तुलसीदारुणा दाहो न तस्य पुनरावृतिः । यद्येकं तुलसीकाष्ठं मध्ये काष्ठशतस्य हि
तुळशीच्या लाकडाने जर अंत्यसंस्कार केला, तर त्या व्यक्तीला पुन्हा जन्म मिळत नाही. अगदी शंभर लाकडांमध्ये एक तुळशीचं लाकूड असलं तरी—
दाहकाले भवेन्मुक्तिः कोटिपापायुतस्य च । गंगांभसाभिषेकेण यांति पुण्यानि पुण्यताम्
दहनाच्या वेळी कोट्यवधी पाप असलेल्यालाही मुक्ती मिळते. गंगाजलाने स्नान केल्याने पुण्य आणखी वाढतं.
तुलसीकाष्ठमिश्राणि यांति दारूणि पुण्यताम् । तुलसीकाष्ठसंमिश्रा यावत्प्रज्वलते चिता
तुळशीच्या लाकडामिश्रित लाकडांना पुण्य मिळतं. तुळशीचं लाकूड मिसळून जोपर्यंत चिता पेटलेली असते—
दह्यंति तस्य पापानि कल्पकोटिकृतानि वै । दह्यमानं नरं दृष्ट्वा तुलसीकाष्ठवह्निना
त्याच्या कोट्यवधी कल्पांतील पापं जळून जातात. तुळशीच्या लाकडाच्या अग्नीत जळणारा माणूस पाहिल्यावर—
नयंति तं विष्णुदूता न च वै यमकिंकराः । जन्मकोटिसहस्रैस्तु मुक्तो याति जनार्दनम्
त्याला विष्णूचे दूत घेऊन जातात, यमाचे दूत नाही. कोटी जन्मांच्या बंधनातून मुक्त होऊन तो जनार्दनाकडे जातो.
दह्यंते ये नरा लोके तुलसीकाष्ठवह्निना । तान्विमानस्थितान्देवाः क्षिपंति कुसुमांजलिम्
ज्यांची अंत्यसंस्कार तुळशीच्या लाकडाच्या अग्नीत होतात, त्यांच्यावर देवता आपल्या विमानातून फुलांची उधळण करतात.
नृत्यंत्यप्सरसः सर्वा गीतं गायंति गायकाः । जायंते वीक्ष्य तं विष्णुः संतुष्टः शंभुना सह
सर्व अप्सरा नाचतात, गायक गाणं गातात. तो माणूस पाहून विष्णू आणि शंभू दोघेही प्रसन्न होतात.
गृहीत्वा तं करे शौरिर्गृहं नीत्वास्य चांगतः । मार्जयेत्सर्वपापानि पश्यतां त्रिदिवौकसाम्
शौरि त्याचा हात धरून त्याला आपल्या घरी नेतात आणि स्वर्गातील सर्वांच्या समोर त्याची सर्व पापं दूर करतात.
महोत्सवं कारयित्वा जयशब्दपुरःसरम् । ज्वलते यत्र चाज्येन तुलसीकाष्ठपावकः
जिथे तुळशीच्या लाकडाचा अग्नी तुपासह पेटतो, तिथे जयजयकारांसह मोठा उत्सव साजरा होतो.
अग्न्यगारे श्मशाने वा दह्यते पातकं नृणाम् । होमं कुर्वंति ये विप्रास्तुलसीकाष्ठवह्निना । सिक्ते सिक्ते तिले वापि अग्निष्टोमफलं लभेत्
अग्निकुंडात किंवा स्मशानात, तुळशीच्या लाकडाच्या अग्नीत माणसाची पापं जळतात. जे ब्राह्मण तुळशीच्या लाकडाच्या अग्नीत होम करतात किंवा तिळ घालून करतात, त्यांना अग्निष्टोम यज्ञाचं फळ मिळतं.
यो ददाति हरेर्धूपं तुलसीकाष्ठसंभवम् । शतक्रतुसमं पुण्यं लभते गोशतं फलम्
जो कोणी हरिला तुळशीच्या लाकडापासून तयार केलेला धूप अर्पण करतो, त्याला इंद्रासारखे पुण्य मिळते आणि शंभर गायी दान केल्याचे फळ मिळते.
नैवेद्यं पच्यते यस्तु तुलसीकाष्ठवह्निना । मेरुतुल्यं भवेद्दत्तं तदन्नं केशवस्य हि
जो कोणी तुळशीच्या लाकडाच्या अग्नीने नैवेद्य शिजवतो आणि ते अन्न केशवालाच अर्पण करतो, त्या अन्नाचे दान मेरुपर्वताएवढे मोठे मानले जाते.
तुलसीपावकेनाथ यो दीपं कुरुते हरेः । दीपलक्षसहस्राणां पुण्यं स लभते फलम्
जो कोणी तुळशीच्या लाकडाच्या ज्वाळेने हरिसाठी दिवा लावतो, त्याला लक्ष दिवे लावल्याचे पुण्य मिळते.
न तेन सदृशो लोके वैष्णवो भुवि दृश्यते । यः प्रयच्छति कृष्णस्य तुलसीकाष्ठचंदनम्
जो कृष्णाला तुळशीच्या लाकडापासून बनवलेले चंदन अर्पण करतो, त्याच्या तोडचा दुसरा कोणताही वैष्णव या पृथ्वीवर दिसत नाही.
स जायते कृपापात्रं विष्णोर्वाडवसत्तम
तो मनुष्य विष्णूच्या कृपेचा पात्र होतो, हे उत्तम घोड्या.
तुलसीदारुजातेन चंदनेन कलौ हरिम् । विलिप्य भक्तितो नित्यं रमते हरिसन्निधौ
जो कोणी भक्तीभावाने दररोज तुळशीच्या लाकडापासून बनवलेल्या चंदनाने हरिला अभिषेक करतो, तो हरिच्या सान्निध्यात नेहमी आनंद अनुभवतो.
तुलसीपंकलिप्तांगः कुरुते विष्णुपूजनम् । पूजाशतदिनैकाह्ना लभ्यते गोशतं फलम्
जो तुळशीच्या पंकाने अंगाला लेप लावून विष्णूची पूजा करतो, त्याला एका दिवसात शंभर दिवसांच्या पूजेइतके आणि शंभर गायी दान केल्याचे फळ मिळते.
विलेपार्थे तु कृष्णस्य तुलसीकाष्ठचंदनम् । मंदिरे तिष्ठते यावत्तावत्पुण्यफलं शृणु
कृष्णाच्या अभिषेकासाठी तुळशीच्या लाकडापासून बनवलेले चंदन मंदिरात ज्या काळात राहते, त्या काळात जेवढे पुण्य मिळते ते ऐक.
तिलप्रस्थाष्टकं दत्वा यत्पुण्यं प्राप्नुयान्नरः । तत्फलं जायते पुंसां प्रसादाच्चक्रपाणिनः
मनुष्याने आठ प्रस्थ तीळ दान केल्यावर जेवढे पुण्य मिळते, तेच फळ चक्रधारी प्रभूच्या कृपेने मिळते.
यो ददाति पितॄणां तु पिंडे तुलसिसंभवम् । दलं संजायते तृप्तिः पत्रे पत्रे शताब्दिका
जो कोणी पितरांना तुळशीसहित पिंड अर्पण करतो, त्याच्या प्रत्येक पानावर शंभर वर्षांची तृप्ती मिळते.
तुलसीमूलमृत्स्नैव स्नानं कुर्याद्विशेषतः । तेन तीर्थे कृतं स्नानं यावच्चांगे च मृत्तिका
जो कोणी विशेषतः तुळशीच्या मुळाची माती लावून स्नान करतो, त्याने जणू तीर्थात स्नान केल्यासारखे पुण्य मिळते, तोपर्यंत ती माती अंगावर राहते.
तदीय यातु मंजर्या पूजनं च करोति यः । नानापुष्पैः कृता पूजा यावच्चंद्रदिवाकरौ
जो त्या तुळशीच्या मंजिरीने पूजा करतो, त्याची विविध फुलांनी केलेली पूजा चंद्रसूर्य अस्तित्वात असतील तोपर्यंत टिकते.
यस्मिन्गृहेऽवतिष्ठेत तुलसी वृक्षवाटिका । दर्शनात्स्पर्शनाच्चैव ब्रह्महत्यादिपातकम् । तत्सर्वं विलयं याति दर्शनेनैव नारद
ज्या घरात तुळशीचे वाडे असतात, तिथे तिला पाहिल्याने किंवा स्पर्श केल्याने ब्रह्महत्येसारखे सर्व पाप केवळ दर्शनाने नष्ट होतात, हे नारद.
महादेव उवाच- अथान्यत्ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । न कस्यापि च कथितं शृणु देवर्षिसत्तम
महादेव म्हणाले - आता मी तुला दुसरे काही सांगतो, एकाग्र मनाने ऐक. हे देवर्षी श्रेष्ठ, हे कुणालाही सांगितलेले नाही, तू ऐक.
यत्र यत्र गृहे ग्रामे वने वा तुलसी भवेत् । तत्र तत्र जगत्स्वामी प्रीतात्मा च वसेद्धरिः
घरात, गावात किंवा जंगलात जिथे तुळशी असते, तिथे तिथे जगाचा स्वामी, प्रसन्न मनाने, वास करतो.
गृहे तस्मिन्न दारिद्र्यं नायोगो बंधुसंभवः । न दुःखं न भयं रोगस्तुलसी यत्र तिष्ठति
ज्या घरात तुळशी असते, तिथे दारिद्र्य राहत नाही, नातेवाईकांमुळे संकट येत नाही, दुःख, भीती किंवा रोगही राहत नाही.
सर्वत्र तुलसी पुण्या पुण्यक्षेत्रे विशेषतः । संनिधौ तस्य देवस्य रोपणात्पृथिवीतले
तुळशी सर्वत्र पवित्र आहे, विशेषतः पुण्यभूमीवर; त्या देवतेच्या सान्निध्यात पृथ्वीवर तुळशी लावल्याने
तेषां विष्णुपदं नित्यं तुलस्यारोपणे कृते । उत्पादान्दारुणान्रोगान्दुर्निमित्तान्यनेकशः । तुलस्याभ्यर्चिते भक्त्या हंत शांतिकरो हरिः
जे तुळशी लावतात त्यांना नेहमी विष्णूचे धाम मिळते; आणि भक्तीने तुळशीची पूजा केल्याने, हरि अनेक कठीण आजार व अमंगल दूर करून शांती देतो.
तुलसीगंधमाघ्राय यत्र गच्छति मारुतः । दिशो दश च ताः पूता भूतग्रामश्चतुर्विधः
जिथे जिथे तुळशीचा सुवास वारा घेऊन जातो, तिथे दहा दिशाही शुद्ध होतात आणि चार प्रकारची सजीव सृष्टीही पवित्र होते.
यस्मिन्गृहे मुनिश्रेष्ठ तुलसीमूलमृत्तिका । सर्वदा तत्र तिष्ठंति देवताश्च शिवो हरिः
मुनिश्रेष्ठा, ज्या घरात तुळशीच्या मुळाजवळील माती असते, तिथे नेहमी देवता, शंकर आणि हरि वास करतात.