संस्कारश्च भवेद्यस्य मृतस्य परवासरे। षष्टिर्वर्षसहस्राणि कुंभीपाके प्रतिष्ठति
मरणानंतर दुसऱ्या दिवशी जर कोणाचे अंतिम संस्कार केले गेले, तर तो व्यक्ती साठ हजार वर्षे कुंभिपाक नरकात राहतो.
अस्पृश्यस्पर्शनादेव उच्छिष्टः पतितो मृतः। सुचिरं नरके स्थित्वा म्लेच्छजातिषु जायते
जो मनुष्य अस्पृश्याच्या स्पर्शाने किंवा अपवित्र अवस्थेत मरण पावतो, तो नरकात खूप काळ राहून नंतर म्लेच्छ जातीमध्ये जन्म घेतो.
तथैव बहुकीटेषु जायते सत्त्वजातिषु। तस्मान्न चिरकालेषु जानीयात्पुण्यपातकम्
त्याचप्रमाणे, तो अनेक किड्यांमध्ये आणि नीच प्राण्यांमध्ये जन्म घेतो; म्हणूनच, पुण्य आणि पाप यांचा वेगळा विचार लवकर करावा.
पुण्यात्पुण्यप्रयोगैश्च सर्वेषां मर्त्यवासिनाम्। मरणे या गतिः पुंसां गतिर्भवति तादृशी
सर्व माणसांच्या मृत्यूनंतरची अवस्था त्यांच्या पुण्य आणि पाप कर्मांनुसार ठरते.
पुण्यतीर्थे मृतो यस्तु विष्णोर्नामानि चिंतयन्। पापात्पूतो व्रजेत्स्वर्गं सर्वदोषैर्न लिप्यते
जो पुण्यस्थळी विष्णूची नावे आठवत मरण पावतो, तो सर्व पापांतून शुद्ध होऊन स्वर्गात जातो आणि कोणत्याही दोषांना लागून राहत नाही.
पितुर्मृतस्य देहं तु वहेद्यस्तु सुतो बली। पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
जो बलवान पुत्र वडिलांचे मृत शरीर उचलतो, त्याला प्रत्येक पावलावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ निश्चित मिळते.
प्राक्चितौ च पितुर्देहे मुखाग्निं कारयेत्सुतः। विधिना मंत्रपूतेन पश्चाद्देहं दहेत्पुनः
श्मशानात पुत्राने मंत्रोच्चार करून वडिलांच्या तोंडात अग्नी ठेवावा आणि नंतर सर्व शरीर जाळावे.
लोभमोहसमायुक्तं पापपुण्यसमावृतम्। दहेयं सर्वगात्राणि दिव्यान्लोकान्स गच्छतु
लोभ आणि मोहाने भरलेले, पुण्य-पापांनी व्यापलेले हे शरीर पूर्णपणे जाळावे, म्हणजे आत्मा दिव्य लोकांना जाऊ शकेल.
दग्ध्वा च लंघयेत्पुत्रोप्यस्थिसंचयनं प्रति। दशाहे समनुप्राप्ते चार्द्रवस्त्रं परित्यजेत्
शरीर जाळल्यानंतर पुत्राने अस्थी गोळा करण्यासाठी तिकडे जावे, आणि दहाव्या दिवशी ओले वस्त्र सोडावे.
छित्वा च लोहितं चेलं वह्नौ चाथ जले क्षिपेत्। ततश्चैकादशाहे च श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः
रक्त लागलेले वस्त्र कापून ते अग्नीमध्ये किंवा पाण्यात टाकावे; त्यानंतर अकराव्या दिवशी शहाण्याने श्राद्ध करावे.
प्रेतस्य देहपुष्ट्यर्थं ब्राह्मणैकं तु भोजयेत्। दानं दद्याच्च विधिवद्वस्त्रं पीठं च पादुकाम्
मृत व्यक्तीच्या देहाच्या पोषणासाठी एक ब्राह्मणाला जेवू घालावे, आणि योग्य रीतीने वस्त्र, आसन आणि पादत्राणे दान द्यावे.
सर्वोपकरणैस्तुल्यं धरादिगजवाजिकम्। कृष्णां गां च प्रदद्यात्तु सर्वपापविमुक्तये
सर्व आवश्यक वस्तूंनी, जमीन, हत्ती, घोडे आणि काळी गाय यांचे दान करावे, म्हणजे सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.
चतुर्थाहे त्रिपक्षे च षण्मासे चाब्दिके तथा। द्वादश प्रतिमास्यानि श्राद्धान्ये तानि षोडश
चौथ्या दिवशी, तीन पक्षांनंतर, सहा महिन्यांनी आणि वर्षानंतर, असे बारा श्राद्ध करावेत; एकूण सोळा श्राद्धे होतात.
यस्यैतानि न संतीह यथाशक्ति च श्रद्धया। पिशाचत्वं स्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि
जो हे सर्व श्राद्ध करीत नाही, किंवा फक्त शक्य तितक्या श्रद्धेने करतो, तो शंभर श्राद्धे दिली तरीही पिशाच्चच राहतो.
अब्दमंबुघटं दद्यादन्नं चामिषसंयुतं। नित्यानित्यमभावाच्च क्षपन्मासं क्षमापयेत्
वर्षभरासाठी पाण्याचा कलश द्यावा, आणि मांसयुक्त अन्न द्यावे; सर्व गोष्टी नश्वर असल्यामुळे, मासिक विधी पूर्ण करावा.
सपिंडीकरणश्राद्धं गते संवत्सरे बुधः। पार्वणस्य विधानेन कारयेद्द्विजसत्तमः
वर्ष पूर्ण झाल्यावर, बुद्धिमान व्यक्तीने पौर्णिमेच्या विधीने सपींडिकरण श्राद्ध करावे.
पितुरब्दमशौचं स्यान्मातुः षण्मासमेव च। त्रिमासं तु स्त्रियश्चैव तदर्द्धं भ्रातृपुत्रयोः
वडिलांसाठी एक वर्ष, आईसाठी सहा महिने, स्त्रीसाठी तीन महिने आणि भाऊ किंवा पुत्रासाठी त्याचे अर्धे अशौच राहते.
सपिंडानामशौचं स्याद्यावद्गेहे स तिष्ठति। पुत्रस्य यन्निषिद्धं तु शृणु तात वदाम्यहम्
सपींडांसाठी अशौच तो घरात असेपर्यंत असते; आता पुत्रासाठी काय वर्ज्य आहे ते मी सांगतो, ऐक.
ब्रह्मचारी सदाचारी न गच्छेच्च स्त्रियं क्वचित्। सप्तघट्याः परं चैव नवघट्याश्च पूर्वतः
जो ब्रह्मचारी आणि नेहमीच चांगले वागणारा असतो, त्याने कधीही स्त्रीकडे जाऊ नये. सातव्या घटीनंतर आणि नवव्या घटीच्या आधी तो जाऊ नये.
स कालः कुतपो ज्ञेयः पितॄणां दत्तमक्षयम्। श्राद्धे त्रीणि पवित्राणि दौहित्रं कुतपस्तिलाः
तो काळ 'कुतप' म्हणून ओळखावा, त्या वेळी पितरांना दिलेले दान कधीच संपत नाही. श्राद्धाच्या वेळी तीन गोष्टी पवित्र मानल्या जातात – मुलीचा मुलगा, कुतप काळ आणि तीळ.
त्रीणि चात्र प्रशंसंति सत्यमक्रोधमत्वराम्। सायं संध्यां परान्नं च पुनर्भोजनमैथुनम्
इथे तीन गोष्टींची स्तुती केली आहे – सत्य बोलणे, राग न करणे आणि घाई न करणे. संध्याकाळची वेळ, दुसऱ्याचे अन्न, पुन्हा जेवणे आणि मैथुन यांचा त्याग करावा.
दानं प्रतिग्रहं चैव श्राद्धं कृत्वा विवर्जयेत्। अकर्तव्यशतं कृत्वा श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः
दान देणे, दान घेणे आणि चुकीच्या वेळी श्राद्ध करणे टाळावे. पण शंभर चुकीच्या गोष्टी केल्या असल्या तरी, शहाणा माणूस श्राद्ध करू शकतो.
तच्च कर्तव्यतामेति स्वयमुक्तं विरिंचिना। शृणु पुत्र पुरावृत्तं बहूनां च वदाम्यहम्
हे कर्तव्यच ठरते, असे स्वतः ब्रह्मदेवाने सांगितले आहे. मुला, ऐक, मी तुला पूर्वी घडलेल्या आणि अनेक गोष्टी सांगतो.
गुरोर्गोहननं कृत्वा ददुः श्राद्धं ययुर्दिवम्। तेषां च कीर्त्तनादेव श्राद्धं भवति चाक्षयम्
गुरूच्या आवडत्या गायीला मारून त्यांनी श्राद्ध केले आणि स्वर्गाला गेले. त्यांच्या या गोष्टीचे सांगितल्यानेही श्राद्धाचे पुण्य कधीच संपत नाही.
वसिष्ठस्य मुनेः शिष्या ब्राह्मणास्सप्त सुव्रताः। पितृश्राद्धे समायाते होमधेनुं गुरोः प्रियाम्
वसिष्ठ ऋषींचे सात सदाचारी ब्राह्मण शिष्य, जेव्हा पितृकार्याचा काळ आला, तेव्हा त्यांनी गुरूंच्या आवडत्या यज्ञासाठीच्या गायीची इच्छा केली.
प्रार्थयित्वा गृहं नीत्वा सप्तभिर्भ्रातृभिर्मुदा। गव्यार्थं पितृयज्ञे तां धेनुं हत्वा विमृश्य च
मागणी करून आणि आनंदाने ती गाय घरी नेली, सातही भावंडांनी मिळून पितृयज्ञासाठी तिचा वध केला आणि विचारपूर्वक हे कृत्य केले.
ददुर्मांसं च विप्रे च शेषं विप्रांस्त्वभोजयन्। समाप्य पितृकर्माणि वत्सं संगृह्यते द्विजाः
त्यांनी ब्राह्मणाला मांस दिले आणि उरलेले इतर ब्राह्मणांना खाऊ घातले. पितृकार्य पूर्ण करून वासरू त्यांनी परत घेतले, हे द्विजांनो.
गुरौ समर्पयामासुर्धेनुर्व्याघ्रेण भक्षिता। ततस्तपोर्बलादेव ज्ञात्वा तेषां च कारणम्
गाय वाघाने खाल्ली होती, ती त्यांनी गुरूंना परत दिली. तपाच्या सामर्थ्याने गुरूंनी त्यांच्या कृत्याचे कारण ओळखले.
स शशाप ततः शिष्यांश्चाडालाश्च भविष्यथ। वेपमानास्ततो विप्राः कृतांजलिपुटाः स्थिताः
मग गुरूंनी शिष्यांना शाप दिला, 'तुम्ही आता चांडाळ व्हाल.' ब्राह्मण घाबरून, हात जोडून उभे राहिले.
धेनोर्मांसंप्रदातारः पितृकृत्ये सदानघ। अकर्तव्यसहस्राणि महांति पातकानि च
जो कोणी पितृकार्याच्या वेळी गायीचे मांस देतो, तो हजारो चुकीच्या गोष्टी आणि मोठे पाप करतो, हे निष्पापा.