କାରଯିତ୍ଵାତ୍ମନୋମୂର୍ତିଂ କାଂଚନୀଂ ତୁ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ । ନ୍ଯସେତ୍ତସ୍ଯାଂ ତୁ ଶଯ୍ଯାଯାମର୍ଚଯିତ୍ଵା ସ୍ରଗାଦିଭିଃ
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱୟଂ ନିଜର ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରାଇ, ସେ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ରଖି, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆସନଂ ପାଦୁକାଂ ଛତ୍ରଂ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମମୁପାନହୌ । ପଵିତ୍ରାଣି ଚ ପୁଷ୍ପାଣି ଶଯାଯ୍ଯାମୁପକଲ୍ପଯେତ୍ 6.119.
ସେ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଆସନ, ପାଦୁକା, ଛତା, ଜୋଡ଼ା ବସ୍ତ୍ର, ଜୁତା, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଶଯ୍ଯାଂ ତୁ ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ପ୍ରାର୍ଥଯେଚ୍ଚାନୁମୋଦାର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ଏଭଳି ଶଯ୍ୟା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ଏବଂ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଅନୁମୋଦନା ଚାହିଁ, 'ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଵ୍ରଜେନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନମନାମଯମ୍ । ମଂଡପସ୍ଥାଂ ସ୍ତୁତାନ୍ଵିପ୍ରାନିତି ଵାଚ୍ଯଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୋଷରହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମଣ୍ଡପରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ବୋଲି ପୁନିପୁନି କହିବା ଉଚିତ।
ମଂତ୍ରହୀନଂ କ୍ରିଯାହୀନଂ ସର୍ଵହୀନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ସର୍ଵଂସଂପୂର୍ଣତାଂ ଯାତୁ ଭଵଦ୍ଵାକ୍ଯପ୍ରସାଦତଃ । ଵିଧିର୍ମାସୋପଵାସସ୍ଯ ଯଥାଵତ୍ପରିକୀର୍ତିତଃ
ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯଦି କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଭାବ ଥାଏ, ତଥାପି ଆପଣମାନଙ୍କର କଥାର କୃପାରେ ସବୁ କିଛି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ଏହିପରି ମାସିକ ଉପବାସର ବିଧି ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯା। ମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମାସଂଵାଦେ ମାସୋ। ପଵାସକଥନଂନାମୈକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା ବିଭାଗରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କର ସଂବାଦରେ, 'ମାସଉପବାସ କଥନ' ନାମକ ଏହି ଏକ ଶତ ଏବଂ ଉଣିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପାଵକିଃ । ଶାଲଗ୍ରାମାର୍ଚନଂ ଭୂଯସ୍ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ତପୋଧନାଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପାବକ ପୁଣିଥରେ ପଚାରିଲେ; ଏବେ ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ।
କାର୍ତିକେଯ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍ଯୋଗିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵେଧର୍ମାଃ ଶ୍ରୁତା ମଯା । ଶାଲଗ୍ରାମାର୍ଚନଂ ବ୍ରୂହି ଵିସ୍ତରେଣ ମମ ପ୍ରଭୋ
କାର୍ତ୍ତିକେୟ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯୋଗୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ମୋତେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ସାଧୁସାଧୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯନ୍ମାଂ ହି ପରିପୃଚ୍ଛସି । ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ଵତ୍ସଲ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ବଡ଼ ଭଲ, ବଡ଼ ଭଲ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି—ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ । ମହାଶଯ ମହାସେନ ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତି ସଂହିତମ୍
ହେ ମହାଶୟ, ମହାସେନ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚରାଚର ସମେତ, ସଦା ବସିଥାଏ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଣମିତଂ ଯେନ ସ୍ନାପିତଂ ପୂଜିତଂ ତଥା । ଯଜ୍ଞକୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗଵାଂ କୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ଏହାକୁ ଦେଖେ, ପ୍ରଣାମ କରେ, ସ୍ନାନ କରାଏ କିମ୍ବା ପୂଜା କରେ, ସେ ଯଜ୍ଞର ଅନେକ ଗୁଣ ଉପରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ଛିନ୍ନସ୍ତେନ ତଥା ଵତ୍ସ ଗର୍ଭଵାସଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ପୀତଂ ଯେନ ସଦା ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଜଲମ୍
ହେ ବତ୍ସ, ଯିଏ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ପାଇଁ ଗର୍ଭବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ପିଏ—
କାମାସକ୍ତୋଽପି ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଭାଵଵିଵର୍ଜିତଃ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ପୁତ୍ର ପୂଜଯିତ୍ଵାଚ୍ଯୁତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଦିନରାତି ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିର ଭାବ ନଥାଏ, ସେ ମୁଁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ପୂଜିଲେ ଅଚ୍ୟୁତ ପଦକୁ ପାଇଯାଏ, ପୁତ୍ର।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ବିଂବଂ ହତ୍ଵା କୋଟିଵିନାଶନମ୍ । ସ୍ମୃତଂ ସଂକୀର୍ତିତଂ ଧ୍ଯାତଂ ପୂଜିତଂ ଚ ନମସ୍କୃତମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା କୋଟି କୋଟି ଅନର୍ଥ ଆଣେ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା, ଗାଇବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା, ପୂଜା କରିବା କିମ୍ବା ନମସ୍କାର କରିବା—
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାଂତି ପାପାନ୍ଯନେକଶଃ । ସିଂହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥା ଯାଂତି ଵନେ ମୃଗଗଣା ଭଯାତ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ପାପ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ ହରିଣମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି।
