ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ରଖିଛି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଦ୍ଵାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜପ କରିଛି। ଶ୍ରୀୟଃକାନ୍ତ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, ମୋର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦିଅନ୍ତୁ; ମହାସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରେ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଏ ଉପଜିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନନ୍ଦା ନାମକ ଗାଏକୁ ପୁନଃପୁନ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଉପୟୁକ୍ତ ରୂପେ ଗାଏକୁ ପୂଜି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ମା, ଅଭିଷ୍ଟ ଦେବାରୀ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିଥିବା ନନ୍ଦିନୀ, ସଦା ମୋତେ ଶ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ସନ୍ତତି ଦିଅ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପ୍ରମୁଖ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କପିଳା, ମୋର ପୂର୍ବ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଦୂର କର। ଗାଏ ଆଗରେ ଓ ପଛରେ ରହୁନ୍ତୁ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୋପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗୀ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଏ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ। ସୁରଭି ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତତି, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ, ଦେବତାମୟୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଦେବୀ। ଏପରି ଉପୟୁକ୍ତ ରୂପେ ପୂଜା କରି, ପ୍ରତିଦିନ ଗାଏକୁ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ; ସୁରଭିର ସନ୍ତତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ। ଗାଏ, ତିନି ଲୋକର ମା, ମୋର ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଗଙ୍ଗାକୁ, ଶ୍ରୀକୁ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ରୋଗ ଦୂର କରନ୍ତି; ‘ପଂ, ପଦ୍ମନାଭକୁ ନମସ୍କାର’, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ‘ଚଂ’—ଚକ୍ର ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁକୁ, ଚକ୍ର ଧାରଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ‘ଶଂ’—ଶଂଖ ରୂପରେ ତୁମକୁ, ଶୁଭ ଦାତାକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଦୂତ, ଶଂଖ ଧାରଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଚାରି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଋଷିମାନେ। ଯେପରି ଦୈନିକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଆବଶ୍ୟକ, ତେପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ତାପିତ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଆବଶ୍ୟକ। ଶୁଭ ସନ୍ଧୁର, ବିଶେଷ କରି ଗୋପିକା-ସନ୍ଧୁର ଦ୍ୱାରା, ଚିହ୍ନ ଧାରଣ ବେଦ ଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବିଶେଷ। ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଏହା ଧାରଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ସିଧା, ମୃଦୁ, ଚିହ୍ନିତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହେଲେ, ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଚଣ୍ଡାଳ ଘରରେ ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଦୂତମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ସେଠି ମିଳୁଥିବା ତୁଳସୀ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟମ ବିଷୟରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି, ଯାହା ସନ୍ତାନ ଓ ନତିର ବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦାନ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ସ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟମ ବିବର୍ଣ୍ନ କରିବି। ଏକ ମହିଳା ଯଦି ରଜସ୍ତ୍ରାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଅପସ୍କନ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି; ତଥାପି ଏହି ନିୟମ କରିଲେ, ସେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି। ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଏହି ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ। ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବଶର୍ମନ୍ ନାମକ ଏକ ବଳବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବେଦରେ ନିପୁଣ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ ଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ନିୟମ କରି, ଛଅ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ, ସମସ୍ତ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସନ୍ତାନ, ଗାଏ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ, ତାଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ଉପକରଣ ଶେଷ ହେଇଗଲା। ପିତା ଚଳିଗଲା, ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରାତିରେ ସୁଭଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦାତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଜନାନୀ ସହ ନିବେଦନ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଅଠର ରସର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନିବେଦନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ବେଦପାଠକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଆସିଲେ; ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଧୂଳି ଲାଗିଥିବାରୁ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ନିଜେ ଧୋଇଲେ; ପରେ ସମସ୍ତ ଘରକୁ ଯାଇ ନିଜ ଉପଯୁକ୍ତ ଚେୟାରରେ ବସିଲେ। ଦେବଶର୍ମନ୍ ସେମାନେକୁ ମିଛ ଭାତ ଦେଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିୟମାନୁସାରେ ଚାଲିଥିଲା, ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପାନ, ଦାନ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିବାହ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଲଗିଲେ; ଦେବଶର୍ମନ୍ ନିଜ ବଂଶୀୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଦେଲେ। ସେ ନିୟମାନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଲେ; ରାତିରେ ନିଜ ଝୋପଡ଼ିର ଦ୍ୱାରରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ପାଣି ଆଣି ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମହିଳା କୁକୁର ଓ ଏକ ବଳଦ ଏକାଉଁଠି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କୁକୁର କହିଲା: ମୋରେ ମଧୁରା, ଆମ ମାଲିକ ଜନାନୀ ମୋପରେ କ’ଣ କରିଛନ୍ତି ଶୁଣ, ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି, ଭିନ୍ନ କଥା ନୁହେଁ। ଏକ ଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁଅର ଘରକୁ ଗଲି; ସେଠି ମୁଁ ଦେଖିଲି ଜନାନୀ ଦୁଧ ପିଉଛନ୍ତି, ତା’ପରେ ଆଉ ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ଦୁଧଟିକୁ ଏକ ସାପ ପିଇଥିଲା, ମୁଁ ଦେଖିଲି; ତା’ପରେ ଜନାନୀ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦୁଧ ପିଲେ। ଏହି ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ, ମୋର ନିତିମାନ୍ଧି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି; ଏହି ବେଦନାରୁ, ମାଲିକ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଇଛି, ନିତିମାନ୍ଧି ଭାଙ୍ଗି ଯାଇ, ମୁଁ ଆଉ ଖାଇବାର ଆନନ୍ଦ ନୁହେଁ। ବଳଦ କହିଲା: ଶୁଣ, ମହିଳା କୁକୁର, ମୁଁ ମୋର ଦୁଃଖର କାରଣ କହିବି। ଏହି ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇଥିବାବେଳେ, ମୋର ପୁଅ ନିୟମ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଭାବିଲେ ନାହିଁ; କେହି ମୋତେ ପାଣି ନା ଦେଲେ, ଏକ ତିଆଁ ଗାଁ ଦେଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅଖାଇ, ପାପ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ବାନ୍ଧି ରହିଛି; ଏକ ପୂର୍ବ ଅପକର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ କୁକୁର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—ଏହିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।