सर्वपापविनिर्मुक्तो गोसहस्रफलं लभेत् । एतद्वः कथितं विप्रा व्रतानां व्रतमुत्तमम् । अर्चयित्वाच्युतं तस्यां विष्णुलोकान्न मुच्यते
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, माणसाला हजार गायी दान केल्याचे फळ मिळते. हे ब्राह्मणहो, हे व्रत सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ आहे. त्या झाडाजवळ अच्युताची पूजा केल्यावर, मनुष्य कधीही विष्णूच्या लोकातून खाली पडत नाही.
ऋषय ऊचुः - व्रतस्यास्य विधिं ब्रूहि परिपूर्णं कथं भवेत् । के मंत्राः के नमस्काराः देवता का प्रकीर्तिता
ऋषी म्हणाले — या व्रताची पूर्ण पद्धत आम्हाला सांग, ते कसे पूर्ण होते? कोणते मंत्र, कोणते नमस्कार, आणि कोणती देवता इथे पूजली जाते?
कथं दानं कथं स्नानं कश्च पूजाविधिः स्मृतः । अर्घार्चनस्य मंत्रं तु कथयस्व यथातथम्
दान कसे द्यावे, स्नान कसे करावे, आणि पूजा कशी करावी हे सांग. अर्घ्य आणि पूजेचे मंत्र नेमकेपणाने सांग.
विष्णुरुवाच- श्रूयतां यो विधिः सम्यग्व्रतस्यास्य द्विजर्षभाः । एकादश्यां निराहारः स्थित्वा चैव परेऽहनि
विष्णू म्हणाले — या व्रताची योग्य पद्धत ऐका, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो. एकादशीला उपवास करावा आणि दुसऱ्या दिवशी—
भोक्ष्येऽहं पुंडरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत । इति कृत्वा तु नियमं दंतधावनपूर्वकम्
‘मी दुसऱ्या दिवशी अन्न घेईन, कमलनयन, तू माझा आधार हो,’ असा संकल्प करून, दात घासून—
नालपेत्पतितांश्चौरांस्तथा पाषंडिनो नरान् । दुर्वृत्तान्भिन्नमर्यादान्गुरुदारप्रधर्षकान्
पतन झालेले, चोर, नास्तिक, वाईट वर्तन करणारे, मर्यादा ओलांडणारे, आणि गुरुच्या पत्नीचा अपमान करणारे यांच्याशी बोलू नये.
अपराह्णे ततः स्नानं विधिना कारयेद्बुधः । नद्यां तडागे कूपे वा गृहे वा नियतात्मवान्
दुपारी, ज्ञानी माणसाने नियमाने स्नान करावे — नदी, तळे, विहीर किंवा घरी, आणि मन एकाग्र ठेवावे.
मृत्तिकालंभनं पूर्वं ततः स्नानं च कारयेत् । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे
सर्वप्रथम माती उचलावी, मग स्नान करावे, आणि म्हणावे — ‘घोड्यांनी, रथांनी आणि विष्णूने पावलांनी स्पर्श केलेली पृथ्वी—’
मृत्तिके हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम्
‘माती, मी जे काही वाईट केले असेल, ते पाप तू दूर कर.’
इति मृत्तिकामंत्रः । त्वमंबु सर्वभूतानां जीवनं तनुरक्षकम् । स्वेदजोद्भिज्जजातीनां रसानां पतये नमः
हा मातीचा मंत्र — ‘तू पाणी आहेस, सर्व जीवांचे जीवन आहेस, शरीराचे रक्षण करणारी आहेस. घामातून आणि अंड्यातून जन्मणाऱ्यांच्या रसांची अधिपतीस, मी नमस्कार करतो.’
स्नातोऽहं सर्वतीर्थेषु ह्रदप्रस्रवणेषु च । नदीषु देवखातेषु इदं स्नानं तु मे भवेत्
‘मी सर्व तीर्थांमध्ये, सरोवरांमध्ये, नद्या आणि देवांनी खणलेल्या कुंडांमध्ये स्नान केले आहे; हे स्नान माझ्यासाठी असेच असो.’
इति स्नानमंत्रः । जामदग्न्यं मुनिं चैव कारयित्वा हिरण्मयम् । माषकस्य सुवर्णस्य तदर्द्धार्द्धेन वा पुनः
हा स्नानाचा मंत्र — नंतर, जमदग्नींच्या पुत्राची सोन्याची मूर्ती तयार करावी, एक माषक किंवा त्याच्या अर्ध्या सोन्याने, किंवा पुन्हा—
गृहमागत्य पूजायाः पूजाहोमं तु कारयेत् । ततश्चामलकीं गच्छेत्सर्वोपस्करसंयुतः
घरी परतल्यावर, पूजेची पूजा आणि होम करावा. त्यानंतर सर्व साहित्य घेऊन आवळ्याच्या झाडाजवळ जावे.
आमलकीं ततो गत्वा परिशोध्य समंततः । स्थापयेत्सततं कुंभमव्रणं मंत्रपूर्वकम्
आवळ्याच्या झाडाजवळ गेल्यावर, चारही बाजूंनी स्वच्छ करावे आणि मंत्र म्हणत एक सुंदर, निर्दोष कलश ठेवावा.
पंचरत्नसमोपेतं दिव्यगंधाधिवासितम् । छत्रोपानद्युगोपेतं सितचंदनचर्चितम्
तो कलश पाच रत्नांनी सजवावा, दिव्य सुवासिकांनी भरावा, छत्री आणि जोडीच्या पादत्राणांनी सजवावा, आणि पांढऱ्या चंदनाने लेपावा.
स्रग्दामलंबितग्रीवं सर्वधूपविधूपितम् । दीपमालाकुलं कुर्यात्सर्वतः सुमनोहरम्
त्याच्या गळ्यात फुलांची माळ लटकवावी, सर्व प्रकारच्या धूपांनी सुवासित करावे, आणि सर्व बाजूंनी दिव्यांची माळ लावावी, ज्यामुळे तो फारच सुंदर दिसेल.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं दिव्यलाजैः प्रपूरितम् । पात्रोपरि न्यसेद्देवं जामदग्न्यं महाप्रभम्
त्यावर एक पात्र ठेवावे, जे दिव्य भाजलेल्या तांदळांनी भरलेले असावे. त्या पात्रावर तेजस्वी आणि प्रसिद्ध जामदग्न्य देवतेची स्थापना करावी.
विशोकाय नमः पादौ जानुनी विश्वरूपिणे । उग्राय च ततोऽप्यूरू कटी दामोदराय च
विशोक या नावाने पायांना नमस्कार करावा, विश्वरूपिण या नावाने गुडघ्यांना, नंतर उग्र या नावाने मांड्यांना आणि दामोदर या नावाने कंबरेला नमस्कार करावा.
उदरं पद्मनाभाय उरः श्रीवत्सधारिणे । चक्रिणे वामबाहुं च दक्षिणं गदिने नमः 6.45.
पोटाला पद्मनाभ या नावाने, छातीला श्रीवत्सधारी या नावाने, डाव्या हाताला चक्रधारी या नावाने आणि उजव्या हाताला गदाधारी या नावाने नमस्कार करावा.
वैकुंठाय नमः कंठमास्यं यज्ञमुखाय वै । नासां विशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी
कंठाला वैकुंठ या नावाने, तोंडाला यज्ञमुख या नावाने, नाकाला विशोकनिधी या नावाने आणि डोळ्यांना वासुदेव या नावाने नमस्कार करावा.
ललाटं वामनायेति रामायेति भ्रुवौ नमः । सर्वात्मने तु तच्छीर्षं नम इत्यभिपूजयेत्
कपाळाला वामन या नावाने, भुवयांना राम या नावाने नमस्कार करावा. डोक्याला सर्वात्मा या नावाने 'नमस्कार' असे म्हणून पूजा करावी.
इति पूजामंत्रः । ततो देवाधिदेवाय अर्घं चैव प्रदापयेत् । फलेन चैव शुभ्रेण भक्तियुक्तेन चेतसा
ही पूजा मंत्र आहे. त्यानंतर देवाधिदेवाला शुद्ध फळ आणि भक्तीपूर्ण मनाने अर्घ्य अर्पण करावे.
ततो जागरणं कुर्याद्भक्तियुक्तेन चेतसा । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैर्द्धर्माख्यानैः स्तवैरपि
नंतर भक्तीने मन लावून जागरण करावे, त्यात नृत्य, गीते, वाद्य, धर्मकथा आणि स्तोत्रे म्हणावीत.
वैष्णवैश्च तथाख्यानैः क्षपयेत्सर्वशर्वरीम् । प्रदक्षिणां ततः कुर्याद्धात्र्या वै विष्णुनामभिः
वैष्णव कथांनी संपूर्ण रात्र घालवावी. त्यानंतर त्या पात्राची विष्णूच्या नावांनी प्रदक्षिणा करावी.
अष्टाधिकं शतं चैव अष्टाविंशतिरेव वा । ततः प्रभाते समये कृत्वा नीराजनं हरेः
एकशेआठ किंवा अठ्ठावीस वेळा प्रदक्षिणा करावी. मग पहाटे हरिचे निराजन करावे.
ब्राह्मणं पूजयित्वा तु सर्वं तस्मै निवेदयेत् । जामदग्न्य घटे तत्र वस्त्रयुग्ममुपानहौ
ब्राह्मणाची पूजा करून सर्व वस्तू त्याला अर्पण कराव्यात. जामदग्न्य पात्रात वस्त्रांची जोडी आणि पादत्राणे ठेवावीत.
जामदग्न्यस्वरूपेण प्रीयतां मम केशवः । ततश्चामलकीं स्पृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
जामदग्न्य रूपाने केशव माझ्यावर प्रसन्न होवो. मग आमलक फळाला स्पर्श करून त्याची प्रदक्षिणा करावी.
स्नानं कृत्वा विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । ततश्च स्वयमश्नीयात्कुटुंबेन समावृतः
नियमाने स्नान करून ब्राह्मणांना जेवू घालावे. त्यानंतर कुटुंबासह स्वतः जेवावे.
एवं कृतेन यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयामि ते । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम्
अशा प्रकारे केल्याने जे पुण्य मिळते ते सर्व मी तुला सांगतो—सर्व तीर्थांमध्ये जे पुण्य मिळते आणि सर्व दानांचे जे फळ मिळते ते मिळते.
सर्वयज्ञाधिकं चैव लभते नात्र संशयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं व्रतम्
सर्व यज्ञांपेक्षा अधिक पुण्य निश्चित मिळते, यात शंका नाही. हे सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ व्रत मी तुम्हाला सांगितले आहे.