ଖଲୋ ରାଜଵଧୋଦ୍ଯୋଗୀ ପିତୄଣାଂ ଚ ଵଧେ ରତଃ। ଅନୁଯାଯୀ ନୃପୋ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାତତାଯିନଃ
ଯିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଅଥବା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିବା ରାଜା—ଏହି ଚାରିଜଣ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣକାରୀ।
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନ ମୃତଂ ଵିପ୍ରଂ ପୁନର୍ହଂତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ। ପୁର୍ନହତ୍ଵା ଵଧଂ ଘୋରଂ ଜ୍ଞାନାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତଂ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ ହେଲେ, ପୁଣି ତାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଜାଣିସୁଣି ମାରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଲାଗେ।
ଲୋକେ ଵିପ୍ରସମୋ ନାସ୍ତି ପୂଜନୀଯୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ। ହତ୍ଵା ତଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ପାପଂ ତତ୍ପରଂ ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି; ସେ ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ। ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଯେପରିମାଣେ ପାପ ହୁଏ, ତାହାର ଚେଯିଁ ଅଧିକ କିଛି ନାହିଁ।
ଦେଵଵତ୍ପୂଜନୀଯୋସୌ ଦେଵାସୁରଗଣୈର୍ନରୈଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସମୋ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନିଶ୍ଚିତଂ
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ କେହି ନିଶ୍ଚିତ ନାହାନ୍ତି।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। କାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ସମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜେନ ହି। ଅପାନେନ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ଵତୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ଅଯାଚିତା ଚ ଯା ଭିକ୍ଷା ପ୍ରଶସ୍ତା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଉଞ୍ଛଵୃତ୍ତିସ୍ତତୋ ଭଦ୍ରା ସୁଭଦ୍ରା ସର୍ଵଵୃତ୍ତିଷୁ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯେ ଭିକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କରି ନହୁଏ, ସେଠି ଭିକ୍ଷା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଉଞ୍ଚ ଜୀବିକା ସମସ୍ତ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଚ୍ଛଂତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍। ଦକ୍ଷିଣା ଯଜ୍ଞଶେଷାଣାଂ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଯଜ୍ଞଗତେନ ହି
ଏହି ଉପାୟ ଅନୁସରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ବଞ୍ଚିଯାଏ, ତାହା କେବଳ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି।
ପାଠନଂ ଯାଜନଂ କୃତ୍ଵା ଗ୍ରହୀତଵ୍ଯଂ ଧନଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ପାଠଯିତ୍ଵା ପଠିତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଶୁଭଂ
ପାଠ ପଢ଼ାଇବା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ପଢ଼ାଇ, ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମିଦଂ ଜୀଵ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟା ଵୃତ୍ତିଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ। ଶାସ୍ତ୍ରୋପଜୀଵିନୋ ଧନ୍ଯା ଧନ୍ଯା ଵୃକ୍ଷୋପଜୀଵିନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ଉଚିତ ଜୀବିକା; ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରମାଣିତ ଉପାୟ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଏବଂ ଗଛ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ।
ଧନ୍ଯା ଵୃକ୍ଷଲତାଜୀଵ୍ଯା ଵାଟୀସସ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ। ଅନ୍ନ ଜଂତୁ ଵଧେ ପାପଂ ତସ୍ଯ ଦୋଷୋପଶାଂତଯେ
ଲତା ଓ ଗଛ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା, ବା ଉଦ୍ୟାନର ଫଳ ଓ ଶାକ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ; ଜୀବ ମାରି ଖାଇବାର ପାପ ହେଉଛି, ଏହିପରି ଜୀବିକା ତାହାର ପ୍ରତିକାର।
ନଵଧାନ୍ଯାନି ଶସ୍ତାନି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍। ନ ଚେତ୍ପ୍ରାଣିଵଧେ ହ୍ଯତ୍ର କ୍ଷୀଯଂତେ ଚାଯୁଷୋ ଧ୍ରୁଵଂ
ନବ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଜୀବ ହତ୍ୟା କରି ଖାଇଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ସୁବହୂନି ପିତୃଦେଵଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଅଭାଵାତ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଵୃତ୍ତିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈରୂପଜୀଵ୍ଯତେ
ତେଣୁ ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହା ନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଜୀବିକା ଅନୁସରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ନ୍ଯାଯଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଚରେଦ୍ଵୀରଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍। ସ ତଯା ଚ ଦ୍ଵିଜୋ ଵୃତ୍ଯା ଯଦ୍ଧନଂ ଲଭତେ ନୃପାତ୍
ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେବା ଓ ବୀରତାର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଉପାୟରେ ଦ୍ୱିଜ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଯେ ଧନ ପାଏ,
ପିତୃଯଜ୍ଞାଦିଦାନେଷୁ ମେଧ୍ଯଂ ତଦ୍ଧନମୁଚ୍ଯତେ। ସମଭ୍ଯସେଦ୍ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଵେଦଯୁକ୍ତାଂ ସଦାନଘଃ
ପିତୃଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନରେ ଯେ ଧନ ମିଳେ, ତାହା ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ; ବେଦ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତିକୁଂତଗଦାଖଡ୍ଗ ପରିଘାଣାଂ ସମଂତତଃ। ଅଶ୍ଵାରୋହଂ ଗଜାରୋହମୈଂଦ୍ରଜାଲମମାନକଂ
ଶକ୍ତି, କୁଂତ, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ପରିଘ ଇତ୍ୟାଦି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା, ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବା, ହାତୀ ଚଢ଼ିବା, ମାୟାବି କଳା ଓ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବା—
ରଥଭୂମିଗତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵତ୍ର କାରଯେତ୍। ଦ୍ଵିଜ ଦେଵ ଧ୍ରୁଵାଣାଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵୃତ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ରଥ ଓ ପଦାତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯଥାଯଥିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ହେଉଛି ଦ୍ୱିଜ, ଦେବତା, ଧୃଢ଼ମନ୍ଥିବା ଏବଂ ନାରୀମାନେର ଉଚିତ ଆଚରଣ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵୀ ଗୁରୂଣାଂ ଚ ନୃପାଣାଂ ରକ୍ଷଣାଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭ୍ଯତେ ଶୂରୈଃ କଥଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଗୁରୁ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ । କେବଳ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପରେ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କେମିତି ପାଇପାରିବେ ?
ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ସୋକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ। ସମ୍ମୁଖେ ନ୍ଯାଯଯୁଦ୍ଧେ ଚ ପତଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣା ରଣେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ଦୁଃଖ ଛାଡି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଯଥାଯଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।
ତେ ଵ୍ରଜଂତି ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଗମ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାଂ। ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଶୃଣୁ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଥାର୍ଥତଃ
ସେମାନେ ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହାକି କେବଳ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପରେ ଲଗା ଲୋକମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଏବେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣ ।
ସଂମୁଖେନ ପ୍ରଯୁଧ୍ଯଂତେ ନ ଚ ଗଚ୍ଛଂତି କାତରଂ। ନ ଭଗ୍ନଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ଘ୍ନଂତି ନିଃଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରପଲାଯିତମ୍
ସେମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଭୟରେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ । ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, ପଳାଇଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଅଯୁଧ୍ଯମାନଂ ଭୀରୁଂ ଚ ପତିତଂ ଗତକଲ୍ମଷଂ। ଅସଚ୍ଛୂଦ୍ରଂ ସ୍ତୁତିପ୍ରୀତମାହଵେ ଶରଣାଗତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନାହାନ୍ତି, ଭୟଭୀତ, ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ନିମ୍ନ ଶୂଦ୍ର, ପ୍ରଶଂସାରେ ଖୁସି, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାରାଯାନ୍ତି ନାହିଁ ।
ହତ୍ଵା ଚ ନରକଂ ଯାଂତି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ଜଯକାଂକ୍ଷିଣଃ। ଏଷା ଚ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯା ଵୃତ୍ତିଃ ସଦାଚାରୈସ୍ତୁ ଗୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ ଆଚରଣର, ବିଜୟ ଆଶାରେ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି । ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଆଚରଣ, ଯାହାକୁ ସଦାଚାରୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ।
ଯାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦିଵଂ ଯାଂତି ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରିଯକୁଂଜରାଃ। ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧେ ଶୁଭୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ସଂମୁଖେ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରି, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଧର୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଶୁଭ ।
ଅତ୍ର ପୂତୋ ଭଵେତ୍ସୋପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ସ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଚ ପ୍ରାସାଦେ ରତ୍ନଭୂଷିତେ
ଏଠାରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ସେ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭରା ରତ୍ନମୟ ମହଳରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ ।
ଜାଂବୂନଦମଯସ୍ତଂଭେ ରତ୍ନଭୂଷିତଭୂତଲେ। ଇଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ସୁସଂପୂର୍ଣେ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରୋପଶୋଭିତେ
ସୁନାର ଖୁମ୍ଭ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭରା ଭୂମିରେ, ଇଚ୍ଛାମତ ଧନସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ପୁରତଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵଦାଯିନଃ। ଵାପୀକୂପତଟାକାଦ୍ଯୈରୁଦ୍ଯାନୈରୁପଶୋଭିତେ
ସାମ୍ନାରେ ସବୁ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ ସଦା ଦାନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ଉଦ୍ୟାନ, ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ତଳାବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଯୌଵନାଢ୍ଯାଶ୍ଚ ସେଵଂତେ ତଂ ଦେଵପୁରକନ୍ଯକାଃ। ତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ମୁଦା ନିତ୍ଯଂ ନୃତ୍ଯଂତ୍ଯପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ଦେବପୁରର ଯୁବତୀମାନେ ସେଠି ସେବା କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିପାଠକାଃ। ଏଵଂ କ୍ରମେଣ କଲ୍ପାଂତେ ସାର୍ଵଭୌମୋ ଭଵେନ୍ନୃପଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି ପାଠ କରନ୍ତି । ଏଭଳି ଭାବରେ କ୍ରମେ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀ ହୁଅନ୍ତି ।
ସର୍ଵଭୋଗୈକକର୍ତା ଚ ନୀରୁଙ୍ମନ୍ମଥଵିଗ୍ରହଃ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରରୂପାଢ୍ଯାଃ ସଦୈଵ ଯୌଵନାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗର ଏକମାତ୍ର ଉପଭୋକ୍ତା, ଦୁଃଖ ଓ କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ । ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବେଶି ସୁନ୍ଦର ଓ ସଦା ଯୁବତୀ ।
ଧର୍ମଶୀଲାଃ ସୁତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସମୃଦ୍ଧାଃ ପିତୃସଂମତାଃ। ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ଭୁଂଜଂତି ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଧର୍ମଶୀଳ, ଶୁଭ୍ର, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରିୟ । ଏଭଳି ଭାବରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ଭୋଗ କରନ୍ତି ।