आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । सर्वाङ्गेषु प्रदृश्यंते गंधर्वाप्सरसश्च ये
आदित्य, वसु, रुद्र, सर्व देवता आणि मरुतगण; त्याच्या सर्व अंगावर गंधर्व आणि अप्सरा दिसत होत्या.
इत्थं विभूतयस्तस्य दृश्यंते परमात्मनः । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं वनमालाविभूषितम्
अशा प्रकारे त्या परमात्म्याच्या अनेक विभूती दिसत होत्या; त्याच्या छातीवर श्रीवत्स, कौस्तुभ आणि वनमाळा शोभत होती.
शंखचक्रगदाखङ्ग शार्ङ्गाद्यैर्हेतिभिर्युतम् । सर्वोपनिषदामर्थं दृष्ट्वा दैत्येश्वरात्मजः
त्याच्याकडे शंख, चक्र, गदा, खड्ग, शार्ङ्ग धनुष्य आणि इतर शस्त्रास्त्रे होती; सर्व उपनिषदांचा सार पाहून दैत्यराजाचा पुत्र—
हर्षाश्रुजलसिक्तांगः प्रणनाम मुहुर्मुहुः । दैत्येंद्रस्तु हरिं दृष्ट्वा क्रोधान्मृत्युवशे स्थितः
आनंदाश्रूंनी न्हालेल्या अंगाने पुन्हा पुन्हा वंदन करू लागला; पण दैत्यांचा राजा, हरिला पाहून, रागाने मृत्यूच्या अधीन झाला होता.
योद्धुं खङ्गं समुद्यम्य नृसिंहं तमभिद्रवत् । अथ दैत्यगणाः सर्व्वे लब्धसंज्ञा महाबलाः
त्याने युद्धासाठी तलवार उचलली आणि नरसिंहावर झेप घेतली. मग सर्व बलाढ्य दैत्यगण शुद्धीवर येऊन पुढे सरसावले.
स्वान्यायुधानि चादाय हरिं जघ्नुस्त्वरान्विताः । पलालकाण्डानि यथा वह्नौ क्षिप्तान्यनेकशः
आपली शस्त्रे घेतली आणि ते सर्वजण हरिला वेगाने हल्ला करू लागले, जणू काही अनेक गवताच्या काड्या आगीत टाकाव्यात तशी.
तथैव भस्मतां यांति महास्त्राणि हरेस्तनौ । तान्यनीकानि दैत्यानां दृष्ट्वा नरहरिस्तदा
त्याचप्रमाणे, हरीच्या देहावर ती महाशस्त्रे राख झाली; दैत्यांची ती सैन्ये अशी पाहून नरसिंहाने त्या क्षणी—
सटैर्ददाह च ज्वालामालाविरचित स्फुटैः । नृकेसरि सटोद्भूतवह्निना दानवा भृशम्
आपल्या घनदाट जटांमधून प्रज्वलित ज्वाळांचा वर्षाव करून नरसिंहाने दैत्यांना प्रचंड जाळून टाकले.
निर्भस्मिता गणाः सर्वे निःशेषं तदभूद्बलम् । प्रह्लादं सानुगं हित्वा भस्मिते वीक्ष्य तद्बले
सर्व दैत्यगण पूर्णपणे राख झाले, त्यांची शक्ती संपली; प्रह्लाद आणि त्याच्या अनुयायांना वाचवून, नरसिंहाने उरलेली दैत्यसेना नष्ट झालेली पाहिली.
क्रोधाद्दैत्यपतिः खङ्गमाकृष्याभिप्रपद्यत । खङ्गहस्तं तु दैत्येंद्रं जग्राहैकेन बाहुना
रागाने दैत्यराज तलवार उपसून पुढे धावला; पण नरसिंहाने एकाच हाताने तलवारधारी दैत्यराजाला पकडले.
पातयामास देवेशो यथा शाखां महानिलः । गृहीत्वा पतितं भूमौ महाकायं नृकेसरी
देवतांचा स्वामी त्याला जसा मोठा वारा फांदी खाली पाडतो तसा खाली फेकून दिला; नरसिंहाने तो विशालकाय दैत्य खाली पडल्यानंतर पकडला.
स्वोत्संगे स्थापयामास ददर्शासौ मुखं हरेः । विष्णुनिंदाकृतंपापंतथावैष्णवदोषजम्
त्याला आपल्या मांडीवर बसवून, हरिचे मुख पाहिले; विष्णूचा अपमान आणि वैष्णवांचा अपराध त्याने ओळखला.
नृसिंहस्पर्शनादेवनिर्भस्मितमभूत्तदा । अथदैत्येश्वरस्याथमहद्गात्रंनृकेसरी
नरसिंहाच्या स्पर्शाने तो क्षणात राख झाला; मग नरसिंहाने दैत्यराजाचे मोठे शरीर पाहिले.
नखेर्विदारयामासतीक्ष्णैर्वज्रनिभैर्घनैः । सनिर्म्मलात्मादैत्येंद्र पःश्यन्साक्षान्मुखं हरेः
आपल्या वज्रासारख्या तीक्ष्ण नखांनी त्याचे शरीर फाडले; तो दैत्यराज निर्मळ मनाने हरिचे मुख पाहत होता.
नखनिर्भिन्नहृदयः कृतार्थो विजहावसून् । तद्गात्रं शतधा भित्त्वा नखैस्तीक्ष्णैर्महाहरिः
नखांनी हृदय छेदले गेले, आपले कार्य पूर्ण झाले म्हणून त्याने प्राण सोडले; महाहरीने तीक्ष्ण नखांनी त्याचे शरीर शंभर तुकड्यांत फाडले.
आकृष्यांत्राणि दीर्घाणि कंठे संसक्तवान्प्रियान् । अथ देवगणाः सर्व्वे मुनयश्च तपोधनाः
लांब आतडी ओढून ती आपल्या गळ्यात घातली; मग सर्व देवगण आणि तपस्वी ऋषी—
ब्रह्मरुद्रौ पुरस्कृत्य शनैः स्तोतुं समाययुः । ते प्रसादयितुं भीता ज्वलंतं विश्वतोमुखम्
ब्रह्मा आणि रुद्रांना पुढे करून, हळूहळू स्तुतीसाठी आले; ते सर्वजण ज्वलंत, सर्वमुखी नरसिंहाला शांत करण्यासाठी भीतीने आले.
मातरं जगतां धात्रीं चिंतयामासुरीश्वरीम् । हिरण्यवर्णां हरिणीं सर्व्वोपद्रवनाशिनीम्
ते सर्वजण जगाची माता, पालन करणारी, देवी यांचा विचार करू लागले; हिरवर्णाची, हरिणीसारखी, सर्व संकटांचा नाश करणारी अशी ती देवी.
विष्णोर्नित्यानवद्यांगीं ध्यात्वा नारायणीं शुभाम् । देवीसूक्तजपैर्भक्त्या नमश्चक्रुः सनातनीम्
विष्णूची नित्यनिर्दोष, मंगलरूप असलेली नारायणी असे ध्यान करून, देवीसूक्ताचा जप व भक्तीने त्यांनी सनातनी देवीस वंदन केले.
तैश्चिंत्यमाना सा देवी तत्रैवाविरभूत्तदा । चतुर्भुजा विशालाक्षी सर्वाभरणभूषिता
त्यांच्या ध्यानामुळे ती देवी तिथेच प्रकट झाली; चार भुजा, मोठ्या डोळ्यांची, सर्व अलंकारांनी सुशोभित.
दुकूलवस्त्रसहितां दिव्यमालानुलेपनाम् । तां दृष्ट्वा देवदेवस्य प्रियां सर्वे दिवौकसः
रेशमी वस्त्रे, दिव्य माळा आणि सुगंधी लेपांनी सजलेली; देवदेवतेची प्रिय पत्नी पाहून सर्व देवगण—
ऊचुः प्रांजलयो देवीं प्रसन्नं कुरुते प्रियम् । त्रैलोक्यस्याभयं स्वामी यथा दद्यात्तथा कुरु
सर्वांनी हात जोडून देवीला म्हणाले: 'कृपा करा आणि आम्हाला प्रिय असे करा; जसे भगवान त्रैलोक्याला अभय देतात, तसेच तुम्हीही करा.'
रुद्र उवाच- इत्युक्ता सहसा देवी प्रियं प्राप्य जनार्दनम् । प्रणिपत्य नमस्कृत्य प्रसीदेति उवाच तम्
रुद्र म्हणाले — देवीला प्रिय जनार्दन मिळताच तिने पटकन वाकून नमस्कार केला आणि त्याला म्हणाली, "माझ्यावर कृपा कर."
तां दृष्ट्वा महिषीं स्वस्य प्रियां सर्व्वेश्वरो हरिः । रक्षःशरीरजं क्रोधं तत्याज प्रीतवत्क्षणात्
आपली प्रिय राणी पाहताच सर्वांचा स्वामी हरिने, राक्षसामुळे मनात आलेला राग क्षणात सोडून दिला आणि तो आनंदी झाला.
अंकमादाय तां देवीं समाश्लिष्य दयानिधिः । कृपासुधार्द्रदृष्ट्या वै निरैक्षत सुरान्हरिः
करुणेचा सागर असलेल्या हरिने देवीला मांडीवर घेतले, तिला मिठी मारली आणि दयाळूपणाने ओथंबलेल्या नजरेने देवांकडे पाहिले.
ततो जयजयेत्युच्चैः स्तुवतां नमतां तदा । तद्दयादृष्टिदृष्टानां सानंदः संभ्रमोऽभवत्
तेव्हा सर्व जण मोठ्या आवाजात 'जय जय' म्हणत स्तुती करू लागले, वाकून नमस्कार करू लागले, आणि ज्यांच्यावर त्याची कृपादृष्टी पडली त्यांना आनंद व उत्साह भरून आला.
ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । ऊचुः प्रांजलयो देवं नमस्कृत्य जगत्पतिम्
मग सर्व देवगण आनंदाने ओतप्रोत झालेले, हात जोडून जगत्पतीला वाकले आणि म्हणू लागले.
देवगणा ऊचुः - द्रष्टुमत्यद्भुतं तेजो न शक्तास्ते जगत्पते । अत्यद्भुतमिदं रूपं बहुबाहुपदांकितम्
देवगण म्हणाले — 'हे जगत्पती, तुझे अद्भुत तेज आम्हाला पाहवत नाही; हे अनेक हातपायांनी युक्त रूप खरोखरच आश्चर्यकारक आहे.'
जगत्त्रयसमाक्रांतं तेजस्तीक्ष्णतरं तव । द्रष्टुं स्थातुं न शक्ताः स्मः सर्व्व एव दिवौकसः
'तुझे तेज अग्नीपेक्षा तीक्ष्ण असून तीनही जग व्यापून आहे; आम्हा सर्व स्वर्गवासीयांना ते पाहता येत नाही, की त्यासमोर उभेही राहता येत नाही.'
महादेव उवाच-। इत्यर्थितस्तु विबुधैस्तेजस्तदतिभीषणम् । उपसंहृत्य देवेशो बभूव सुखदर्शनः
महादेव म्हणाले — देवांनी विनंती केल्यावर, देवाधिदेवाने ते अतिशय भयंकर तेज मागे घेतले आणि तो सुंदर दिसू लागला.