ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପୁଷ୍କସ ନାମକ ଏକ ଶିକାରୀ, ନିଜ ଜୀବନର ଅନେକ ଅପରାଧ ଓ ଅସତ୍କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଗର୍ବ ଓ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଦୃଢ଼ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ, କାହିଁକିନା ଜୀବନରେ ଆଉ କୌଣସି ଅର୍ଥ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ କହି, ସେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ନିଜକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଅନେକ ଦୂତ ଏଠାରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଏଠାରେ ଆସିଲା। ପୁଷ୍କସ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦୂତମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନେ ସବୁଏ କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା, ଜଟା ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ନାଗମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ପୁଷ୍କସ ଭକ୍ତି ଭରିଆ ହୃଦୟରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରୀ ମହାନୁଭାବମାନେ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?” ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଦୂତମାନେ କହିଲେ, “ଅମ୍ହେ ଭୟଙ୍କର ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ। ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ଚଳିଯାଓ। ତୁମେ ଯେ ରାତିରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗର ଉପାସନା କରିଥିଲ, ସେହି କର୍ମର ଫଳରେ ତୁମେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ପାଇଛ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କସ ହସି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏକ ପାପୀ, କଣ ଭଲ କାମ କରିଛି? ମୁଁ ଶିକାରକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲି, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲି, ସବୁବେଳେ ପାପ କରୁଥିଲି, ମୁଁ କିପରି ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବି?" ସେ ପଚାରିଲେ, "ଆଜି ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା କିପରି ହେଲା? ମୋତେ ଏହା ଜଣାଇଦିଅ।" ତେବେ ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ, "ଦେବମାନ୍ୟ ଶିବ, ଗଙ୍ଗାଧର ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆଜି ତୁମେ କୋଳ ଗଛ ଓ ବିଲ୍ୱ ପତ୍ର ଦେଖିବା ସମୟରେ ଅନୁଚିନ୍ତିତ ଉପାସନା କରିଥିଲ। ତୁମେ ଯେ ପତ୍ର କାଟି ଫେଲିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଲିଙ୍ଗ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡିଲା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧନ୍ୟ ହେଲ। ତୁମ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ଏହି ମହାଗଛ ଉପରେ ରହିଲା, ଏହି ଜାଗ୍ରତତା ଦ୍ୱାରା ଯଗତ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।" "କେବଳ ଉପଲକ୍ଷେ କୋଳଫଳ ଦେଖାଇବା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଉପବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଶିବରାତ୍ରିରେ ତୁମେ ଉପବାସ ଓ ଜାଗରଣ କଲ। ଏହି ଉପବାସ ଓ ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ମହାପ୍ରଭୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ।" ଏପରି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କସ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ଗଣ, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଢୋଳ, ତୁରୀ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ବାଜିଲା। ବୀଣା, ବାଁଶୀ, ଢୋଳ ଓ ନୃତ୍ୟ-ନାଟକ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଚାମରା ଓ ଛତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇ, ପୁଷ୍କସଙ୍କୁ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନେଇଯିବା ହେଲା। ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଫଳରେ ପୁଷ୍କସ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଶିବପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏପରି ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଶେଷ ଧନ୍ୟ ହୁଏ। ଏଠି ଫୁଲ, ଫଳ, ଗନ୍ଧ, ପାନ, ଚାଉଳ ଇତ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୁଦ୍ର ହୁଏ। ତାପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ, “ଏହି ସମୟରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଖଙ୍ଗଧାର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ହେ ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ରହିବ। ମାଘ, ବୈଶାଖ ଓ ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ବଶିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ଭୃଗୁ, ଗୌତମ ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଓ ପିନାକୀନ୍ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠି ଲିଙ୍ଗ ତିନି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେତିବେଳେ ମୁଁ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ହେଉଛି।" ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦେବ, କିପରି ଏହି ଶାପ ମିଳିଲା? ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ମହାଦେବ କହିଲେ, “ଏକଥିରେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତୀର୍ଥ ଖଙ୍ଗଧାରକୁ ଆସିଥିଲେ। ସଂସ୍କାର ଶୂଚିତା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ମୋତେ ଦର୍ଶନ କଲେ ଓ ଅନେକ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କୌଳିକ ଅପବିତ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ମାଂସ ଅର୍ପଣ କଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ‘ଏହି ଅପରାଧ ଏକ ପାପୀ କରିଛି’ ବୋଲି କହିଲେ। ‘ଶର୍ବ ଏହାର କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠି ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।’” “ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ—‘ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତ ରୁହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’ ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ମହାମୁନି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଛି। ଯଦି କିଏ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ମାଟିରେ ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ବନାଇ ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଶେଷ କରି ଏଠାରେ ରହିଲେ, କଳିଯୁଗରେ ‘ଖଙ୍ଗଧାରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ। କୃତ ଯୁଗରେ ଏହାକୁ ‘ମଣ୍ଡିର’, ତ୍ରେତାରେ ‘ଗୌରବ’, ଦ୍ୱାପରରେ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ‘ଖଙ୍ଗେଶ୍ୱର’ ଭାବରେ ଜଣାପଡ଼ିବ।