ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭୟଭୀତ ଜନକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହାଯାଇଥିଲା—"ଏଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ, ତୁମେ ମନରେ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣକର୍ମକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା। ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରିବା ମାତ୍ରରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହେଇଯାଏ। ପ୍ରୟାଗରେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏହା ଛାଡି ଯେଉଁ ପାପ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା, ସେଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ।" ଏହି କଥା ସୁନ, ଏକ ଦୀର୍ଘ ଅତୀତରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ କାମନାରେ ବିପ୍ରସ୍ତ ହେଇ ଚୁପଚାପ ତାଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଖାଦେଲା। ଗୌତମ ଋଷି ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଲଜ୍ଜାଜନକ ଆକୃତି ତିଆରି କରିଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଜଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ପତିଙ୍କ ଶାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରେ ହଜାର ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ନିମ୍ନମୁଖୀ କରି ଦେବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ନିଜ କୃତ୍ୟକୁ ଅପବାଦ କରି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଯାଇ ଏକ ସୁନା ଲଟସ୍ କୁଡ଼ିରେ ରହିଲେ, ନିଜକୁ ଏବଂ କାମକୁ ସଦା ଦୋଷାପନ କରି। "ଏହି ଜଗତର କାମ-ପ୍ରବୃତି ଉପରେ ଅପବାଦ, ଯାହା ତୁରନ୍ତ ପାପ କରାଏ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ।" ଏହା ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି, ଗୌରବ, ଧର୍ମ ଓ ସାହସକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ମନ୍ମଥ ଉପରେ ଅପବାଦ, ଯିଏ ଦୁଃଖର ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ରୋତ। ଶରୀରରେ ଥିବା ଶତୃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ, ସେ କ୍ଷୁଦ୍ର ନୁହେଁ, ସଦା ବଳବାନ; ଏଭଳି ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲଟସ୍ କୁଡ଼ିରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ଦେବଲୋକ ଚମକେନାହିଁ; ଏହିପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଲୋକପାଳ, କିନ୍ନରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଶଚୀ ସହିତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ କେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଗଲେ। କେଉଁଠି ସେ ବସିଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ? ତାଙ୍କ ବିନା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଚମକେନାହିଁ।" "ସୁ-ପୁତ୍ର ବିନା ଗୁଣବତୀ କୁଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ, ଏହିପରି ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପୁନଃ ଚମକିଉଠିବ।" "ତାଙ୍କ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରୀ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ, ଏଠି ବିଳମ୍ବ ହେଉନାହିଁ।" ଏହିପରେ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—"ମୁଁ ଜାଣେ, ନିଜ ପାପର ଲଜ୍ଜାରେ ସେ କେଉଁଠି ରହିଛନ୍ତି; ମଘବାନ ଏବେ ତାଙ୍କ ଅଶୀଳ କୃତ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।" "ଧର୍ମ ଛାଡି ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି; ଦୁଃଖରେ, ଶାସନର ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବିବେକ ରହିଲା ନାହିଁ। ସେ ଦୋଷାରୋପିତ କାମ କରିଛନ୍ତି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆଣିଛନ୍ତି; ଏଭଳି କାମ ମୂଢ଼ମାନେ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ଭାଗ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ପାପରୁ ଜନ୍ମ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳହୀନ ହୁଏ; ଏବେ ଆମେ ଶକ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା।" ଏହା କହି ବୃହସ୍ପତି ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହୋଇ ଏକ ବିଶାଳ ଝିଅଁ ଜଳାଶୟରେ ସୁନା ଲଟସ୍ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲଟସ୍ କୁଡ଼ିରୁ ବାହାରିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଁ ଶୋକାକୁଳ, ଦେହ ଶୁଣ୍ଡି, ଚକ୍ଷୁ ଲଜ୍ଜାରେ ନିମ୍ନମୁଖୀ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ—"ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହ, ହେ ବୃହସ୍ପତି!" ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉପାଲୋଚନା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— "ଶୁଣ, ହେ ଦେବରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ କହିବି: ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରିବା ମାତ୍ରରେ ତୁମର ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହେବ। ଏହି ମାତ୍ରରେ ତୁମେ ତୁମ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା; ଚଲ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ସହିତ ଯିବା।" ଏହାପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହିତ ବଳ ଦମନ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ଧଳା ଓ କଳା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାଧ୍ୟାୟ ଖୁସି ହୋଇ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—"ପ୍ରୟାଗରେ ସ୍ନାନ କରିବା ମାତ୍ରରେ ତୁମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ, ହେ ପାପମୁକ୍ତ। ଶକ୍ର, ମୋ ଦୟାରେ, ତୁମର ହଜାର ଯୋନି ଓ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ହେବ।" ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବଚନରେ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଚମକିଉଠିଲେ। ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଏହି ଦେବରାଜଙ୍କ ମନ ଲଟସ୍ ଫୁଲର ଝିଅଁ ଝିଅଁ ଝିଅଁ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଦେବ, ଋଷି, ଉପାସକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ଶକ୍ର ଅମରାବତୀକୁ ଗଲେ; ଏପରି, ପ୍ରୟାଗରେ ପାକ ଦମନ କରିଥିବା ଦେବରାଜ ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ। "ତୁମେ ବି, ହେ ପୁଣ୍ୟଶାଳି, ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଅ, ଦେବମାନେ ପୂଜିତ; ପାପର ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ପାଇଅ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଓ ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦେ ନମନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ, ଦାସୀ ଓ ଦାସମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ଛାଡି, ବିଷ ପରି ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୋଷିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ନରକର ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ତର ଅଗ୍ନିରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇଲି। ମୋ ହୃଦୟ ଶବ ଦୂଷଣରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ମୁଁ ମାଘ ମାସରେ ଧଳା ଓ କଳା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲି। "ଶୁଣ, ହେ ବୃଦ୍ଧ ରାତିବାସୀ, ସେ ସ୍ନାନର ମହିମା—ତିନି ଦିନରେ ମୋର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା; ସତେଇ ଦିନରେ—" "ସେ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ମୋତେ ଦେବତ୍ୱ ଦେଲା; ମୁଁ କୈଳାସରେ ଗିରିଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ କରିଲି। ପ୍ରୟାଗର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲି; ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ମନେ ରଖି, ପ୍ରତି ମାଘ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଏ।" "ଏଭଳି, ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ମୋ କଥା ତୁମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେବ।