ପବିତ୍ର ତ୍ରିଶିଖର, ମନୋହର ମନ୍ଦର, ମହାନ ପିଞ୍ଜର ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତ—ଏହି ସବୁ ପବିତ୍ର ପର୍ବତମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ବିବେଚିତ। ଏଠି ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କାମନାର ସଫଳତା ମିଳିଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦୋକ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ପବିତ୍ର କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପର୍ବତମାନୁଠାରୁ ଦେବାମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଜଳ ଝରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଏବଂ ଏହାରୁ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନେ ଗୋଟିଏ ରାଜହଂସ ପଦ୍ମର ଅନେକ ତନ୍ତୁ ପରି ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ଏହି ପଦ୍ମର ଅନେକ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମ୍ଲେଛ ଦେଶ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତ ଓ ଅପରିଚିତ ବନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ପଦ୍ମର ତଳେ ଥିବା ପତ୍ରମାନେ ଦୈତ୍ୟ, ଅସୁର ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଅବାସସ୍ଥଳୀ। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ରସାତଳ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାପାପୀ ଲୋକମାନେ ତଳିଯାନ୍ତି। ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଟି ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଏପରି ଭାବେ, ହେ କୁମୁଦ୍ଭୂତ, ଏହି ପୃଥିବୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଏହାକୁ ପୁଷ୍କର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି ଓ ଉଦାହରଣ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଭଗବାନ ନିଜେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଧାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା; ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କର ଭାସ୍କର୍ୟ ସମାନ ଅପରିମିତ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ବେଳେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ ଏକ ମହାପଦ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ, ଯାହା ସାଗରର ମଧ୍ୟରେ ଅମୂଳ୍ୟ ଧନ ଭଳି ଜାଗାଇଲା। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ଏଠାରୁ ମହାପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦାନବ ମଧୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଆଉ ଜଣେ ଦାନବ କୈଟଭ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଁ ଦାନବ ରଜୋ ଓ ତମୋ ଗୁଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ସମଗ୍ର ସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କରିଦେଲେ; ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଲ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧଳା ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ମହାମୁକୁଟ୍ ଓ ଚୂଡ଼ାଧାରଣ କରି, ଚମକୁଥିବା ବାହୁବନ୍ଦ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି, ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଫାଟିଥିବା, ଚଉଡ଼ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ। ସେମାନେ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଭଳି ଦୃଢ଼, ଚଳିଥିବା ପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ମୁହଁ ନେଇ। ବଡ଼ ବଡ଼ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧି, ଭୟଜନକ ଦୃଷ୍ଟି, ଚାଲିବା ଓ ହାଟିବାରେ ସାଗରକୁ ବି ଉତ୍କୁଳିତ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ମଧୁସୂଦନ ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହଲାଇଦେଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଁ ଦାନବ ପୁଷ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଭାମୟ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ। ସେଉଁଠି ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ମନସ୍ପୁତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ। ତା’ପରେ, ସେଇ ଦୁଇଁ ଅସୁର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁର ରଙ୍ଗ ରକ୍ତିମ: "କିଏ ତୁମେ? ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଧଳା ପାଗୁଡ଼ି ଓ ଚାରିଟି ବାହୁ ନେଇ? କିଏ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରି, ଆକାଙ୍କ୍ଷା ବିନା ବସିଛ? ଆସ, ଯୁଦ୍ଧ କର; ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ହେ କୁମୁଦ୍ଭୂତ!" "ଆମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ସାଗରରେ ତୁମେ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି?" "କିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିଏ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର କି ନାମ?" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ସେ ଜଗତରେ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ।" "ତାଙ୍କୁ ଆମୁଁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଜାଣ।" ମଧୁ ଓ କୈଟଭ କହିଲେ: "ପୃଥିବୀରେ ଆମେ ଛାଡ଼ି ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନି।" "ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ରଜସ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରିଛୁ; ଆମେ ଦୁଇଁ ରଜ ଓ ତମସର ଗଠିତ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଖରେ ଅଧମ।" "ଆମେ ଧର୍ମ ଓ ସଦ୍ଗୁଣକୁ ଆବୃତ କରିଦେଉଛୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।" "ଆମେ ଧନ ଓ ଭୋଗ ଆକାଂକ୍ଷା, ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ, ମଦ, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ଆମେ।" "ଯେଉଁ କିଛି କେହି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାହା ଆମେ ବିଚାର କରୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଁଠାରେ ଏକତ୍ର ଥିଲେ, ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଇଥିଲେ।" "ସେଇ ସତ୍ଗୁଣ ସ୍ଥାପନ କରି, ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଶରଣ ନେଇଛି; ଯାହାଙ୍କର ମନ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ, ଯିଏ ପରମ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସେଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ।" "ଯିଏ ରଜସ ଓ ତମସର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ସେଇ ବାସୁଦେବ ତୁମର ନାଶ କରିବେ; ତା’ପରେ, ଦେବତା ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ବେଳେ, ଅନେକ ଯୋଜନା ଆୟତନ ମଧ୍ୟରେ—" "ନାରାୟଣ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ତା’ପରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଁ ଜଣକୁ ଉତ୍ପାଡିଲେ।" "ତୁମେ ଦୁଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଲ, ତା’ପରେ ଚିରଅବିନାଶୀ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।" "ତୁମେ ଦୁଇଁ ଜଣେ ପଦ୍ମନାଭ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲ, କହିଲ: 'ଆମେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଭାବେ ଜାଣୁ, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ।'" "ତୁମେ ଆମର କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିର ମୂଳ, ଯାହାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଚ୍ୟୁତ, ସତ୍ୟ; ଏହିପରି ତୁମକୁ ଚିରଅବିନାଶୀ ଭାବେ ବୁଝୁ।" "ଏହିପରି, ହେ ଦେବ, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ତୁମେ ଅଚ୍ୟୁତ ଦୃଷ୍ଟି, ବିଜୟୀ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।