ଆତିଥେଯୋଽଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ସୌରଵ୍ରତ ପରାଯଣଃ । ସୂର୍ଯମାରାଧଯନ୍ନିତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସୂର୍ଯ୍ଯ ଇଵାପରଃ
ସେ ଅତିଥି ସେବାକୁ ପ୍ରଥମ ମାନି, ଅଗ୍ନିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେ ମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯାତିଵଯସଶ୍ଚାସୀନ୍ନାମ୍ନା ଗୁଣଵତୀ ସୁତା । ଅପୁତ୍ରଃ ସ ସ୍ଵଶିଷ୍ଯାଯ ଚଂଦ୍ର ନାମ୍ନେ ଦଦୌ ସୁତାମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏକ ଗୁଣବତୀ ନାମକ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯିଏ ବୟସରେ ବଡ଼ ଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ତେଣୁ ଝିଅକୁ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଥିଲେ।
ତମେଵ ପୁତ୍ରଵନ୍ମେନେ ସ ଚ ତଂ ପିତୃଵଦ୍ଵଶୀ । ତୌ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଯାତୌ କୁଶେଧ୍ମହରଣାର୍ଥିନୌ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଷ୍ୟକୁ ପୁଅ ପରି ମାନୁଥିଲେ, ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବାପା ପରି ମାନୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଦୁଇଏଁ କୁଶ ଓ ଜଳାଣା ଆଣିବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ହିମାଦ୍ରିପାଦଜଵନେ ଚେରତୁସ୍ତୌ ଯତସ୍ତତଃ । ତୌ ତତୋ ରାକ୍ଷସଂ ଘୋରମାଯାଂତଂ ସମପଶ୍ଯତାମ୍
ସେମାନେ ହିମାଲୟ ପାଦଦେଶରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଭଯଵିହ୍ଵଲସର୍ଵାଂଗାଵସମର୍ଥୌ ପଲାଯିତୁମ୍ । ନିହତୌ ରକ୍ଷସା ତେନ କୃତାଂତସମରୂପିଣା
ଭୟରେ ସରିର ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପଳାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ, ଯେ କୃତାନ୍ତ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇଏଁକୁ ମାରିଦେଲା।
ତୌ ତୁ କ୍ଷେତ୍ରପ୍ରଭାଵେଣ ଧର୍ମଶୀଲତଯା ପୁନଃ । ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ନୀତୌ ମଦ୍ଗଣୈର୍ମତ୍ସମୀପଗୈଃ
କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ପବିତ୍ର ଭୂମିର ଶକ୍ତିରେ, ମୋର ସାଙ୍ଗମାନେ, ଯେମାନେ ସଦା ମୋ ସମ୍ନିଧିରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇଏଁକୁ ଭାଇକୁଣ୍ଠ ଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂତୁ ଯତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯପୂଜାଦିକଂ କୃତମ୍ । ତେନ ଵୈ କର୍ମଣା ତାଭ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରୀତୋଽହଂ କିଲାଭଵମ୍
ସେମାନେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଦିନ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲି।
ଶୈଵାଃ ସୌରାଶ୍ଚ ଗାଣେଶା ଵୈଷ୍ଣଵାଃ ଶକ୍ତିପୂଜକାଃ । ମାମେଵ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତୀହ ଵର୍ଷାଂଭଃ ସାଗରଂ ଯଥା
ଶିବଭକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଭକ୍ତ, ଗଣେଶ ଉପାସକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଶକ୍ତିପୂଜକ — ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ଜଳ ନେଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଏକୋଽହଂ ପଂଚଧା ଜାତଃ କ୍ରୀଡଯନ୍ନାମଭିଃ କିଲ । ଦେଵଦତ୍ତୋ ଯଥା କଶ୍ଚିତ୍ପୁତ୍ରାଦ୍ଯାହ୍ଵାନନାମଭିଃ
ମୁଁ ଏକା, କିନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନାମ ନେଇ ଖେଳୁଛି। ଯେପରି ଦେବଦତ୍ତ ନାମକ କେହି ପୁଅ, ଆଦି ନାମରେ ଡାକାଯାନ୍ତି।
ତତଶ୍ଚ ତୌ ମଦ୍ଭଵନାଧିଵାସିନୌ ଵିମାନଯାନୌ ରଵିଵର୍ଚସାଵୁଭୌ । ମତ୍ତୁଲ୍ଯରୂପୌ ମମ ସନ୍ନିଧାନଗୌ ଦିଵ୍ଯାଂଗନା ଚଂଦନଭୋଗଭୋଗିନୌ
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଏଁ ମୋ ଲୋକରେ ବସି, ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୋ ପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋ ସମ୍ନିଧିରେ ରହି, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ଚନ୍ଦନ ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଉଠାଉଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମା ସଂଵାଦେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଳୋକ ଅଂଶରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଅଠାଉଁଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ତତୋ ଗୁଣଵତୀ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷସା ନିହତାଵୁଭୌ । ପିତୃଭର୍ତଜଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା କରୁଣଂ ପର୍ଯଦେଵଯତ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ତାପରେ, ଗୁଣବତୀ ଜଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ବାପା ଓ ସ୍ୱାମୀ ଦୁହେଁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ଓ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଗୁଣଵତ୍ଯୁଵାଚ- ହା ନାଥ ହା ପିତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛତଂ କ୍ଵ ମଯା ଵିନା । ବାଲାହଂ କିଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ହ୍ଯନାଥା ଭଵତା ଵିନା
ଗୁଣବତୀ କହିଲେ— ହା ନାଥ! ହା ବାପା! ମୋତେ ଛାଡି ଆପଣେ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏଠି ଛୋଟ ଝିଅ, ଆପଣ ନଥିଲେ ଏବେ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଏହି ଦିନ ଅନାଥ ହୋଇଗଲି।
କୋ ନୁ ମାମାସ୍ଥିତାଂ ଗେହେ ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନାଦିଭିଃ । ଅକିଂଚିତ୍କୁଶଲାଂ ସ୍ନେହାତ୍ପାଲଯିଷ୍ଯତି ଦୁଃଖିତାମ୍
ଏହି ଘରେ ମୁଁ ଅସହାୟ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ ହୋଇ ରହିଲି, ଏବେ କିଏ ମୋତେ ଭଲପାଇ ଖାଇବା, ପିନ୍ଧିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରି ଦେଖିବେ?
ହତଭାଗ୍ଯା ଗତସୁଖା ହତେଶା ହତଜୀଵିତା । ଶରଣଂ କଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ନାଥା ବତବାଲିଶା
ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ସମସ୍ତ ସୁଖ ହରାଇଗଲା, ରକ୍ଷକ ଓ ଜୀବନ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଅନାଥ ଓ ଅବୁଝ ହୋଇ, କାହାଠାରେ ଶରଣ ନେବି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ବହୁଵିଲପ୍ଯାଥ କୁରରୀଵ ଭୃଶାତୁରା । ପପାତ ଭୂମୌ ଵିକଲା ରଂଭା ଵାତହତା ଯଥା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏପରି ବହୁତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖ ଜଣାଇ ଗୁଣବତୀ, ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଏକ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଗଛକୁ ବାତାସ ଆଘାତ କରି ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ଚିରାଦାଶ୍ଵସ୍ଯ ସା ଭୂମୌ ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ବହୁ । ନିମଗ୍ନା ଦୁଃଖଜଲଧୌ ଶୋକାର୍ତ୍ତା ସମଵର୍ତ୍ତତ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହି, ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି ଯାଇ, ଶୋକରେ ଅତି ଭାରି ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ସାଗ୍ରହୋପସ୍କରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିକ୍ରୀଯ ଶୁଭକର୍ମକୃତ୍ । ତଯୋଶ୍ଚକ୍ରେ ଯଥାଶକ୍ତି ପାରଲୌକିକ ସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବେଚି, ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରିୟା କଲେ, ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁରେ ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଭୃତିଜୀଵିତମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରା ଶାଂତା ସତ୍ଯଶୌଚା ଜିତେଂଦ୍ରିଯା
ସେ ଏହି ସହରରେ ରହିଲେ, ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ, ଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦି, ପବିତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ଵ୍ରତଦ୍ଵଯଂ ତଯା ସମ୍ଯଗାଜନ୍ମ ମରଣାତ୍କୃତମ୍ । ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ ସମ୍ଯକ୍ସେଵନଂ କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯ ଚ
ସେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇଟି ବ୍ରତ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିଥିଲେ— ଏକ ହେଉଛି ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟଟି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ବ୍ରତ।
ଏତଦ୍ଵ୍ରତଦ୍ଵଯଂ କାଂତେ ମମାତୀଵ ପ୍ରିଯଂକରମ୍ । ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିକରଂ ସମ୍ଯକ୍ପୁତ୍ରସଂପତ୍ତିକାରକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି ବ୍ରତ, ପ୍ରିୟେ, ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ପୁଅ ଲାଭ ମଧ୍ୟ କରାଏ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯେ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାସ୍ଯଂତି ତେ ମୁକ୍ତା ମହାପାତକିନୋଽପି ଚ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ସଂମାର୍ଜନଂ ଗୃହେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵସ୍ତିକାଦି ନିଵେଦନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ତେ ନରାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ସଫା କରନ୍ତି, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଯଥା ସ୍ୱସ୍ତିକ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ ନିବେଦନ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି— ସେମାନେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ସ୍ନାନଂ ଜାଗରଣଂ ଦୀପଂ ତୁଲସୀଵନସେଵନମ୍ । କାର୍ତ୍ତିକେ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ତେ ନରା ଵିଷ୍ଣୁମୂର୍ତ୍ତଯଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ, ଜାଗରଣ, ଦୀପ ଦେବା, ଓ ତୁଳସୀ ବନର ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆକାର ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ଦିନତ୍ରଯମପି କାର୍ତିକେ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ । ଦେଵାନାମପି ତେ ଵଂଦ୍ଯାଃ କିଂ ଯୈରାଜନ୍ମତଃ କୃତମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମଠାରୁ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମହିମା କେତେ?
ଇତ୍ଥଂ ଗୁଣଵତୀ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତ୍ଯବ୍ଦଂ ପ୍ରତିନୀଯତେ । ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରିକରେ ଭକ୍ତା ତତ୍ପରମାନସା
ଏପରି ଭାବେ, ଗୁଣବତୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
କଦାଚିଜ୍ଜରସା ସାଥ କୃଶାଂଗୀ ଜ୍ଵରପୀଡିତା । ସ୍ନାତୁଂ ଗଂଗାଂ ଗତା କାଂତେ କଥଂଚିଚ୍ଛନକୈସ୍ତଥା
ଏକ ଦିନ, ବୟସର ଦୁଃଖ, ଦେହ ଶୁକିଯିବା ଓ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଗୁଣବତୀ କଷ୍ଟରେ କିଛି ଦିନ ଲାଗି ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଯାଵଜ୍ଜଲାଂତରଗତା କଂପିତା ଶୀତପୀଡିତା । ତାଵତ୍ସା ଵିହ୍ଵଲା ପଶ୍ଯଦ୍ଵିମାନଂ ପ୍ରାପ୍ତମଂବରାତ୍
ସେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଥରେ ଥରେ କମ୍ପିତ ଓ ଶୀତରେ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେବତାଙ୍କ ରଥ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମହସ୍ତୈରାସନ୍ନମଂବରାତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୂପଧରୈଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵୈନତେଯଧ୍ଵଜାଂକିତୈଃ
ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ହାତରେ ଧରି, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଝଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ, ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ଧରିଥିବା ମୋର ସଙ୍ଗୀମାନେ ଆକାଶରୁ ଅବତରିଲେ।
ଆରୋହଯନ୍ଵିମାନଂ ତମପ୍ସରୋଗଣସେଵିତମ୍ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନାଂ ତାଂ ଵୈକୁଂଠମନଯନ୍ଗଣାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ବିଲେଇ ଦିଅଯାଉଥିଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ଦଳ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଠକୁ ନେଇଗଲେ।