ଏହିପରି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ଆମେ ଶ୍ରବଣ କରୁଛୁ। ମୁଁ ମହାପବିତ୍ର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପଦପଦ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବହୁଛି। ଏଠାରୁ ମୁଁ ହିମାଳୟ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲି; ସେଠାରେ ମାଧବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ମୁଁ କେଦାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁନି ହଂସ ନଦୀର ପାଣି ପିଇ, ବହୁତ ପବିତ୍ର ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ତଟରେ ବସିଛି। ହରିଦ୍ୱାରରେ ନିସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବହୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ସମେତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜି, ପୁନି ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି। ଏହି ଯାତ୍ରାପଥରେ ମୋ ବନ୍ଧୁ ବିମଳ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରୁ ବ୍ରଜକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ମୋ ସହିତ ମିଳିଲେ। ସେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋତେ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ ପୁନର୍ବାର ନେଇଗଲେ; ତାପରେ, ସେଠାରୁ ଫେରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆସିଲି। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରକା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାନବ ରୂପରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ଓ ମୋ ବନ୍ଧୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ନିସ୍ନାନ କଲୁ; ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣରୂପେ ଆମେ ଦୁହେଁକୁ ଏହି ଭକ୍ତି ଦାନ କଲେ। ସେଠାରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣିଲି, କିନ୍ତୁ ରୂପ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ମୁଁ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରି, ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛି। ଦ୍ୱାରକା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଯେଉଁ ପାଣି ମୋ କମଣ୍ଡଳୁରେ ଅଛି, ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ। ମୁଁ, ଏ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କରୁଛି। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ସେହି କଥା କହିଦେଲି। ତୁମର ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟରେ କୃପା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି। ଏବେ କହ, ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି। ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଉ, ଏମିତି କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଟିଲେ। ସେହି ପବିତ୍ର ପାଣିର ସ୍ପର୍ଶରେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଓ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତୀବ୍ର ରାକ୍ଷସୀ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇ, ସପ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଅପ୍ସରା ହେଲେ ଓ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାରକା ତୀର୍ଥର ପାଣି ସମ୍ପର୍କରେ ଆମେ ରାକ୍ଷସୀ ଦେହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଉଛୁ।” “ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଦ୍ୱାରକା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।” ନାରଦ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାଜନ, ଯମୁନା ତଟରେ ଦ୍ୱାରକା ଅଛି; ଏହାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମାନବର ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ଶତ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଯେପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ସେପରି ଏହି ଦ୍ୱାରକାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମଧୁର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ ବିଶ୍ ମାପି ଧନ ଦାନ କରିବା ପୁଣ୍ୟ ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ ଲାଭ ହୁଏ। ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିର ଶୁଭ କଥା ଶୁଣିଲେ ପୁତ୍ର ମିଳେ; ମୋ ବନ୍ଧୁ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଓ ଦ୍ୱାରକାର ମହିମା, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦେଲି। ଆଉ କୌଣସି ପରମ ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? କହ, କାରଣ ଉତ୍ତମ କଲ୍ୟାଣ ହେତୁ ଦେରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାରକା କଥା, କଳିନ୍ଦୀ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ, ଉତ୍ତରକଣ୍ଡର ୫୫,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଦୁଇ ଶତ ଏବଂ ଏଠରେ ଅଠ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ: “ହେ ମୁନି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ଶିବିଙ୍କୁ ନାରଦ କେଉଁ ତୀର୍ଥର ମହିମା କହିଥିଲେ?” ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଏହି ଅମୃତମୟ କଥା ଶୁଣିବାର ଆଶା ଜନ୍ମିଛି, ଦୟାକରି ଶିବି ଓ ନାରଦଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ସମ୍ବାଦ କହ, ମୁଁ ତୁମ ପଦପଦ୍ମରେ ବନ୍ଦନା କରୁଛି। ସୌଭରି କହିଲେ: “ହେ ଧର୍ମରାଜ, ଶିବି ରାଜା ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଦ୍ୱାରକାର ମହିମା ଶୁଣି, ସମ୍ମାନ ସହ କିଛି ପଚାରିଲେ।” ଶିବି କହିଲେ: “ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦ୍ୱାରକାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା ଶୁଣିଲି, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଯଦି କୋସଳ ଅଞ୍ଚଳର ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କିଛି ପବିତ୍ର କଥା ଅଛି, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅମୃତମୟ କଥା କହ, ମୁଁ ତୁମ ଅମର ବାଣୀକୁ ଆଶା କରୁଛି।” ନାରଦ କହିଲେ: “ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମମୟ କଥା ଅଛି, ଯାହା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏହା ଏକ କ୍ଷୁରକର୍ମୀ ଓ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାଳରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।” ହେ ରାଜନ, ସେଇ କ୍ଷୁରକର୍ମୀ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିଲା, ଓ ସେଇ ଦ୍ୱିଜ, ଯିଏ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ, କୋସଳ ଦୟାରେ ଦୁହେଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀତଟରେ ସେହି ସହର ଥିଲା; ସେଠାରେ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ପାପୀ କ୍ଷୁରକର୍ମୀ ବସୁଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଯାତ୍ରୀମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ର, ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଲୁଟି ମାରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ଜୁଆ ଓ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିପ୍ତ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ଲୋଭୀ, ମନ୍ଦିରର ଦେଉଳ ଭଙ୍ଗ କରି, ଟିକିରା ଓ ପାଥର ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ।