे पांढऱ्या ढगांसारखी चमकणारी, लाल मंजिरी असलेली उजळ झुडपे होती, जी जणू काही तरंगत होती—हे सर्व त्याने पाहिले.
रश्मिमती स्वभावेन दिव्यगंधमनोरमा। सुसुखा न च दुःखा सा न शीता न च घर्मदा
ते सभागृह आपोआपच प्रकाशमान होते, दिव्य सुवासाने मनमोहक, अत्यंत सुखदायक, कुठलाही त्रास, थंडी किंवा उष्णता न देणारे होते.
न क्षुत्पिपासे ग्लानिं वा प्राप्यतां प्राप्नुवंति ते। नानरूपैरुपकृता सुचित्रैश्च सुभास्वरैः
तिथे कुणालाही भूक, तहान किंवा थकवा जाणवत नव्हता; विविध सुंदर आणि तेजस्वी रूपांनी त्यांची सेवा केली जात होती.
अतिचंद्रातिसूर्याति शिखिकान्ति स्वयंप्रभा। दीप्यते नाकपृष्ठस्था भासयंती विभासुरा
ती सभा चंद्र-सूर्याहूनही उज्ज्वल, मोराच्या पिसासारखी चमकदार, स्वयंप्रकाशी होती आणि आकाशाच्या शिखरावरून सर्वत्र प्रकाश पसरवत होती.
सर्वे चकाशिरे तस्यां मुदिताश्चैव मानुषाः। रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यभोज्यान्नमुत्तमं
तिथले सर्व लोक आनंदाने उजळून गेले होते आणि तिथे भरपूर, स्वादिष्ट व उत्तम अन्नपदार्थ आणि पेये मिळत होती.
पुण्यगंधास्रजश्चापि नित्यकालफला द्रुमाः। उष्णे शीतानि तोयानि शीते चोष्णानि संति वै
तिथे नेहमीच सुगंधी हार व सर्व ऋतूंमध्ये फळे देणारी झाडे होती; उष्णतेत थंड पाणी आणि थंडीत उबदार पाणी मिळत होते.
पुष्पिताग्रान्महाशाखान्प्रवालांकुरधारिणः। लतावितानसंछन्नान्कल्पानैक्षिष्ठ स प्रभुः
त्याने फुलांनी भरलेली, कोवळी पालवी आणि कोंब असलेली मोठी झाडे पाहिली, जी वेलांनी झाकलेली होती.
गंधवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च। तानि शीतानि चोष्णानि तत्रतत्र सरांसि च
तिथे सुगंधी फुले आणि रसाळ फळे होती, काही थंड, काही उबदार, आणि इथे-तिथे तलावही होते.
अपश्यद्भूपतीर्थानि सभायां तस्य स प्रभुः। नलिनैः पुंडरीकैश्च शतपत्रैः सुगंधिभिः
त्या प्रभूने सभागृहात पवित्र स्नानस्थाने पाहिली, जी कमळ, पांढरी शतपत्रे आणि सुगंधी फुलांनी भरलेली होती.
रक्तैः कुवलयैश्चैव कल्हारैरुत्पलैस्तथा। नानाश्चर्यसमोपेतैः पुष्पैरन्यैश्च सुप्रियैः1.45.
तिथे लाल कमळ, निळी कुमुदे, कळहारे, आणि अनेक अद्भुत व प्रिय फुलांनी ती जागा सजली होती.
कारंडवैश्चक्रवाकैः सारसैः कुररैरपि। विमलस्फटिकाभानि पांडुरच्छदनैर्द्विजैः
तिथे बदके, चक्रवाक, सारस, कुरर पक्षी आणि स्वच्छ स्फटिकासारख्या पांढऱ्या पिसांचे पक्षी होते.
बहुहंसोपगीतानि सारसानां रुतानि च। गंधयुक्ता लतास्तत्र पुष्पमंजरिधारिणीः
सारसांचे आवाज आणि असंख्य हंसांच्या गाण्यांनी तिथे गूंज भरली होती; सुगंधी वेलींवर फुलांचे घोस लटकत होते.
दृष्टवान्भगवान्हृष्टः खदिरान्वेतसार्जुनान्। चूतानिम्बानागवृक्षाः कदंबा बकुला धवाः
आनंदी झालेल्या त्या भगवंताने खदिर, वेत, अर्जुन, आंबा, निम, आग, कदंब, बकुळ आणि धवाची झाडे पाहिली.
प्रियंगवः पाटलाख्याः शाल्मल्यस्स हरिद्रवाः। शालास्तालास्तमालाश्च चंपकाश्च मनोरमाः
त्याने प्रियंगू, पाटल, शाल्मली, हरिद्रूव, शाल, ताळ, तमाळ आणि मनमोहक चंपकाची झाडे पाहिली.