ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଛୋଟ ଭାଇ ଘୁମେଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ଦୁହାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ । ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁକୁନ୍ଦ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ବେଦାୟନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ: “ହେ ବେଦାୟନ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ, ଏବଂ ମୋ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ । ମୋର ଅସ୍ଥି ଏଠାରେ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ପଡିଯାଇଛି, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ।” “ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ନରକକୁ ଗଲି, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିଲି; କିନ୍ତୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ଏବେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଛି । ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି ଆପଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଅବତାର, ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ । ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବି । ଆପଣଙ୍କୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ, ଏବଂ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ ଏବେ ସ୍ବର୍ଗକୁ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସକୁ ଯିବି ।” ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ବେଦାୟନ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥିବା ମୁକୁନ୍ଦକୁ ପଚାରିଲେ: “ମୁକୁନ୍ଦ, ସତ୍ୟ କଥା କହ; ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଗଲା, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠୁ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯାଉଛ ? ସେଠାରେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ସେଉଁଠି କିଏ ଶାସକ? ଲୋକମାନେ କେମିତି? ତାଙ୍କର ନିୟମ କ’ଣ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ ।” ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: “ଶିକ୍ଷକ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ମୁଁ କହିବି । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ଏବେ ମୋର ସ୍ମୃତି ଫେରିଛି । ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ନାଇଁ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲି, ତେବେ ଯମର କ୍ରୂର ଦୂତମାନେ ମୋତେ ନେଇଗଲେ । ସେମାନେ ପିତାଳିଆ ଆଖି, ଲାଲ ଚୁଲ, କଳା ଦେହ, ଏଗୁଡିକ ସବୁ ବଡ଼ ନଖ, ଛୋଟ ଦେହ, ଲମ୍ବା ପା, ଚପ୍ଟା ନାକ ଏବଂ ମୋଟ ଦାନ୍ତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ‘ଧର, ଧର, ଧର’ ବୋଲି ଏକାପରେ ଅନ୍ୟେ କହୁଥିଲେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସାମ୍ୟମନୀ ନଗରକୁ ନେଉଥିଲେ ।” “ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କଠୋର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଲୋହାର ଗଦାରେ ମାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହରେ ପକାଇଦେଲେ । ତାପରେ ତାପୁଣିଆ ଚରଣପଥରେ ଟାଣି ନେଇଯିବା, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ପିଡାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ମୋତେ ମାଡ଼ୁଥିଲେ । ଯମଦୂତମାନେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ମୋତେ ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ—‘ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ, ଅଚଳ ବ୍ରହ୍ମତ୍ତ୍ୱ କହିଛ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ପାପ ।’” “‘ତୁମେ ଯମଙ୍କ ସମ୍ନାଗରେ କ’ଣ କରିବ? ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ପଡିବ । ତୁମେ ତୁମ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ହେବ । ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ଅପପାତ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ।’ ଏପରି କହି ସେମାନେ ମୋତେ ଅନେକ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ ।” “ସେମାନେ ମୋତେ ସାମ୍ୟମନୀ ନଗରକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଯମ ନିଜେ ବସନ୍ତି । ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ସମ୍ନାଗରେ ରଖିଲେ । ‘ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଷ୍ଟ’ ବୋଲି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ଯମ ମୋତେ ଦେଖି ସଭାକୁ କହିଲେ: ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ମୋର କଥା ଶୁଣ । ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ସାମ୍ୟମନୀର ଶାସକ, ଅଧର୍ମୀମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡଦାତା ।’” “‘ଅପରାଧ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ଚଣ୍ଡପୁତ୍ର । ଯିଏ ମାତାପିତାକୁ ଅବହେଳା କରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ—ଏହି ଦୁଇଁ ମହାପାପୀ; ସେମାନେ ନରକକୁ ପକାଇଦିଅ ।’” “‘ଏହି ଦୁଇଁ ପାଇଁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାୟକ, ଅନେକ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବେ । ସେମାନେ ପାଇଁ କଦାପି ଦୟା ଦେଖାଇବା ନାହିଁ ।’” “‘ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ; ଏହି ଦ୍ରୋହ ଦ୍ୱାରା ଅପପାତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯମଦୂତମାନେ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛନ୍ତି ।’” “‘ସେମାନେ, ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ଫେଙ୍କି ଦିଅ; ପରେ ତାହାଠାରୁ ତାଣିବା ପରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ନରକକୁ ଦିଅ ।’” “‘ଏଭଳି ଏହି ପାପୀ ଗୁରୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନରକରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ ।’” ମୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ: “ହେ ବେଦାୟନ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ମୋତେ କଠୋର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ଫେଙ୍କିଦେଲେ । ସେଠାରେ ମୁଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବି ଦୀର୍ଘ ଯୁଗ ପରି ଲାଗୁଥିଲା । ତିରିଶ ଦିନ ସେଠାରେ ରହି, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି; ଏକତିରିଶ ଦିନରେ ମୁଁ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲି ।” “ଏଠି, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡମଧ୍ୟରେ ପଡିବା ସମୟରେ, ଗୁରୁ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପାପ ମୂଳରୁ ନଶ୍ଟ ହେଲା । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ମୁଁ ସ୍ବର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାଏଁ ରାଜ କରିବେ, ସେଉଁଠାରେ ସୁଖରେ ରହିବି ।” “ଯମନଗରରେ, ସେଠାର ଜନମାନେ ଅପରାଧୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ । ସେମାନେ କେହି ସିଂହମୁଖ, କେହି ହାତୀ ଓ ବନ୍ଦର ମୁଖ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଫୁଲା ପେଟ, ବିଲେଇ ମୁଖ, ପିତାଳିଆ ଚୁଲ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ, ଲମ୍ବା ହାତ ।” “ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର କୃପାରେ, ମୁଁ ପାପମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଯମନିବାସରେ ଦେଖିଲି । ସେମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ନମ୍ର, ଶିଷ୍ଟ, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଦେବବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ।” “ଏହିପରି, ପ୍ରିୟ ଶିକ୍ଷକ, ଆପଣ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଦେଲି; ଏବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅମରନାଥଙ୍କ ନଗରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ ।” ନାରଦ କହିଲେ: ଏହିପରି ଶୁଣି, ବେଦାୟନ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କଥାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିଲେ; ପରେ ଧାର୍ମିକ ଆତ୍ମା ଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜ ମୁକୁନ୍ଦକୁ ପୁନି ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ ଛୁଆବେଳୁ ମୋ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ବାଣୀ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବେଦ ଶିଖିଛ; ତୁମେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋର ସେବା କରିଛ, ଶାନ୍ତି, ସଂୟମ ଭଳି ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ ।