गवां शतसहस्राणि हंता तत्तस्यदुःष्कृतम् । स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत्तु वसुंधराम्
शंभर हजार गायी मारणाऱ्याचं जितकं पाप, तितकंच पाप स्वतः किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन बळकावणाऱ्याचं असतं.
स च विष्ठाकृमिर्भूत्वा पितृभिः सह पच्यते । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः
तो माणूस शेवटी विष्ठेच्या किड्यासारखा होतो आणि पितरांसोबत यातना भोगतो; पण जमीन दान करणारा साठ हजार वर्षे स्वर्गात राहतो.
प्रहर्ता चानुमंता च तावद्वै नरकं व्रजेत् । भूमिदाद्भूमिहर्तुश्च नापरः पुण्यपापवान्
ज्याने मारलं आणि ज्याने संमती दिली, दोघेही तितकाच काळ नरकात जातात; जमीन देणारा आणि घेणारा यांच्याशिवाय दुसऱ्याला पुण्य किंवा पाप लागत नाही.
उर्द्ध्वाधस्तौ च तिष्ठेते यावदाभूतसंप्लवम्
ते दोघे सृष्टीच्या अंतापर्यंत वर आणि खाली अशा स्थितीत राहतात.
अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं भूर्वैष्णवी सूर्यसुतास्तु गावः । तेषांमनंतं फलमश्नुवीत यः कांचनं गां च महीं च दद्यात्
सुवर्ण हे अग्नीचं पहिले अपत्य आहे, पृथ्वी विष्णूची आहे, आणि गायी सूर्याच्या कन्या आहेत; जो कोणी सुवर्ण, गाय किंवा जमीन दान करतो, त्याला अमर्याद फळ मिळतं.
भूमिं यः प्रतिगृह्णाति यश्च भूमिं प्रयच्छति । उभौ तौ पुण्यकर्माणौ नियतौ स्वर्गगामिनौ
जो जमीन घेतो आणि जो जमीन देतो, दोघेही पुण्यकर्मी आहेत आणि स्वर्गाला जाणारे आहेत.
अन्यायेन हृता भूमिर्यैर्नरैरपहारिता । हरंतो हारयंतश्च हन्युस्ते सप्तमं कुलम्
ज्यांनी अन्यायाने जमीन घेतली किंवा घेण्यास लावली, ते आणि त्यांना मदत करणारे, सातव्या पिढीपर्यंत आपल्या कुळाचं नाश करतात.
हरेद्धारयते यस्तु मंदबुद्धिस्तमोवृतः । स बद्धो वारुणैः पाशैस्तिर्यग्योनिषु जायते
जो मंदबुद्धी आणि अज्ञानाने झाकलेला असूनही जमीन बळकावतो, तो वरुणाच्या दोऱ्यांनी बांधला जातो आणि पशूयोनीत जन्म घेतो.
अश्रुभिः पतितैस्तेषां दानानामवकीर्त्तनम् । ब्राह्मणस्य हृते क्षेत्रे हतं त्रिपुरुषं कुलम्
त्यांच्या अश्रूंनी त्यांची दानं विखुरली जातात; ब्राह्मणाचं शेत हिरावल्यास तीन पिढ्या नष्ट होतात.
वापीकूपसहस्रेण अश्वमेधशतेन च । गवांकोटिप्रदानेन भूमिहर्ता न शुद्ध्यति
हजार विहिरी किंवा तळी, शंभर अश्वमेध यज्ञ किंवा दहा कोटी गायी दान केल्या तरी, जमीन बळकावणाऱ्याचं पाप धुतलं जात नाही.
कृतं दत्तं तपोऽधीतं यत्किंचिद्धर्मसंस्थितम् । अर्द्धांगुलस्य सीमाया हरणेन प्रणश्यति
जे काही केलं, दान दिलं, तप केलं किंवा धर्माचं अध्ययन केलं, ते सगळं अर्ध्या बोटाएवढ्या सीमारेषा बळकावल्याने नष्ट होतं.
गोतीर्थं ग्रामरथ्यां च श्मशानग्राममेव च । संपीड्य नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम्
गायींचं तीरथ, गावाची वाट, स्मशानभूमी किंवा गाव दडपणारा नरकात जातो, तो सृष्टीच्या अंतापर्यंत तिथेच राहतो.
पंचकन्यानृते हंति दश हंति गवानृते । शतमश्वानृते हंति सहस्रं पुरुषानृते
पाच कन्यांसाठी खोटं बोलल्याने दहा, गायींसाठी शंभर, घोड्यांसाठी हजार आणि माणसासाठी खोटं बोलल्याने हजार जणांचा नाश होतो.
हंति जातानजातांश्च हिरण्यार्थेऽनृतं वदन् । सर्वं भूम्यनृते हंति मास्म भूम्यनृतं वद
सोन्यासाठी खोटं बोलल्याने जन्मलेले आणि अजन्मे दोघांचाही नाश होतो; जमिनीबद्दल खोटं बोलल्याने सगळ्यांचाच नाश होतो—कधीही जमिनीबद्दल खोटं बोलू नका.
ब्रह्मस्वे नो रतिं कुर्यात्प्राणैः कंठगतैरपि । अग्निदग्धाः प्ररोहंति ब्रह्मदग्धो न रोहति
ब्रह्मस्वाची इच्छा कधीच करू नये, अगदी प्राण喉याला आले तरीही. कारण अग्नीने जळलेली वस्तू पुन्हा उगवते, पण ब्राह्मणाच्या शापाने नष्ट झालेले कधीच पुन्हा होत नाही.
अग्निदग्धाः प्ररोहंति सूर्यदग्धास्तथैव च । राजदंडहताश्चैव ब्रह्मशापहता हताः
अग्नीने जळलेली आणि सूर्याने भाजलेली वस्तू पुन्हा उगवते; राजाच्या शिक्षेने मारलेला माणूसही कधी कधी वाचतो, पण ब्राह्मणाच्या शापाने नष्ट झालेला कायमच नष्ट होतो.
ब्रह्मस्वेन च पुष्टानि अंगानि च मुहुर्महुः । कार्यकालेविशीर्यंते सिकताभि तपो यथा
ब्रह्मस्वामुळे वाढलेली शरीराची अंगे वेळ आली की वारंवार नष्ट होतात, जशी वाळू उष्णतेने उडून जाते.
ब्रह्मस्वहरणं कुर्वन्नरो यातीह रौरवम् । न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते
जो माणूस ब्रह्मस्व चोरतो, तो या जन्मात रौरव नरकात जातो. लोक म्हणतात विष हे विष आहे, पण खरे विष म्हणजे ब्रह्मस्वच होय.
विषमेकाकिनं हंति ब्रह्मस्वं पुत्रपौत्रिकम् । लोहचूर्णं चाश्मचूर्णं विषं संजरयेन्नरः
विष फक्त एकाला मारते, पण ब्रह्मस्व मुलाबाळांना आणि नातवंडांनाही नष्ट करते. लोखंड किंवा दगडाचे चूर्ण माणूस नष्ट करू शकतो, पण या विषाचे काहीच करता येत नाही.
ब्रह्मस्वं त्रिषु लोकेषु कः पुमान्जरयिष्यति । ब्रह्मस्वेन तु यत्सौख्यं देवस्वेन तु या रतिः
तीनही लोकांत ब्रह्मस्वाचे विष कोण नष्ट करू शकेल? ब्रह्मस्वातून मिळणारे सुख, आणि देवस्वातून मिळणारा आनंद—
तद्धनं कुलनाशाय भवत्यात्मविनाशनम् । ब्रह्मस्वं ब्रह्महत्या च दरिद्रस्य तु यद्धनम्
असे धन घराचा नाश करते आणि स्वतःचाही विनाश घडवते. ब्रह्मस्व, ब्रह्महत्येचे पाप आणि गरीबाचे धन—
गुरुमित्रहिरण्यं च स्वर्गस्थमपि पीडयेत् । श्रोत्रियाय कुलीनाय दरिद्राय च वासव
गुरू किंवा मित्राचे सोने, जरी ते स्वर्गात असले तरी, त्रास देते. हे इंद्रा, विद्वान, कुलीन किंवा गरीब माणसालाही—
संतुष्टाय विनीताय सर्वस्वसहिताय च । वेदाभ्यास तपो ज्ञानेंद्रियसंयमशालिने 6.32.
जो संतुष्ट आहे, नम्र आहे, सर्वस्वासह आहे, वेदाभ्यास, तप, ज्ञान आणि इंद्रिय संयम यात मग्न आहे—
ईदृशाय सुरश्रेष्ठ यद्दत्तं हि तदक्षयम् । आमपात्रे यथा न्यस्तं क्षीरं दधि घृतं मधु
हे देवश्रेष्ठा, अशा माणसाला दिलेले दान कधीच संपत नाही, जसे स्वच्छ पात्रात ठेवलेले दूध, दही, तूप किंवा मध—
भिनत्ति पात्रं दौर्बल्यान्न च पात्रं विनश्यति । एवं गां च हिरण्यं च वस्त्रमन्नं मही तिलान्
पात्र कमकुवत असेल तर ते फुटते, पण पात्राचे काही होत नाही; त्याचप्रमाणे जमीन, सोने, वस्त्र, अन्न, पृथ्वी आणि तीळ—
अविद्वान्प्रतिगृह्णाति भस्मीभवति काष्ठवत् । यस्तडागं नवं कुर्यात्पुराणं वापि खानयेत्
अविद्वान माणसाने घेतले तर ते लाकडासारखे राख होते; पण जो नवीन तळे बांधतो किंवा जुने तळे खणतो—
सर्वं कुलं समुद्धृत्य स्वर्गलोके महीयते । वापीकूपतडागानि उद्यानप्रभवानि च
तो आपले संपूर्ण घराणे उंचावतो आणि स्वर्गात सन्मान मिळवतो; तळी, विहिरी, तलाव आणि बागा—
पुनर्नीतानि संस्कारं ददते मौक्तिकं फलम्। निदाघकाले पानीय यस्य तिष्ठति वासव
पुन्हा दुरुस्त करून नीट सांभाळल्यास, ते मोत्यासारखे फळ देतात; हे इंद्रा, उन्हाळ्यात ज्याच्या कडे पाणी असते—
स दुर्गं विषमं कृच्छ्रं न कदाचिदवाप्नुयात् । एकाहं तु स्थितं तोयं पृथिव्यां देवसत्तम
त्याला कधीच संकट, अडचण किंवा कठीण प्रसंग येत नाही; हे देवश्रेष्ठा, पृथ्वीवर एक दिवस जरी पाणी टिकले—
कुलानि तारयेत्तस्य सप्तसप्त परानपि । दीपालोकप्रदानेन वपुष्मान्स भवेन्नरः
त्यामुळे त्याचे सात पिढ्या आणि आणखी सात पिढ्या तारल्या जातात; दिवा दान केल्याने माणूस तेजस्वी होतो.