ନ ହ୍ଯେଷ ଚ ସଦାଚାରୋ ଦେଵେଷ୍ଵପି ମମୋଚିତଃ। ମାଂ ବ୍ରହ୍ମାପି ହି ସସ୍ନେହୋ ଦୀର୍ଘାଯୁରିତି ଭାଷତେ
ଏପରି ବ୍ୟବହାର ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ନେହରେ 'ଦୀର୍ଘାୟୁ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
କସ୍ତପୋଘୋରମାସାଦ୍ଯ ମମାଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ। ମାର୍କଂଡେଯେତି ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମୀକ୍ଷିତୁମର୍ହସି
କିଏ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି, ଆଜି ମୋତେ 'ମାର୍କଣ୍ଡେୟ' ବୋଲି ଡାକି, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲି କି?
ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତଃ କ୍ରୋଧାନ୍ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ। ତଦୈନଂ ଭଗଵାନ୍ଭୂଯୋ ବଭାଷେ ମଧୁସୂଦନଃ
ଏଭଳି ରେଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଅହଂ ତେ ଜନକୋ ଵତ୍ସ ହୃଷୀକେଶଃ ପିତା ଗୁରୁଃ। ଆଯୁଃ ପ୍ରଦାତା ପୌରାଣଃ କିଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ନୋପସର୍ପସି
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୋର ବାପା, ଶିଶୁ, ହୃଷୀକେଶ, ତୋର ଗୁରୁ; ମୁଁ ପୁରାତନ ଆୟୁ ଦେବାଳୁ—କାହିଁକି ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନାହାଁ?'
ମାଂ ପୁତ୍ରକାମଃ ପ୍ରଥମଂ ତ୍ଵତ୍ପିତାଂଗିରସୋ ମୁନିଃ। ପୂର୍ଵମାରାଧଯାମାସ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ପୁଅ ଚାହିଁ, ତୁମର ବାପା ଅଙ୍ଗିରାସ ଋଷି ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତିନି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋରତପସଂ ତ୍ରିଦଶୋତ୍ତମତେଜସମ୍। ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତ୍ଵାମହଂ ପୁତ୍ରଂ ମହର୍ଷିମମିତୌଜସମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଥିଲି, ଅପାର ଶକ୍ତିର ମହାଋଷି।
କସ୍ସମୁତ୍ସହତେ ଚାନ୍ଯୋ ଯୋଗିଭୂତାତ୍ମଗାତ୍ମକମ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେକାର୍ଣଵଗତଂ କ୍ରୀଡଂତଂ ଯୋଗମାଯଯା
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଏକତା କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଛାଡି, ଅନ୍ୟ କିଏ ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗମାୟାରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିପାରିବ?
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟହୃଦଯୋ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମାହାତପାଃ
ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାତପସ୍ବୀ, ହୃଦୟରେ ଅନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ଭାସିତ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ନାମଗୋତ୍ରେ ତୁ ସଂପ୍ରୋଚ୍ଯ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଲୋକପୂଜିତଃ। ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମସ୍କାରମଥାକରୋତ୍
ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କହି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। ଇଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତୁମିମାଂ ମାଯାଂ ତଵାନଘ। ଯଦେକାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶେଷେ ତ୍ଵଂ ବାଲରୂପଵାନ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଏହି ତୁମ ମାୟାକୁ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—କିପରି ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ବସିଛ।
କିଂ ସଂଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ଭଗଵାନ୍ଲୋକେ ଵିଜ୍ଞାଯସେ ପ୍ରଭୋ। ତର୍କଯେହଂ ମହାତ୍ମାନଂ କୋ ହ୍ଯନ୍ଯଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ହସି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଲୋକରେ କେଉଁ ନାମରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବାକୁ ତୁମେ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଅହଂ ନାରାଯଣୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵଭୂତଵିନାଶନଃ। ଅହଂ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାସ୍ଯଃ ସହସ୍ରପଦସଂଯୁତଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିନାଶକାରୀ; ମୋର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ମୁଖ, ହଜାର ପାଦ ଅଛି।
ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଃ ପୁରୁଷୋ ମୁଖେ ବ୍ରହ୍ମମଯୋ ହ୍ଯହମ୍। ଅହମଗ୍ନିର୍ହଵ୍ଯଵହଃ ସପ୍ତସପ୍ତିଭିରନ୍ଵିତଃ
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ, ମୋର ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ୍ଵ ରହିଛି; ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ସପ୍ତସପ୍ତି ସହିତ।
ଅହମିଂଦ୍ରପଦଃ ଶକ୍ର ୠତୂନାଂ ପରିଵତ୍ସରଃ। ଅହଂ ଯୋଗିଷୁ ସାଂଖ୍ଯାଖ୍ଯୋ ଯୁଗାଂତାଵର୍ତ ଏଵ ଚ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସନ, ଶକ୍ର; ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷ; ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାଂଖ୍ୟ; ଯୁଗର ସମାପ୍ତିର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁଁ।
ଅହଂ ସର୍ଵାଣି ସତ୍ଵାନି ଦୈଵତାନ୍ଯଖିଲାନି ଚ। ଭୁଜଗାନାମହଂ ଶେଷସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋଽହଂ ସର୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା; ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶେଷ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଗରୁଡ।
କୃତାଂତଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କାଲସଂଜ୍ଞିତଃ। ଅହଂ ଧର୍ମସ୍ତପଶ୍ଚାହଂ ସର୍ଵାଶ୍ରମନିଵାସିନାମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହାକୁ କାଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ମୁଁ ଧର୍ମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା।
ଅହଂ ଦଯା ପରୋଧର୍ମଃ କ୍ଷୀରୋଦୋହଂ ମହାର୍ଣଵଃ। ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପରଂ ତ୍ଵେକ ଅହମେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ
ମୁଁ ଦୟା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗର, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର; ଯାହା ସତ୍ୟ, ତାହାରେ ପରମ ମୁଁ; ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି।
ଅହଂ ସାଂଖ୍ଯମହଂ ଯୋଗୋ ହ୍ଯହଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍। ଅହମିଜ୍ଯା କ୍ରିଯା ଚାହମହଂ ଵିଦ୍ଯାଧିପଃ ସ୍ମୃତଃ
ମୁଁ ସାଂଖ୍ୟ, ମୁଁ ଯୋଗ, ମୁଁ ସେଇ ପରମ ପଦ; ମୁଁ ଯଜ୍ଞ, କ୍ରିୟା, ଏବଂ ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି।
ଅହଂ ଜ୍ଯୋତିରହଂ ଵାଯୁରହଂ ଭୂମିରହଂ ଜଲମ୍। ଆକାଶୋହଂ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଶୋ ଦଶ
ମୁଁ ଆଲୋକ, ମୁଁ ପବନ, ମୁଁ ଭୂମି, ମୁଁ ଜଳ; ମୁଁ ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ର, ତାରାମାନେ, ଏବଂ ଦଶ ଦିଗ।
ଅହଂ ଵର୍ଷମହଂ ସୋମଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋହମହଂ ରଵିଃ। ଅହଂ ପୁରାଣଂ ପରମଂ ତଥୈଵାହଂ ପରାଯଣମ୍
ମୁଁ ବର୍ଷା, ମୁଁ ସୋମ, ମୁଁ ବର୍ଷା ମେଘ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମୁଁ ପୁରାତନ, ପରମ, ଏବଂ ମୁଁ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।
ଭଵିଷ୍ଯେ ଚାପି ସର୍ଵତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତ୍ସର୍ଵସଂଗ୍ରହଃ। ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପଶ୍ଯସେ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଛୃଣୋଷି ଚ କିଂଚନ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଠାରେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ହେବ, ତାହାର ସମ୍ମିଳନ ମୁଁ; ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ଯାହା ଶୁଣୁଛ, ସେ ସବୁ।
ଯଚ୍ଚାନୁଭଵସେ ଲୋକେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ମାମନୁସ୍ମର। ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ସୃଜେଦ୍ଯାପି ଚ ପଶ୍ଯ ମାମ୍
ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ତୁମେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରୁଛ, ସେ ସବୁକୁ ମୋର ଭାବି ମନେ କର; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଚ ରକ୍ଷାମି ମାର୍କଂଡେଯାଖିଲଂ ଜଗତ୍। ତଦେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ମାର୍କଂଡେଯାଵଧାରଯ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଶୁଶ୍ରୂଷୁରପି ଧର୍ମେଷୁ କୁକ୍ଷୌ ଚରସୁଖଂ ମମ। ମମ ବ୍ରହ୍ମା ଶରୀରସ୍ଥୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ୠଷିଭିଃ ସହ
ଧର୍ମର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ।
ଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତଯୋଗଂ ମାମଵଗଚ୍ଛ ମୁରଦ୍ଵିଷମ୍। ଅହମେକାକ୍ଷରୋ ମଂତ୍ରସ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଶ୍ଚ ପିତାମହଃ
ମୁଁ ମୁରାରି, ଦେଖ, ମୁଁ ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଯୋଗର ଏକତା। ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ଏକ ଅକ୍ଷର, ତିନି ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ଓ ପିତାମହା।
ପରସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗଓଂକାରଃ ପରମାତ୍ମପ୍ରଦର୍ଶନଃ। ଏଵମାଦିପୁରାଣଂ ଚ ଵଦତେମାଂ ମହାମତେ
ପରମ ଓଁକାର, ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରକାଶ—ଏହି ସବୁ ପୁରାତନ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଯାତୋ ଭଗଵତୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ। ତତୋ ଭଗଵତଃ କୁକ୍ଷିଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଭଗବାନଙ୍କର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତା’ପରେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କର ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯାସମ୍ମୁଖମେକାନ୍ତେ ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ହଂସମଵ୍ଯଯମ୍। ଯଦକ୍ଷଯଂ ଵିଵିଧମୁପାଶ୍ରିତଂ ତୁ ତନ୍ମହାର୍ଣଵେ ଵ୍ଯପଗତଚଂଦ୍ରଭାସ୍କରେ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକାନ୍ତରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ହଂସଙ୍କୁ ଶୁଣିଲେ। ଯେଉଁ ସବୁ ଅବିନାଶୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଥିଲା, ସେସବୁ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଶନୈଶ୍ଚରନ୍ପ୍ରଭୁରଥ ହଂସସଂଜ୍ଞିତଃ ସୃଜନ୍ଜଗଦ୍ଵିହରତି କାଲପର୍ଯଯେ। ଅଥ ଚୈଵଂ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵରଯାମାସ ଵୈ ତପଃ
ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳି, ହଂସ ନାମର ପ୍ରଭୁ ସମୟର ଧାରାରେ ସୃଷ୍ଟି କରି ଜଗତରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ତା’ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଛାଦଯିତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦେହଂ ପଯସାଂବୁଜସଂଭଵଃ। ତତୋ ମହାତ୍ମାତିବଲୋ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଵିସର୍ଜନେ
ପାନିର ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ, ନିଜ ଦେହକୁ ଆବୃତ କଲେ। ତା’ପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଓ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।