कारयित्वात्मनोमूर्तिं कांचनीं तु स्वशक्तितः । न्यसेत्तस्यां तु शय्यायामर्चयित्वा स्रगादिभिः
आपल्या शक्तीनुसार स्वतःची सोन्याची मूर्ती तयार करून, ती त्या शय्येवर ठेवावी आणि फुलमाळा वगैरेने तिची पूजा करावी.
आसनं पादुकां छत्रं वस्त्रयुग्ममुपानहौ । पवित्राणि च पुष्पाणि शयाय्यामुपकल्पयेत् 6.119.
त्या शय्येवर आसन, पादुका, छत्र, वस्त्रांची जोडी, जोडे, पवित्र धागे, फुले आणि इतर पूजेच्या वस्तू ठेवाव्यात.
एवं शय्यां तु संकल्प्य प्रणिपत्य च तान्द्विजान् । प्रार्थयेच्चानुमोदार्थं विष्णुलोकं व्रजाम्यहम्
अशा प्रकारे शय्या ठरवून, त्या ब्राह्मणांना नमस्कार करून, 'मी विष्णुलोकाला जात आहे' असे त्यांची संमती मागावी.
ततो व्रजेन्नरश्रेष्ठो विष्णोः स्थानमनामयम् । मंडपस्थां स्तुतान्विप्रानिति वाच्यं मुहुर्मुहुः
मग तो श्रेष्ठ पुरुष विष्णूच्या निर्मळ स्थानाला पोहोचतो; मंडपातील ब्राह्मणांचे नेहमीच कौतुक करावे.
मंत्रहीनं क्रियाहीनं सर्वहीनं द्विजोत्तमाः । सर्वंसंपूर्णतां यातु भवद्वाक्यप्रसादतः । विधिर्मासोपवासस्य यथावत्परिकीर्तितः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, मंत्र, विधी किंवा इतर काही कमी असले तरी, तुमच्या वचनाच्या कृपेने सर्व काही पूर्ण व्हावे. मासिक उपवासाची ही योग्य पद्धत सांगितली आहे.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहिताया। मुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे मासो। पवासकथनंनामैकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या उत्तरखंडातील कार्तिकमाहात्म्य या विभागात श्रीकृष्ण आणि सत्यभामा यांच्या संवादात, 'मासोपवासकथन' नावाचा हा एकशे एकोणवीसावा अध्याय संपला.
सूत उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य पुनः पप्रच्छ पावकिः । शालग्रामार्चनं भूयस्तच्छृणुध्वं तपोधनाः
सूतमुनी म्हणाले: हे शब्द ऐकून, पावकाने पुन्हा विचारले; आता, तपस्वींनो, शाळग्रामाच्या पूजेविषयी सविस्तर ऐका.
कार्तिकेय उवाच। भगवन्योगिनां श्रेष्ठ सर्वेधर्माः श्रुता मया । शालग्रामार्चनं ब्रूहि विस्तरेण मम प्रभो
कार्तिकेय म्हणाले: भगवन्, योग्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी सर्व धर्म ऐकले; आता, प्रभो, शाळग्राम पूजेविषयी मला सविस्तर सांगा.
ईश्वर उवाच। साधुसाधु महाप्राज्ञ यन्मां हि परिपृच्छसि । तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां मम वत्सल
ईश्वर म्हणाले: फार छान, फार छान, हे महाबुद्धिमान, तू माझी विचारणा केलीस; म्हणून मी तुला ते नीट सांगतो—हे मायाळू, ऐक.
शालग्रामशिलायां तु त्रैलोक्यं सचराचरम् । महाशय महासेन नित्यं तिष्ठति संहितम्
हे महाशय महासेन, शाळग्राम शिलेत संपूर्ण चराचर त्रैलोक्य नेहमी एकत्र वास करते.
दृष्टं प्रणमितं येन स्नापितं पूजितं तथा । यज्ञकोटिगुणं पुण्यं गवां कोटिफलं लभेत्
जो कोणी त्याचे दर्शन घेतो, नमस्कार करतो, स्नान घालतो किंवा पूजन करतो, त्याला यज्ञाच्या कोटीपट पुण्य आणि कोटी गायींचे फळ मिळते.
छिन्नस्तेन तथा वत्स गर्भवासः सुदारुणः । पीतं येन सदा विष्णोः शालग्रामशिलाजलम्
हे वत्सा, जो याकडे दुर्लक्ष करतो त्याला गर्भवास फार भयंकर असतो; पण जो नेहमी विष्णूच्या शाळग्राम शिलेचे पाणी पितो—
कामासक्तोऽपि यो नित्यं भक्तिभावविवर्जितः । शालग्रामशिला पुत्र पूजयित्वाच्युतो भवेत्
जो माणूस नेहमीच इच्छांमध्ये गुंतलेला असला, आणि त्याच्यात भक्तीभाव नसलाही, तरी पुत्रा, शाळग्राम शिला पूजल्याने तो अच्युताला प्राप्त होतो.
शालग्रामशिला बिंबं हत्वा कोटिविनाशनम् । स्मृतं संकीर्तितं ध्यातं पूजितं च नमस्कृतम्
शाळग्राम शिलेचे रूप फोडल्याने कोटींनी अनर्थ होतो; पण तिचे स्मरण, कीर्तन, ध्यान, पूजा किंवा नमस्कार केल्याने—
शालग्रामशिलां दृष्ट्वा यांति पापान्यनेकशः । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति वने मृगगणा भयात्
शाळग्राम शिला पाहिल्यावर अनेक पापं दूर पळतात, जसं जंगलात सिंह दिसला की हरणांच्या कळपाला भीतीनं पळावं लागतं.
नमस्कारं तु मनुजः शालग्रामशिलार्चने । भक्त्या वा यदि वाऽभक्त्या कृत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्
कोणताही माणूस भक्तीने किंवा अभक्तीने शाळग्राम शिलेची पूजा करून नमस्कार केला, तरी त्याला मुक्ती मिळते.
वैवस्वतभयं नास्ति तथा मरणजन्मनोः । यः करोति नरो नित्यं शालग्रामशिलार्चनम्
जो माणूस नेहमी शाळग्राम शिलेची पूजा करतो, त्याला यमाची भीती नाही, मृत्यू आणि जन्म यांचीही भीती राहत नाही.
गंधपाद्यार्घनैवेद्यैर्दीपैर्धूपैर्विलेपनैः । गीतैर्वाद्यैस्तथा स्तोत्रैः शालग्रामशिलार्चनम्
गंध, पाणी, अर्घ्य, नैवेद्य, दिवे, धूप, लेप, गीते, वाद्ये आणि स्तोत्रांनी शाळग्राम शिलेची पूजा केली जाते.
कुरुते मानवो यस्तु कलौ भक्तिपरायणः । कल्पकोटिसहस्राणि रमते विष्णुसद्मनि
कलियुगात जो भक्तिभावाने शाळग्राम शिलेची पूजा करतो, तो कल्पकोटी सहस्र वर्षे विष्णूच्या धामात रमतो.
शालग्रामनमस्कारो भावेनापि नरैः कृतः । मानुषत्वं कथं तेषां मद्भक्ता ये नरा भुवि
फक्त भावनेने जरी शाळग्राम शिलेला नमस्कार केला, तरी हे माझे भक्त पृथ्वीवर माणूस म्हणून कसे राहतील?
मद्भक्तास्तीव्रपापिष्ठा मत्प्रभुं न नमंति ये । वासुदेवं न ते ज्ञेया मद्भक्ताः पापमोहिताः
जे माझे भक्त असूनही मोठे पापी आहेत आणि वासुदेवाला नमस्कार करत नाहीत, त्यांना माझे भक्त समजू नका; ते पापाने मोहात पडलेले आहेत.
मद्भक्तोऽपि च यो भूत्वा भुंक्ते त्वेकादशीदिने । स याति ह्यंधतामिस्रे निरयं मम घातकः
माझा भक्त असला तरी जो एकादशीला जेवतो, तो माझा घातक होतो आणि नक्कीच अंधतम नरकात जातो.
मल्लिंगस्पर्शनं कार्यं नान्या शुद्धिर्विधीयते । या तिथिर्दयिता विष्णोः सा तिथिर्मम वल्लभा
शाळलिंगाला स्पर्श करणे आवश्यक आहे; दुसरी कोणतीही शुद्धी सांगितलेली नाही. जी तिथी विष्णूला प्रिय आहे, तीच तिथी मलाही आवडते.
यस्तां नोपवसेन्मर्त्यः स पापी श्वपचाधिकः । शालग्रामशिलायां तु सदा पुत्र वसाम्यहम्
जो मनुष्य त्या दिवशी उपवास करत नाही, तो पापी आणि चांडाळाहूनही अधिक आहे; पण पुत्रा, मी नेहमी शाळग्राम शिलेत वास करतो.
दत्तं देवेन तुष्टेन स्वस्थानं मम भक्तितः । पद्मकोटिसहस्रैस्तु पूजिते मयि यत्फलम्
देव प्रसन्न होऊन भक्तीने मला जे स्थान दिलं, तेच माझं स्वतःचं धाम आहे; आणि हजारो कोटी कमळांनी माझी पूजा केल्याने जे फळ मिळतं—
तत्फलं कोटिगुणितं शालग्रामशिलार्चनात् । पूजितोऽहं न तैर्मर्त्यैर्नमितोऽहं न तैर्नरैः
ते फळ शाळग्राम शिलेची पूजा केल्याने कोटीपट वाढतं. ज्यांनी माझी पूजा केली नाही, त्यांनी मला नमस्कारही केलेला नाही.
न कृतं मर्त्यलोके यैः शालग्रामशिलार्चनम् । शालग्रामशिलाग्रे तु यः करोति ममार्चनम्
ज्यांनी मर्त्यलोकात शाळग्राम शिलेची पूजा केली नाही, तरी जो कोणी शाळग्राम शिलेपुढे माझी पूजा करतो—
तेनार्चितोऽहं सेनानीर्युगानामेकविंशतिम् । किमर्चितैर्लिंगशतैर्विष्णुभक्तिविवर्जितैः
त्याच्यामुळे मी सेनापती, एकवीस युगं पूजिला जातो. विष्णूभक्ती नसताना शेकडो लिंगांची पूजा करून काय उपयोग?
शालग्रामशिलाबिंबं नार्चितं यदि पुत्रक । अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम्
पुत्रा, जर शाळग्राम शिलेचं पूजन झालं नाही, तर माझ्या नैवेद्याला—पान, फुलं, फळं किंवा पाणी—योग्यतेचा अधिकार राहत नाही.
शालग्रामशिलाग्रे तु सर्वं याति पवित्रताम् । भुक्त्वान्यदेवनैवेद्यं द्विजश्चांद्रायणं चरेत्
शाळग्राम शिलेपुढे सर्व काही पवित्र होतं. जर द्विजानं दुसऱ्या देवाचं नैवेद्य खाल्लं, तर त्यानं चांद्रायण व्रत करावं.