ନମସ୍କାରଂ ତୁ ମନୁଜଃ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନେ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵା ଯଦି ଵାଽଭକ୍ତ୍ଯା କୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଭକ୍ତି ସହ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ବିନା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜାରେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଯାଏ।
ଵୈଵସ୍ଵତଭଯଂ ନାସ୍ତି ତଥା ମରଣଜନ୍ମନୋଃ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ନିତ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନମ୍
ଯେ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପାଇଁ ବୈବସ୍ବତର ଭୟ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଗଂଧପାଦ୍ଯାର୍ଘନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଦୀପୈର୍ଧୂପୈର୍ଵିଲେପନୈଃ । ଗୀତୈର୍ଵାଦ୍ଯୈସ୍ତଥା ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନମ୍
ସୁଗନ୍ଧ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଦୀପ, ଧୂପ, ଲେପନ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କରାଯାଏ।
କୁରୁତେ ମାନଵୋ ଯସ୍ତୁ କଲୌ ଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ରମତେ ଵିଷ୍ଣୁସଦ୍ମନି
ଯେଉଁ ମାନବ କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସରେ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ଧରି ବାସ କରେ।
ଶାଲଗ୍ରାମନମସ୍କାରୋ ଭାଵେନାପି ନରୈଃ କୃତଃ । ମାନୁଷତ୍ଵଂ କଥଂ ତେଷାଂ ମଦ୍ଭକ୍ତା ଯେ ନରା ଭୁଵି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯଦି କେବଳ ଭାବରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଏହି ଭୂମିରେ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ କିପରି ମାନବ ଜନ୍ମରେ ରହିପାରିବେ?
ମଦ୍ଭକ୍ତାସ୍ତୀଵ୍ରପାପିଷ୍ଠା ମତ୍ପ୍ରଭୁଂ ନ ନମଂତି ଯେ । ଵାସୁଦେଵଂ ନ ତେ ଜ୍ଞେଯା ମଦ୍ଭକ୍ତାଃ ପାପମୋହିତାଃ
ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଯଦି ଅତି ପାପୀ ହୋଇ ମୋ ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ପାପରେ ମୁହିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମଦ୍ଭକ୍ତୋଽପି ଚ ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ତେ ତ୍ଵେକାଦଶୀଦିନେ । ସ ଯାତି ହ୍ଯଂଧତାମିସ୍ରେ ନିରଯଂ ମମ ଘାତକଃ
ମୋର ଭକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରି ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ।
ମଲ୍ଲିଂଗସ୍ପର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ ନାନ୍ଯା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଵିଧୀଯତେ । ଯା ତିଥିର୍ଦଯିତା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସା ତିଥିର୍ମମ ଵଲ୍ଲଭା
ଶାଳଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଦ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନାହିଁ; ଯେ ତିଥି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।
ଯସ୍ତାଂ ନୋପଵସେନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ସ ପାପୀ ଶ୍ଵପଚାଧିକଃ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଂ ତୁ ସଦା ପୁତ୍ର ଵସାମ୍ଯହମ୍
ଯେ ପ୍ରାଣୀ ସେ ଦିନ ଉପବାସ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଶ୍ୱପଚଠୁ ଅଧିକ ପାପୀ; କିନ୍ତୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ସଦା ବାସ କରେ।
ଦତ୍ତଂ ଦେଵେନ ତୁଷ୍ଟେନ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ମମ ଭକ୍ତିତଃ । ପଦ୍ମକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ପୂଜିତେ ମଯି ଯତ୍ଫଲମ୍
ଯେ ଦେବତା ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ନିଜ ନିବାସ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହା ମୋର ନିଜ ଜାଗା; ଏବଂ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ତତ୍ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍ । ପୂଜିତୋଽହଂ ନ ତୈର୍ମର୍ତ୍ଯୈର୍ନମିତୋଽହଂ ନ ତୈର୍ନରୈଃ
ସେଇ ଫଳ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜାରେ କୋଟି ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ସେମାନେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୋତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ କୃତଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଯୈଃ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଗ୍ରେ ତୁ ଯଃ କରୋତି ମମାର୍ଚନମ୍
ଯେମାନେ ମାନବ ଲୋକରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କରିନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ଯେଉଁଠି ମୋର ପୂଜା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପାଖରେ କରାଯାଏ—
ତେନାର୍ଚିତୋଽହଂ ସେନାନୀର୍ଯୁଗାନାମେକଵିଂଶତିମ୍ । କିମର୍ଚିତୈର୍ଲିଂଗଶତୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତୈଃ
ସେ ମୋତେ ଏକୋଇଶ ଯୁଗ ଧରି ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଗଣନା କରିବି। ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ବିନା ଶତ ଶତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିଲେ କଣ ଉପକାର?
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାବିଂବଂ ନାର୍ଚିତଂ ଯଦି ପୁତ୍ରକ । ଅନର୍ହଂ ମମ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ଜଲମ୍
ପୁତ୍ର, ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ମୋର ନୈବେଦ୍ୟ—ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ଜଳ—ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଗ୍ରେ ତୁ ସର୍ଵଂ ଯାତି ପଵିତ୍ରତାମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯଦେଵନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ଚରେତ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପାଖରେ ସବୁ କିଛି ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ।