ତୈଶ୍ଚ ଶୃଂଖଲଯୋଗୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧୋ ନୈଵୋଦ୍ଧୃତିଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଏତଦ୍ଵିମୃଶ୍ଯ ଶୂଦ୍ରୋଽସୌ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗୃହଂ ଗତଃ
ଏହି ସବୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ରହିଲେ, କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେନାହିଁ; ଏହା ବୁଝି, ସେ ଶୂଦ୍ର ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଥା ଦେଵା ମୁଦା ତତ୍ର ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ନିର୍ଗ୍ରଂଥିରୂପମାଦାଯ ତସ୍ଯାଂତିକ ଗୃହଂ ତଥା
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି କହିଲେ; ସେମାନେ ମୁନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ।
ଗତ୍ଵାହଂ ଦୈଵସଂଵାଦମଵଦଂ ଭୂତଵର୍ତନମ୍। ତତୋଭ୍ଯାସପ୍ରସଂଗାଚ୍ଚ ଜନାନାଂ ଚ ପରିପ୍ଲଵାତ୍
ମୁଁ ଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ ସଂବାଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହିଲି; ପରେ ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭ୍ରମରୁ—
ତସ୍ଯ ଯୋଷା ତଦାଗତ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦୈଵକାରଣମ୍। ତତୋହମଵଦଂ ତସ୍ଯ ଯଦ୍ଵା ଚେତୋଗତଂ ଦ୍ରୁତମ୍
ସେବେଳେ ତାଙ୍କ ଜଣେ ଜଣା ଆସି, ଦେବତାଙ୍କ କାରଣ ପଚାରିଲେ; ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ମନରେ ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଆସିଲା, ତାହା କହିଦେଲି।
ନିଭୃତୋଥ ନିନାଦସ୍ଯ କାରଣଂ କଥିତଂ ମଯା। ହୃଦ୍ଗତଂ ପତିନା ତେଦ୍ଯ ଵିଧିନା ଦତ୍ତମଜ୍ଞଵତ୍
ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଏହି ଆକ୍ରୋଶର କାରଣ କହିଲି; ତୁମର ପତିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଥିଲା, ଆଜି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି ଦିଆଯାଇଛି।
ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ମହାଭାଗେ ପୁନର୍ନାସ୍ତୀହ ତେ ଵସୁ। ଯାଵଜ୍ଜୀଵତି ଦୌର୍ଵିଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଭୋକ୍ତା ନ ସଂଶଯଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛ; ଏଠାରେ ତୁମର କିଛି ଧନ ରହିଲାନାହିଁ; ସେଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୋଗ ହେବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ମାତର୍ଗୃହଂ ଶୂନ୍ଯମଲବ୍ଧଂ ତତ୍ପ୍ରପୃଚ୍ଛତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵୈ ଶିଵଂ ସା ଚ ଵଚନଂ ପତ୍ଯୁରଂତିକେ
ମା, ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ ଯାଏଁ ମିଳିନାହିଁ, ସେଥିରେ ପଚାର; ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲେ—
ଗତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ। ସ ଵିଚିଂତ୍ଯ ତଯା ସାର୍ଧମାଗତୋସୌ ମମାଂତିକମ୍
ସେ ଯାଇ, ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ନିଭୃତଂ ମାମୁଵାଚେଦଂ କ୍ଷପଣତ୍ଵଂ ଚ କୀର୍ତଯ। କ୍ଷପଣକ ଉଵାଚ- ଚାକ୍ଷୁଷଂ ଚିରସଂଶୁଦ୍ଧଂ ହେଲଯା ତୃଣଵତ୍କଥମ୍
ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ମୋତେ କହିଲେ: 'କ୍ଷପଣର ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହ'; କ୍ଷପଣକ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଏହାକୁ କେମିତି ଅବହେଳାରେ ଘାସ ପରି ଛାଡ଼ିଦେଲୁ?'
ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଯତସ୍ତାତ ନାସ୍ତି ଭାଗ୍ଯମକଂଟକମ୍। ଐଶ୍ଵର୍ଯମତୁଲଂ ଶୌର୍ଯଂ ଶୀର୍ଯତେ ଭାଵୁକଂ ପୁନଃ
ତୁମେ ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ସେଥିପାଇଁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ; ଅପୂର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ, ଏକଥର ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୁଣି ଭାବନାରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସ୍ଵବଂଧୂନାଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖମାଜନ୍ମମରଣାଂତିକମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଚାତ୍ମନା ନିତ୍ଯଂ ମୃତାନାଂ ଯା ଗତିର୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବ; ଏବଂ ତୁମେ ସଦା ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ମୃତ୍ୟୁବର୍ଣ୍ଣିତ ନିଶ୍ଚିତ ଗତି ଦେଖିବ।
ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଗୃହ୍ଯତାଂ ତୂର୍ଣଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗ୍ଯମକଂଟକମ୍। ଐଶ୍ଵର୍ଯମତୁଲଂ ଶୌର୍ଯଂ ଲୋକାନାଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଵରମ୍
ତେଣୁ, ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭୋଗ କର; ଅପୂର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ, ଏହା ଜଗତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦାନ।
ଶୂଦ୍ର ଉଵାଚ- ନ ମେ ଵିତ୍ତେ ସ୍ପୃହା ଚାସ୍ତି ଧନଂ ସଂସାର ଵାଗୁରା। ତଦ୍ଵିଧୌ ପତିତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ନ ପୁନର୍ମୋକ୍ଷକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଶୂଦ୍ର କହିଲେ: 'ମୋତେ ଧନର କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ; ଧନ ସଂସାରର ଫାନ୍ଦ; ଏହି ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ମଣିଷ ପୁଣି ମୁକ୍ତି ପାଉନାହିଁ।'
ଶୃଣୁ ଵିତ୍ତସ୍ଯ ଯଦ୍ଦୋଷମିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ। ଭଯଂ ଚୋରାଚ୍ଚ ଜ୍ଞାତିଭ୍ଯୋ ରାଜଭ୍ଯସ୍ତତ୍କରାଦପି୫୦ 1.53.
'ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଧନର କେତେ ଦୋଷ ଅଛି, ଶୁଣ; ଚୋର, ଆତ୍ମୀୟ, ରାଜା ଓ କର ନେବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଅଛି।'
ସର୍ଵେ ଜିଘାଂସଵୋ ମର୍ତ୍ଯାଃ ପଶୁମତ୍ସ୍ଯଵିଵିଷ୍କିରାଃ। ତଥା ଧନଵତାଂ ନିତ୍ଯଂ କଥମର୍ଥାସ୍ସୁଖାଵହାଃ
ସମସ୍ତ ମଣିଷ, ପଶୁ, ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଧନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ଏହା ସୁଖ ଦେଇପାରିବ?
ପ୍ରାଣସ୍ଯାଂତକରୋ ହ୍ଯର୍ଥସ୍ସାଧକୋ ଦୁରିତସ୍ଯ ଚ। କାଲାଦୀନାଂ ପ୍ରିଯଂ ଗେହଂ ନିଦାନଂ ଦୁର୍ଗତେଃ ପରମ୍
ଧନ ଜୀବନର ଶେଷ ଦେଇଥାଏ, ଦୁଃଖର ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହା କାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଘର, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ମୂଳ କାରଣ।
କ୍ଷପଣକ ଉଵାଚ- ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ମିତ୍ରାଣି ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ବାଂଧଵାଃ। କୁଲଂ ଶୀଲଂ ଚ ପାଂଡିତ୍ଯଂ ରୂପଂ ଭୋଗ୍ଯଂ ଯଶଃ ସୁଖମ୍
କ୍ଷପଣକ କହିଲେ— ଯାହାଠାରେ ଧନ ଅଛି, ସେଠାରେ ସେଠି ମିତ୍ର ଅଛି; ଯାହାଠାରେ ଧନ ଅଛି, ସେଠି ବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପରିବାର, ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଭୋଗ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସୁଖ—
ଧନେନ ତୁ ଵିହୀନସ୍ଯ ପୁତ୍ରଦାରୋଜ୍ଝିତସ୍ଯ ଚ। କଥଂ ମିତ୍ରଂ କଥଂ ଧର୍ମଂ ଦୀନାନାଂ ଜନ୍ମନଃ କଥଂ
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧନହୀନ, ପୁଅ-ଝିଅ ଓ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ସେଠି କେମିତି ମିତ୍ର, କେମିତି ଧର୍ମ, ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ଅର୍ଥ କଣ?
