ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାଳାର କଥା। ମହାପଦ୍ମରେ ମହାଳୟ ତୀର୍ଥ, ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀକୂଳରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱର ତଥା ସିଂହିକାରେ ସୌରବେର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। କୃତ୍ତିକା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ତ୍ତିକ, ଶଙ୍କର ପର୍ବତରେ ଶଙ୍କର ତଥା ଶିନ୍ଧୁ ସଂଗମରେ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପଳାଖ୍ୟ ଓ ସୁଭଦ୍ରା ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ ଗାଣପତ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବତ ଓ ଜାଳନ୍ଧରରେ ବିଷ୍ଣୁମୁଖ ତୀର୍ଥର ବିବରଣା ମିଳେ। ତାରାରେ ତାରକ, ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବତରେ ଏବଂ ଦେବଦାରୁ ଅଟବୀରେ ପୌଣ୍ଡ୍ର ଓ ପୌଷ୍କ କାଶ୍ମୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି। ହିମାଲୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ପୃଥିବୀର ହିମ, ତୁଷ୍ଟିକା ଓ ପୌଷ୍ଟିକା ପୁନଃ ଦେଖାଯାଏ। ମୟାପୁରରେ କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହା ପରେ ଶଙ୍କୋଦ୍ଧାର ଓ ଦେବତା ଶଙ୍କଧାରକ, ପିଣ୍ଡାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଖାନସ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛି। ଅଚ୍ଛୋଦାରେ ବିଷ୍ଣୁକାମ ତୀର୍ଥ ଯାହା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଉତ୍ତରତୀରେ ଔଷଧ ଜଳ ଓ କୁଶଦ୍ବୀପରେ କୁଶୋଦକ ଅଛି। ହେମକୂଟରେ ମନ୍ମଥ, କୁମୁଦରେ ସତ୍ୟବାଦ ଏବଂ ଅବଶ୍ୱକ ତୀର୍ଥର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ମାତୃକାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଚିତ୍ତକ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମମୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁନାମର ତୀର୍ଥ—ଏହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ପରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁନା ଚୋର, ଶିଶୁ ହନ୍ତା କିମ୍ବା ଗୋହନ୍ତା, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ, କେଶବଙ୍କ କୃପାରେ। କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଚଳ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ। ମୁଁ ମହାଦେବୀ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରେଉଛି, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ। ଏହି ହେଉଛି ଏକଶ ଅଠ ତୀର୍ଥର ନାମାବଳୀ। ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥମାଳାକୁ ପଢେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନାରାୟଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିତ୍ୟଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଜଗନ୍ନାଥ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଥକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ଏକଶଅଠି ତୀର୍ଥ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଗୋଦାନ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥମାଳା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏପରି ଭାବରେ, ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ୫୫,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥମାଳାର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ମହାଦେବ କହିଲେ: "ମୁଁ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀର ମହିମା ବିବରଣା କରିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ବୃତ୍ରାସୁର ଏଠାରେ ଏକ ଗଭୀର କୂଆଁ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏକ ଦେବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମହାପାପ ଦଳକୁ ନାଶ କରିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଯେପରି, ଏହି ବେତ୍ରବତୀ ମଧ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପୀମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଚମ୍ପକ ନଗରରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ। ବାହ୍ୟରେ ଧାର୍ମିକ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ଅଧର୍ମୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁନିନ୍ଦନ ଥିଲେ; ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ନାଶକ ଥିଲେ। ବେଦ ନିନ୍ଦାରେ ଲିନ, ଧନୀ କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ, ନିଷ୍ଠୁର, ଧୋକାବାଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଗୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଦାରୁଣ। ଏକ ଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ବେତ୍ରବତୀ କୂଳକୁ ଆସିଲେ। ଶିକାର କରି ବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେ ଏକ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିନ୍ଦା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଗତିରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ ତିନିଏ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଦୁଷ୍ଟ, ଦୟାହୀନ ଓ ବେଦ ନିନ୍ଦନ ଥିଲେ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରମାଦରେ ତିନିଏ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ତୀବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣାରେ ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି, ବେତ୍ରବତୀ ଜଳ ପିଇଲେ ଓ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ସେଇ ଜଳ ପିଇବା ସହିତ ସେଠିକି ତାଙ୍କ କୁଷ୍ଠ ଦୂର ହେଲା, ମନ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଏହାପରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ତାଙ୍କ ମନରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ସେ ସଦା ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଅନେକ ଧନ ଓ ସମ୍ପଦ ଲାଭ କଲେ, ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇ, ଶେଷେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀର ମହିମା ଅତୁଳନୀୟ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯିଏ ହେଉନ୍, ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଏହି ତୀର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ। କାର୍ତ୍ତିକ କିମ୍ବା ମାଘ ମାସରେ, ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ବେଦନିନ୍ଦକ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ନଦୀ ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ସବ୍ରବତୀ ସଂଗମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଖେତକ ନଗର ଦିବ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗସଦୃଶ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅନେକ ଯୋଗ କରିଥିଲେ; ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଜନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହି ବେତ୍ରବତୀ କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ସ୍ମୃତି ଅଛି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇହଲୋକରେ ଶୁଭ ଫଳ ଏବଂ ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏହି ତୀର୍ଥମାଳାର ମହିମା ଓ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀର ପାବନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।