ଗୁହଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କରି କଥା ହେଉଛି—ଯେଉଁ ଜନ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ, ମୃତ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପାତାଳରେ ବହୁତ ପ୍ରକାର ଶିଳା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରତିଦିନ ଶତ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନକୁ ସାର୍ଥକ କରନ୍ତି। ଏହି ଫଳ ତାହା ସମାନ ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଏକ ଶାଖା, ଫୁଲ, ଫଳ, ଜଳ, ମୂଳ କିମ୍ବା କୁଶ ଦେଇ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଯାହା କିଛି ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ତାହା ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱର୍ଘତା ପାଏ। ଯଦିଓ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ନିୟମ ନ ଥାଏ, ତଥାପି ଯିଏ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ଶିଳାକୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରକ୍ରିତ ଫଳ ପାଏ। କେଶବଙ୍କ ଦେଖା ଏହି ଶିଳା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ନେହବଶତଃ କହୁଛି—ହେ ବାଲକ, ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି? କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆଧାର ଓ ନିବାସ? ଏବଂ କିପରି ଭଗବାନ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି? ଏହି ସବୁ କଥା ମତେ କୁହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ମୁଁ ସଦା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ବାସ କରେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଳାରେ ମୋର ନିବାସ। ଏଠାରେ ରଥଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଉପରେ ମୋର ନାମ ଶୁଣ। ଯଦି ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଚକ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଜାଣ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ମୁହଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ନୀଳ ଚମକ ଥାଏ, ଯଦି ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଓ ଲମ୍ବା ଆକୃତି ଥାଏ, ତେବେ ଏହି ରୂପ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର, ମୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ତିନିଟି ରେଖା ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ନାରାୟଣ ଦେବତା କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ନାଭିରେ ଚକ୍ର ଉଚ୍ଚ, ଲମ୍ବା ରେଖା ଓ ଡାହାଣ ପଟେ ଛିଦ୍ର ଥାଏ। ଯଦି ଶିଳା ଉପରକୁ ମୁହଁ କରେ, ତେବେ ଏହାକୁ ହରିଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ରୂପ ବୋଲି ଜାଣ, ଯିଏ ଅଭିଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପରମେଷ୍ଠୀ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ଗୋଲା ଆକୃତି ଓ ପଛରେ ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଅଛି। ବିଷ୍ଣୁ କଳା ରଙ୍ଗର, ତଳେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ସୁନ୍ଦର, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। କପିଳ ଓ ନରସିଂହ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏହାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ବିଘ୍ନ ହୁଏ। ବରାହ ଲିଙ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆକୃତି, ବେକାର ଆକୃତି, ଘନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣି ସମାନ ନୀଳ, ତିନି ରେଖା ଓ ନାଭିରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ। ମତ୍ସ୍ୟ ଶିଳା ଲମ୍ବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଟିକିଆ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଏହି ଶିଳା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। କୂର୍ମ ଉପରେ ଉଚ୍ଚ, ଗୋଲା ଓ ଚକ୍ରାକାର ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହରିତ ରଙ୍ଗର ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ହୟଗ୍ରୀବ ଘୋଡ଼ା ଆକୃତି, ପାଞ୍ଚ ରେଖା, ଅନେକ ଟିକିଆ ଚିହ୍ନ ଓ ପଛରେ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଅଛି। ବୈକୁଣ୍ଠ ଅଖଣ୍ଡ ଅଙ୍ଗ, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ଧ୍ୱଜା ଅଛି, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଆକୃତି ଶୁଭ୍ର ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। ଶ୍ରୀଧର ଦେବତା ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲ ମାଳା ଚିହ୍ନିତ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଆକୃତି, ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଅଛି। ବାମନ ଗୋଲା ଓ ଛୋଟ, ଅତସୀ ଫୁଲ ସମାନ, ଏକ ଟିକିଆ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସୁଦର୍ଶନ ଦେବତା କଳା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବାମ ପଟେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର, ଡାହାଣ ପଟେ ଏକ ରେଖା ଅଛି। ଦାମୋଦର ଘନ, ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଅଛି, ଦୁର୍ବା ଘାସ ରଙ୍ଗର, ଦ୍ୱାର ଆକୃତି ଓ ହଳଦିଆ ରେଖା ଅଛି। ଅନନ୍ତ ଅନେକ ରଙ୍ଗର, ବିଭିନ୍ନ ବଳୟ ଚିହ୍ନ ଓ ବହୁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯାହାର ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା। ଶିରୋପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲିଙ୍ଗ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ୱନ୍। ପଦ୍ମନାଭ ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣ, ମୁହଁରେ ପଦ୍ମ ଯୁକ୍ତ, ଦିନେ ଦିନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି। ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହୀ, କିରଣମୟ, ଅନେକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେଖା ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ। ଅତି ମୃଦୁ ସ୍ୱରୂପ ଫଳଦାୟି, କଳା ଶିଳା କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଧୂସର ଶିଳା ପାପ ଦହାଏ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ନୀଳ ଶିଳା ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଲାଲ ଶିଳା ରୋଗ ଦେଇଥାଏ, କଠୋର ଶିଳା ଚିନ୍ତା ଦେଇଥାଏ, ବେକାର ଶିଳା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଆଣିଥାଏ। ସୁଦର୍ଶନକୁ ଏକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣକୁ ଦୁଇ, ତୃତୀୟକୁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଚତୁର୍ଥକୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବୋଲି ଜାଣ। ପଞ୍ଚମ ବାସୁଦେବ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସପ୍ତମ ସଂକର୍ଷଣ, ଅଷ୍ଟମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ନବମ ନବବିଧ ରୂପ, ଦଶମ ସ୍ୱଭାବିକ, ଏକାଦଶ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଦି ଶିଳା ଭଙ୍ଗ, ଫାଟିଯାଇଛି କିମ୍ବା ତ୍ରୁଟି ଅଛି, ତେବେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ରୂପରେ ଜନ ଭକ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେହି ରୂପକୁ ଯଥାଯଥ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ମହାପର୍ବତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ନେଇ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଥାଏ, ସେଠି ହରିଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଅଟୁଟ। ସେଠି ଦାନ, ପାଠ, ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ। ସେଠି ତୀର୍ଥ ଫଳ କୋଟିଗୁଣା, ବଡ଼ ଫଳ ବାରାଣସୀ ସମାନ; ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ... (ଏଠି ଉପରେ ଏହି ଶ୍ରୀଶାଳଗ୍ରାମ ମହିମା ଉପସଂହାର ହୁଏ।