ସତ୍ଵାଦିକ୍ରତୁକାର୍ଯଂ ଚ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯୁପକାରକଂ। ଦାନଂ ନାକସ୍ଯ ସୋପାନଂ ନିଃସ୍ଵସ୍ଯ ଚ ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ପୁଣି ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ନାହିଁ, ସେଠି ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ପବିତ୍ର ପୋଖରୀ ରକ୍ଷା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ଉପାୟ—ଏସବୁ କିଛି ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ।
ଵ୍ରତକାର୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷା ଚ ଧର୍ମାଦିଶ୍ରଵଣଂ ଭୃଶମ୍। ପିତୃଯଜ୍ଞାଦିତୀର୍ଥଂ ଚ ନିର୍ଵିତ୍ତସ୍ଯ ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ଯାହାଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରତ ପାଳନ, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା, ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣିବା, ପିତୃଯଜ୍ଞ ଓ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା—ଏସବୁ କିଛି ସମ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ତଥା ରୋଗପ୍ରତୀକାରଃ ପଥ୍ଯମୌଷଧସଂଚଯଂ। ରକ୍ଷଣଂ ଵିଗ୍ରହଶ୍ଚୈଵ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଵିଜଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହିପରି ରୋଗ ଭଲ କରିବା, ଉପଯୋଗୀ ଖାଦ୍ୟ ଔଷଧ ଜମା କରିବା, ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା—ଏସବୁ ଧନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ଜନ୍ମନା ଵାର୍ତା ଵସୁଯୋଗେନ ଲଭ୍ଯତେ। ଭୂତଭଵ୍ଯପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଚ ଯତ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ ଥିଲେ ଜୀବିକା ମିଳେ; ଏବଂ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭଲ କାମ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ବହୁଧନଂ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଭୋଗ୍ଯଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିତରଣାଦେଵ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ହ୍ଯଚିରାଦିତଃ
ସେଇପରି, ଯାହାଠାରେ ବହୁତ ଧନ ଅଛି, ସେଠି ଯାହା ଭୋଗ କରାଯାଏ, ତାହା ଯେପରି ହେଉ; ଦାନ କରିଲେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇପାରିବ।
ଶୂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଅକାମାଚ୍ଚ ଵ୍ରତଂ ସର୍ଵମକ୍ରୋଧାତ୍ତୀର୍ଥସେଵନମ୍। ଦଯା ଜପ୍ଯସମା ଶୁଦ୍ଧଂ ସଂତୋଷୋ ଧନମେଵ ଚ
ଶୂଦ୍ର କହିଲେ— ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, କ୍ରୋଧ ନଥିଲେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ଦୟା ମନ୍ତ୍ର ଜପ ସମାନ, ପବିତ୍ରତା ଓ ସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଧନ।
ଅହିଂସା ପରମା ସିଦ୍ଧିଃ ଶିଲୋଂଛଵୃତ୍ତିରୁତ୍ତମା। ଶାକାହାରଃ ସୁଧାତୁଲ୍ଯ ଉପଵାସଃ ପରଂତପ
ଅହିଂସା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି, ଅନ୍ନ ଚିନ୍ତା କରି ଖାଇବା ଉତ୍ତମ ଜୀବିକା, ଶାକ ଖାଇବା ଅମୃତ ସମାନ, ଉପବାସ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂତୋଷୋ ମେ ମହାଭୋଗ୍ଯଂ ମହାଦାନଂ ଵରାଟକମ୍। ମାତୃଵତ୍ପରଦାରାଶ୍ଚ ପରଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଲୋଷ୍ଠଵତ୍
ସନ୍ତୋଷ ମୋର ମହା ଭୋଗ, ମହାଦାନ, ମୋର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା; ଅନ୍ୟର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ମାଆ ପରି, ଅନ୍ୟର ଧନ ମାଟି ପରି।
ପରଦାରା ଭୁଜଂଗାଭାଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞ ଇଦଂ ମମ। ତସ୍ମାଦେନଂ ନ ଗୃହ୍ଣାମି ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଗୁଣାକର
ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ ସାପ ପରି; ଏହି ମୋର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ। ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେନି—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ହେ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର।
ପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦ୍ଧି ପଂକସ୍ଯ ଦୂରାଦସ୍ପର୍ଶନଂ ଵରଂ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ତୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ପପାତ ହ
ପାଙ୍କ ଧୋଇବାଠାରୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ାଇ ରହିବା ଭଲ। ଏହିପରି କହିବା ସହିତ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ମୂର୍ଧ୍ରିଦେଶେ ତନୌ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଦେଵେରିତଂ ଦ୍ଵିଜ। ଦେଵଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ନୃତ୍ଯଂତ୍ଯପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ସେଠି ସେ ଲୋକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦେହ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ; ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଲ ବାଜିଲା, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଜଗୁର୍ଗଂଧର୍ଵପତଯୋ ଵିମାନଂ ଚାପତଦ୍ଦିଵଃ। ଊଚୁର୍ଦେଵଗଣାସ୍ତତ୍ର ଵିମାନମିଦମାରୁହ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆକାଶରୁ ତଳେ ଆସିଲା; ସେଠାରେ ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ରଥକୁ ଚଢ଼।'