କିଂ ସଂଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ଭଗଵାନ୍ଲୋକେ ଵିଜ୍ଞାଯସେ ପ୍ରଭୋ। ତର୍କଯେହଂ ମହାତ୍ମାନଂ କୋ ହ୍ଯନ୍ଯଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ହସି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଲୋକରେ କେଉଁ ନାମରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବାକୁ ତୁମେ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଅହଂ ନାରାଯଣୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵଭୂତଵିନାଶନଃ। ଅହଂ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାସ୍ଯଃ ସହସ୍ରପଦସଂଯୁତଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିନାଶକାରୀ; ମୋର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ମୁଖ, ହଜାର ପାଦ ଅଛି।
ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଃ ପୁରୁଷୋ ମୁଖେ ବ୍ରହ୍ମମଯୋ ହ୍ଯହମ୍। ଅହମଗ୍ନିର୍ହଵ୍ଯଵହଃ ସପ୍ତସପ୍ତିଭିରନ୍ଵିତଃ
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ, ମୋର ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ୍ଵ ରହିଛି; ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ସପ୍ତସପ୍ତି ସହିତ।
ଅହମିଂଦ୍ରପଦଃ ଶକ୍ର ୠତୂନାଂ ପରିଵତ୍ସରଃ। ଅହଂ ଯୋଗିଷୁ ସାଂଖ୍ଯାଖ୍ଯୋ ଯୁଗାଂତାଵର୍ତ ଏଵ ଚ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସନ, ଶକ୍ର; ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷ; ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାଂଖ୍ୟ; ଯୁଗର ସମାପ୍ତିର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁଁ।
ଅହଂ ସର୍ଵାଣି ସତ୍ଵାନି ଦୈଵତାନ୍ଯଖିଲାନି ଚ। ଭୁଜଗାନାମହଂ ଶେଷସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋଽହଂ ସର୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା; ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶେଷ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଗରୁଡ।
କୃତାଂତଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କାଲସଂଜ୍ଞିତଃ। ଅହଂ ଧର୍ମସ୍ତପଶ୍ଚାହଂ ସର୍ଵାଶ୍ରମନିଵାସିନାମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହାକୁ କାଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ମୁଁ ଧର୍ମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା।
ଅହଂ ଦଯା ପରୋଧର୍ମଃ କ୍ଷୀରୋଦୋହଂ ମହାର୍ଣଵଃ। ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ତତ୍ପରଂ ତ୍ଵେକ ଅହମେଵ ପ୍ରଜାପତିଃ
ମୁଁ ଦୟା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗର, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର; ଯାହା ସତ୍ୟ, ତାହାରେ ପରମ ମୁଁ; ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି।
ଅହଂ ସାଂଖ୍ଯମହଂ ଯୋଗୋ ହ୍ଯହଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍। ଅହମିଜ୍ଯା କ୍ରିଯା ଚାହମହଂ ଵିଦ୍ଯାଧିପଃ ସ୍ମୃତଃ
ମୁଁ ସାଂଖ୍ୟ, ମୁଁ ଯୋଗ, ମୁଁ ସେଇ ପରମ ପଦ; ମୁଁ ଯଜ୍ଞ, କ୍ରିୟା, ଏବଂ ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି।
ଅହଂ ଜ୍ଯୋତିରହଂ ଵାଯୁରହଂ ଭୂମିରହଂ ଜଲମ୍। ଆକାଶୋହଂ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଶୋ ଦଶ
ମୁଁ ଆଲୋକ, ମୁଁ ପବନ, ମୁଁ ଭୂମି, ମୁଁ ଜଳ; ମୁଁ ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ର, ତାରାମାନେ, ଏବଂ ଦଶ ଦିଗ।
ଅହଂ ଵର୍ଷମହଂ ସୋମଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋହମହଂ ରଵିଃ। ଅହଂ ପୁରାଣଂ ପରମଂ ତଥୈଵାହଂ ପରାଯଣମ୍
ମୁଁ ବର୍ଷା, ମୁଁ ସୋମ, ମୁଁ ବର୍ଷା ମେଘ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମୁଁ ପୁରାତନ, ପରମ, ଏବଂ ମୁଁ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।
