पुलस्त्य उवाच। तस्मिन्नेव पुरे जाताश्चक्रवाका अथो नृप
पुलस्त्य म्हणाला: त्या शहरातच, राजन, चक्रवाक जन्मले.
वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मरा बुधाः। धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्यावर्णस्तपोधिकः
ते वृद्ध ब्राह्मणाचे पुत्र होते, बुद्धिमान, पूर्वजन्माची आठवण असणारे, धैर्यवान, सत्यदर्शी, विद्वान, उत्तम स्वभावाचे आणि तपाला समर्पित.
नामतः कर्मतश्चैव सुदरिद्रस्य ते सुताः। तपसे बुद्धिरभवत्तेषां वै द्विजजन्मनां
नावाने आणि कर्माने ते अत्यंत गरीब ब्राह्मणाचे पुत्र होते; आणि द्विज म्हणून त्यांच्या मनात तपाची इच्छा जागी झाली.
यास्यामः परमां सिद्धिमूचुस्ते द्विजसत्तमाः। तत्तेषां वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः
ते श्रेष्ठ द्विज म्हणाले, 'आम्ही सर्वोच्च सिद्धी मिळवू.' त्यांचे शब्द ऐकून, सुधरिद्र महान तपस्वी,
उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः। अधर्म एष वः पुत्रा पिता तानित्युवाच ह
दुःखी आवाजात म्हणाला, 'हे काय, माझ्या मुलांनो? हे अधर्म आहे, मुलांनो,' असे त्यांच्या वडिलांनी सांगितले.
वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनम्। क्व नु धर्मोत्र भविता मां त्यक्त्वा गतिमेव च
'वृद्ध, गरीब, वनात राहणाऱ्या वडिलांना सोडून — यात धर्म कुठे आहे? तुम्ही मला सोडल्यावर माझे काय होईल?'
ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस्तव तात वचश्शृणु। व्रतमेतत्पुरा राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलं
मुलांनी सांगितले, 'तुझ्यासाठी उपजीविका ठरवली आहे, बाबा; आमचे शब्द ऐक. हे व्रत पूर्वी एका राजाचे होते; तो तुला भरपूर संपत्ती देईल.'
धनं ग्राम सहस्राणि प्रभाते पठतस्तव। कुरुक्षेत्रे तु ये विप्रा व्याधा दशपुरे तु ये
'तो तुला धन, हजारो गावे देईल, सकाळी पाठ केल्यावर. कुरुक्षेत्रातील ब्राह्मण आणि दशपुरातील शिकारी —'
कालंजरे मृगा भूताश्चक्रवाकास्तु मानसे। इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस्ते वनं तपसे पुनः
'कालंजरातील प्राणी, आणि मानसातील चक्रवाक —' असे सांगून, त्यांनी पुन्हा तपासाठी वनात गेले, वडिलांना सोडून.
वृद्धोपि स द्विजो राजन्जगाम स्वार्थसिद्धये। अणुहो नाम वैभ्राजः पञ्चालाधिपतिः पुरा
तो वृद्ध ब्राह्मण, राजन, स्वतःच्या हितासाठी निघाला. पूर्वी वैभ्राजाचा अणुह नावाचा पंचाळांचा राजा होता.
पुत्रार्थी देवदेवेशं पद्मयोनिं पितामहम्। आराधयामास विभुं तीव्रव्रतपरायणः
पुत्रासाठी, त्याने देवांचा देव, कमळातून जन्मलेला पितामह, याची कठोर व्रत आणि भक्तीने पूजा केली.
ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य पितामहः। वरं वरय भद्रं ते हृदयेभीप्सितं नृप
खूप काळानंतर, पितामह त्याच्यावर प्रसन्न झाला आणि म्हणाला, 'वर माग, तुझ्या मनातील इच्छा पूर्ण होवो, राजन.'
अणुह उवाच। पुत्रं मे देहि देवेश महाबलपराक्रमम्। पारगं सर्वविद्यानां धार्मिकं योगिनां वरम्१०० 1.10.
अणुह म्हणाला: 'हे देवांचा देव, मला महान बल आणि पराक्रम असलेला, सर्व विद्या पारंगत, धर्मनिष्ठ आणि योगींमध्ये श्रेष्ठ पुत्र दे.'
सर्वसत्वरुतज्ञं मे देहि योगिनमात्मजम्। एवमस्त्विति विश्वात्मा तमाह परमेश्वरः
'मला सर्व प्राण्यांचे बोलणे जाणणारा आणि योगी पुत्र दे.' विश्वात्मा परमेश्वर म्हणाला, 'तसेच होईल.'
पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत। ततः स तस्य पुत्रोभूद्ब्रह्मदत्तः प्रतापवान्
सर्व प्राण्यांच्या डोळ्यांसमोर तो तिथेच अदृश्य झाला; त्यानंतर त्याचा पुत्र, प्रतापी ब्रह्मदत्त, जन्माला आला.
सर्वसत्वानुकंपी च सर्वसत्वबलाधिकः। सर्वसत्वरुतज्ञश्च सर्वसत्वेश्वरेश्वरः
तो सर्व जीवांवर दयाळू होता, सर्वांपेक्षा बलवान, सर्व प्राण्यांची भाषा समजणारा आणि सर्व प्राण्यांच्या अधिपतींमध्ये श्रेष्ठ होता.
अथ सत्वेन योगात्मा स पिपीलकमागतः। यत्र तत्कीटमिथुनं रममाणमवस्थितम्
मग तो पुण्यवान आणि योगी आत्मा त्या मुंगीकडे गेला, जिथे ती कीटकांची जोडी आनंदात रमलेली होती.
ततः सा सन्नतिर्दृष्ट्वा प्रहसंतं सुविस्मितं। किमप्याशंकमाना सा तमपृच्छन्नरेश्वरम्
तेव्हा, त्याला हसताना आणि आश्चर्यचकित झालेला पाहून, तिने काहीतरी शंका येऊन त्या राजाला विचारले.
सन्नतिरुवाच। अकस्मादतिहासोयं किमर्थमभवन्नृप। हास्यहेतुं न जानामि यदकाले कृतं त्वया
सन्नती म्हणाली: 'राजा, अचानक हे हसू तुला का आले? अशा वेळी केलेल्या या हास्याचे कारण मला माहीत नाही.'
अवदद्राजपुत्रोसौ तं पिपीलिकभाषितम्। रागवद्विरसोत्पन्नमेतद्धास्यं वरानने
राजपुत्र म्हणाला, 'सुंदर मुखवाली, हे हसू त्या मुंगीच्या बोलण्यामुळे आले, जे वासनेतून आणि नीरसतेतून निर्माण झाले.'
न चान्यत्कारणं किंचिद्धास्यहेतुः शुचिस्मिते। न सामन्यततं देवी प्राहालीकमिदं तव
'प्रसन्न हास्य असलेल्या, या हास्याचे दुसरे कोणतेही कारण नाही; आणि राणीने तुझ्याशी काहीही खोटे बोलले नाही.'
अहमेवेह हसिता न जीविष्ये त्वयाधुना। कथं पिपीलिकालापं मर्त्यो वेत्ति सुरादृते
'इथे मीच हसले आहे; आता मी तुझ्यासोबत राहणार नाही. देवाशिवाय माणसाला मुंग्यांचे बोलणे कसे कळेल?'
तस्मात्त्वयाहमेवाद्य हसिता किमतः परम्। ततो निरुत्तरो राजा जिज्ञासुस्तद्वचो हरेः
'म्हणून आज तू फक्त माझ्यावरच हसला आहेस—आता यापुढे काय बोलायचे? मग राजा गप्प राहिला आणि तिच्या शब्दांचा अर्थ जाणून घ्यायची इच्छा केली.'
आस्थाय नियमं तस्थौ सप्तरात्रमकल्मषः। स्वप्नान्ते प्राह तं ब्रह्मा प्रभाते पर्यटन्पुरम्
त्याने सात दिवस नियम पाळून, पवित्र राहून व्रत केले; स्वप्नाच्या शेवटी, सकाळी नगरात फिरताना ब्रह्मदेवाने त्याच्याशी संवाद साधला.
वृद्धद्विजोत्तमाद्वाक्यं सर्वं ज्ञास्यति ते प्रिया। इत्युक्त्वांतर्दधे ब्रह्मा प्रभाते च नृपः पुरात्
'वृद्ध श्रेष्ठ ब्राह्मणाकडून तुझ्या प्रियेचे सर्व काही कळेल.' असे सांगून ब्रह्मदेव अदृश्य झाला आणि सकाळी राजा नगरातून बाहेर पडला.
निर्गच्छन्मन्त्रिसहितः सभार्यो वृद्धमग्रतः। गदंतं विप्रमायांतं वृद्धं च स ददर्श ह
मंत्री आणि पत्नी सोबत घेऊन निघताना, त्याने पुढे एक वृद्ध ब्राह्मण बोलत आणि येताना पाहिला.
ब्राह्मण उवाच। ये विप्रमुख्याः कुरुजांगलेषु दाशास्तथा दाशपुरे मृगाश्च। कालंजरे सप्त च चक्रवाका ये मानसे तेत्र वसंति सिद्धाः
ब्राह्मण म्हणाला: 'कुरुजांगलातील श्रेष्ठ ब्राह्मण, दाशपूरातील दाश, काळंजरामधील हरिण, तिथल्या सात चक्रवाक, आणि मानस सरोवरात राहणारे सिद्ध—'
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स पपात शुचान्वितः। जातिस्मरत्वमगमत्तौ च मंत्रिवरात्मजौ
त्याचे शब्द ऐकून तो दुःखाने कोसळला; मंत्र्याच्या मुलांना त्यांच्या पूर्वजन्माची आठवण झाली.
कामशास्त्रप्रणेता तु बाभ्रव्यः स तु बालकः। पंचाल इति लोकेषु विश्रुतः सर्वशास्त्रवित्
कामशास्त्राचे रचनाकार बाभ्रव्य हाच तो बालक होता, जो पंचाळ नावाने सर्वत्र प्रसिद्ध आणि सर्व शास्त्रांचा जाणकार होता.
पुंडरीकोपि धर्मात्मा वेदशास्त्रप्रवर्तकः। भूत्वा जातिस्मरौ शोकात्पतितावग्रतस्तथा
पुण्डरीकही धर्मात्मा आणि वेदशास्त्राचा प्रचारक होता; पूर्वजन्म आठवून तोही दुःखाने पुढे कोसळला.