ଭଵିଷ୍ଯେ ଚାପି ସର୍ଵତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତ୍ସର୍ଵସଂଗ୍ରହଃ। ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପଶ୍ଯସେ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଛୃଣୋଷି ଚ କିଂଚନ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଠାରେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ହେବ, ତାହାର ସମ୍ମିଳନ ମୁଁ; ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁଛ, ଯାହା ଶୁଣୁଛ, ସେ ସବୁ।
ଯଚ୍ଚାନୁଭଵସେ ଲୋକେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ମାମନୁସ୍ମର। ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ସୃଜେଦ୍ଯାପି ଚ ପଶ୍ଯ ମାମ୍
ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ତୁମେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରୁଛ, ସେ ସବୁକୁ ମୋର ଭାବି ମନେ କର; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଚ ରକ୍ଷାମି ମାର୍କଂଡେଯାଖିଲଂ ଜଗତ୍। ତଦେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ମାର୍କଂଡେଯାଵଧାରଯ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଶୁଶ୍ରୂଷୁରପି ଧର୍ମେଷୁ କୁକ୍ଷୌ ଚରସୁଖଂ ମମ। ମମ ବ୍ରହ୍ମା ଶରୀରସ୍ଥୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ୠଷିଭିଃ ସହ
ଧର୍ମର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ।
ଵ୍ଯକ୍ତମଵ୍ଯକ୍ତଯୋଗଂ ମାମଵଗଚ୍ଛ ମୁରଦ୍ଵିଷମ୍। ଅହମେକାକ୍ଷରୋ ମଂତ୍ରସ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଶ୍ଚ ପିତାମହଃ
ମୁଁ ମୁରାରି, ଦେଖ, ମୁଁ ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଯୋଗର ଏକତା। ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ଏକ ଅକ୍ଷର, ତିନି ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ଓ ପିତାମହା।
ପରସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗଓଂକାରଃ ପରମାତ୍ମପ୍ରଦର୍ଶନଃ। ଏଵମାଦିପୁରାଣଂ ଚ ଵଦତେମାଂ ମହାମତେ
ପରମ ଓଁକାର, ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରକାଶ—ଏହି ସବୁ ପୁରାତନ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଯାତୋ ଭଗଵତୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ। ତତୋ ଭଗଵତଃ କୁକ୍ଷିଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଭଗବାନଙ୍କର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତା’ପରେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କର ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯାସମ୍ମୁଖମେକାନ୍ତେ ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ହଂସମଵ୍ଯଯମ୍। ଯଦକ୍ଷଯଂ ଵିଵିଧମୁପାଶ୍ରିତଂ ତୁ ତନ୍ମହାର୍ଣଵେ ଵ୍ଯପଗତଚଂଦ୍ରଭାସ୍କରେ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକାନ୍ତରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ହଂସଙ୍କୁ ଶୁଣିଲେ। ଯେଉଁ ସବୁ ଅବିନାଶୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଥିଲା, ସେସବୁ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଶନୈଶ୍ଚରନ୍ପ୍ରଭୁରଥ ହଂସସଂଜ୍ଞିତଃ ସୃଜନ୍ଜଗଦ୍ଵିହରତି କାଲପର୍ଯଯେ। ଅଥ ଚୈଵଂ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଵରଯାମାସ ଵୈ ତପଃ
ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳି, ହଂସ ନାମର ପ୍ରଭୁ ସମୟର ଧାରାରେ ସୃଷ୍ଟି କରି ଜଗତରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ତା’ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଛାଦଯିତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦେହଂ ପଯସାଂବୁଜସଂଭଵଃ। ତତୋ ମହାତ୍ମାତିବଲୋ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଵିସର୍ଜନେ
ପାନିର ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ, ନିଜ ଦେହକୁ ଆବୃତ କଲେ। ତା’ପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଓ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ମହତାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାଂ ଵିଶ୍ଵୋ ଵିଶ୍ଵମଚିଂତଯତ୍। ତସ୍ଯ ଚିଂତଯମାନସ୍ଯ ନିଯତେ ସଂସ୍ଥିତେର୍ଣଵେ
ସେ, ସମସ୍ତ ମହାଭୂତମାନେ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିନାଶ ସମୁଦ୍ରରେ ଘଟୁଥିଲା।
ନିରାକାଶେ ତୋଯମଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଜଗତି ସଂକ୍ଷଯେ। ଈଶଃ ସଂକ୍ଷୋଭଯାମାସ ସୋର୍ଣଵଂ ସଲିଲଂ ଗତଃ
ଆକାଶ ନଥିବା, ପାନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଗତ ବିନାଶ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କଲେ।
ଅଥାଂତରାଦପାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମଥ ଚ୍ଛିଦ୍ରମଭୂତ୍ପୁରା। ଶବ୍ଦଂ ପ୍ରତି ତତୋ ଭୂତୋ ମାରୁତଶ୍ଛିଦ୍ରସଂଭଵଃ
ତା’ପରେ, ପାନି ଭିତରୁ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିରା ହେଲା। ସେଠାରୁ ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ, ଚିରାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସଂଲବ୍ଧ୍ଵାଂତରସଂକ୍ଷୋଭଂ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ସମୀରଣଃ। ନଭସ୍ଵତା ବଲଵତା ଵେଗାଦ୍ଵିକ୍ଷୋଭିତୋର୍ଣଵଃ
ଭିତରେ ବିକ୍ଷୋଭ ପାଇ, ସେ ବାୟୁ ବଢ଼ିଗଲା। ଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ରତାରେ, ପ୍ରବଳ ବାୟୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୋଭିତ କଲା।
ତସ୍ଯାର୍ଣଵସ୍ଯ କ୍ଷୁବ୍ଧସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନଂଭସି ମଥ୍ଯତଃ। କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମା ସମଭଵତ୍ପ୍ରଭୁର୍ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ମହାନ୍
ସେ ସମୁଦ୍ର ବିକ୍ଷୋଭିତ ଓ ମଥିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେହି ପାନିରୁ ଦାରୁଣ ପଥ ନେଇ, ମହାପ୍ରଭୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ତତଃ ସଂଶୋଷଯାମାସ ପାଵକଃ ସଲିଲଂ ବହୁ। ସମସ୍ତଜଲଧିଶ୍ଛିଦ୍ରମଭଵଦ୍ଵିସୃତଂ ନଭଃ
ତା’ପରେ ଅଗ୍ନି ବହୁ ପାନିକୁ ଶୁଖାଇଦେଲେ। ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଭେଦିଗଲା, ଆକାଶ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଆତ୍ମତେଜୋଭଵାଃ ପୁଣ୍ଯା ଆପୋମୃତରସୋପମାଃ। ଆକାଶଂ ଛିଦ୍ରସଂଭୂତଂ ଵାଯୁରାକାଶସଂଭଵଃ
ନିଜ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପବିତ୍ର ପାନି, ଅମୃତ ରସ ସମାନ। ଚିରାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଅଥ ସଂଘର୍ଷସମ୍ଭୂତଂ ପାଵକଂ ଚାସ୍ଯ ସଂଭଵମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତାମହୋ ଦେଵୋ ମହାଭୂତଵିଭାଵନଃ
ତା’ପରେ ଘଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଓ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଦେବତା ପିତାମହ, ମହାଭୂତମାନେ ଯିଏ ଜଣାଇଥାନ୍ତି, ସେ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାନି ଭଗଵାନ୍ଲୋକସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜନ୍ମସହିତଂ ବହୁରୂପୋ ହ୍ଯଚିଂତଯତ୍
ଭଗବାନ ଭୂତମାନେକୁ ଦେଖି, ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଚତୁର୍ଯୁଗାନାଂ ସଂଖ୍ଯାତଂ ସହସ୍ରଂ ଯୁଗପର୍ଯଯେ। ଯତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ରାଣାଂ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଏ।