ଦକ୍ଷିଣଂ ଭାଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମମ ସ୍ଥାନଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ତତ୍ରୈଵ କୃତ୍ଵା ମୂର୍ତିଂ ସଦା ବୁଧଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦେବୀ, ଏହା ମୋର ସ୍ଥାନ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସେଠାରେ ସଦା ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ପୂଜନଂ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯଂ ଵାଂଛିତଂ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଲଭତେ ମାନଵୋ ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଥିବା ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
ଧୂପଂ ଦୀପଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ତଥା ଵୈ ଚଂଦନାଦିକମ୍ । ଯେଽର୍ପଯଂତି ହି ଦେଵେଶି ଲୋକନାଥେ ମହେଶ୍ଵରି । ନ ଦୁଃଖଂ ତୁ ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵରାନନେ
ଯେଉଁମାନେ ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଗ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବେଶ୍ୱର, ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଦୁଃଖ ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ ମନ୍ଦିରା।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁଉତ୍ତରଖଂଡେ ଧାରେଶ୍ଵରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନାମ ଚତୁଷ୍ପଂଚାଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସାହସ୍ର ସଂହିତାରେ 'ଧାରେଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ନାମକ ଏକଶତ ଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ଵରସମୀପେ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାତୀଵପାଵନମ୍ । ରମ୍ଯଂ ତତ୍ପିପ୍ପଲାଦସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵୈ ପ୍ରଥିତଂ ଭୁଵି
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦୁଗ୍ଧେଶ୍ୱର ନିକଟରେ ଏକ ବହୁତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହା ରମ୍ୟ ଓ ପିପ୍ପଳାଦ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯତ୍ର କୃତ୍ଵା ତପଃ ପୂର୍ଵଂ ମାତୁର୍ଵଚନତୋ ମୁନିଃ । ଉତ୍ପାଦଯାମାସ କୃତ୍ଯାଂ ଵଡଵାନଲସମ୍ମିତାମ୍
ସେଠାରେ, ମାଆଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଏକ ମୁନି ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ସମାନ କୃତ୍ୟା ନାମକ ଏକ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ପିତୁରାନୃଣ୍ଯମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଦଧୀଚସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ପିତାଙ୍କର ଋଣ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଥିବା ମହାତ୍ମା ଦଧୀଚି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ପାଣି ପିଇ ମହାପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଗୁପ୍ତଂ ପିପ୍ପଲାଦଂ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଭୋ ଦେଵି ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସାଭ୍ରମତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ପିପ୍ପଳାଦ ଦେବତା ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଦେବୀ, ମଣିଷ ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଆରୋପଣଂ ପିପ୍ପଲାନାଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କୃତେ ସତି ମହାଦେଵି ମୁଚ୍ଯତେ କର୍ମବଂଧନାତ୍
ସେଠାରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପିପ୍ପଳ ଗଛ ରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କରିଲେ, ମହାଦେବୀ, କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଉଵାଚ। କିମର୍ଥଂ ସା ତୁ କୃତ୍ଯା ଵୈ ଉତ୍ପନ୍ନା ତାଂ ନିବୋଧଯ । ତଯା ଵୈ କୃତ୍ଯଯା ପୂର୍ଵଂ କିଂ କୃତଂ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ପାର୍ବତୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କୃତ୍ୟା କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ; ସେ କୃତ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ କଣ କରିଥିଲେ? ମୋତେ କହ, ପ୍ରଭୁ।
ଯେନ ପୁତ୍ରେଣ ସା ନୀତା ପିତୁରାନୃଣ୍ଯକାରଣାତ୍
କେଉଁ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ, ପିତାଙ୍କର ଋଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ?
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଦାଧୀଚୋ ଋଷିଵର୍ଯୋଽସୌ ହ୍ଯାଗତସ୍ତପକାରଣାତ୍ । ଅତ୍ର ତେନ ମହତ୍ତପ୍ତମୃଷିଣା ପରମାତ୍ମନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ଦଧୀଚି ମୁନି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ଏଠାରେ ବଡ଼ ତପ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର କୋଲାସୁରୋ ନାମ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ଵୈ ସମାଗତଃ । ତେନ ଵିଘ୍ନଂ ବହୁତରଂ କୃତଂ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ କୋଳା ନାମକ ଏକ ଦାନବ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା । ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ବିଘ୍ନ ଘଟାଇଥିଲା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ସୁପୁତ୍ରେଣ କହୋଡେନ ଚ ଧୀମତା । କୃତ୍ଯା ହ୍ଯୁତ୍ପାଦିତା ତତ୍ର ହନନାର୍ଥଂ ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କହୋଡ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦାନବ ନିବୃତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ ।
ତଯା ଵୈ ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯଃ କୋଲୋ ନାମ ମହାସୁରଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଂ ମହଜ୍ଜାତଂ କଲୌ ଗୁପ୍ତଂ ତୁ ପାର୍ଵତି
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୋଳା ନାମକ ମହାଦାନବ ନିହତ ହେଲେ । ଏହାରୁ ଏଠାରେ ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା କଳିଯୁଗରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ହେ ପାର୍ବତୀ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଉତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ପିପ୍ପଲାଦତୀର୍ଥଂ ନାମ ସପ୍ତପଂଚାଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ପିପ୍ପଳାଦ ତୀର୍ଥ ନାମକ ଏକ ଶତ ପ୍ରକ୍ରମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ପଦ୍ୟରେ ରଚିତ ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ଭୂତାଲଯଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୀର୍ଥଂ ପାପହରଂ ପଦମ୍ । ଭୂତାଲଯୋ ଵଟୋ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ତୁ ଚଂଦନା
ମହାଦେବ କହିଲେ: ତାପରେ ଭୂତାଳୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏହା ଏକ ପାପ ଦୂର କରିବା ତୀର୍ଥ । ଭୂତାଳୟ ସେଠାରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ।
ଭୂତାଲଯେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଯସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣତିଲାନ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ସ ପ୍ରେତୋଽଭିଜାଯତେ
ଭୂତାଳୟରେ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ଉପବାସ କରି ସ୍ନାନ କରି, ଯିଏ କୃଷ୍ଣ ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପ୍ରେତ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ପିତୄନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦୁଦକୁଂଭଂ ତିଲୈଃ ସହ । ପୂର୍ଵଜାନ୍ପ୍ରେତଭାଵାତ୍ସ ମୋଚଯେନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ ଯିଏ ତିଳ ସହିତ ଜଳକୁଂଭ ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ କରେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଯସ୍ଯ ନାମ୍ନା ନରଃ ସ୍ନାତି ପ୍ରେତତ୍ଵାତ୍ସ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମଥାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲୋଦକେ
ଯାହାର ନାମରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପ୍ରେତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ।
ତୀର୍ଥେ ଭୂତାଲଯେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାଲଯଂ ଵଟମ୍ । ଭୂତେଶ୍ଵରପ୍ରସାଦେନ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ଲଭେଦ୍ଭଯମ୍
ଭୂତାଳୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭୂତାଳୟ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି, ଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଭୂତମାନେ ଠାରୁ କୌଣସି ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭୂତେଶ୍ଵରତୀର୍ଥମ୍ । ଅତସ୍ତୀର୍ଥାତ୍ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଘଟେଶ୍ଵରମିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ । ଏହି ତୀର୍ଥ ପରେ ଘଟେଶ୍ୱର ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେଖିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଯତ୍ର ସାଭ୍ରମତୀ ତୀର୍ଥଂ ଘଟୋ ଵୈ ପରମୋ ମହାନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵ ମହାଦେଵଂ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଅଭ୍ରମତୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ, ସେଠାରେ ଘଟ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ପ୍ଲକ୍ଷପୂଜାଂ କରୋତି ଯଃ । ମନସାଭୀପ୍ସିତାନ୍କାମାଁଲ୍ଲଭତେ ମାନଵୋ ଭୁଵି
ସେଠାକୁ ଯିଏ ଯାଇ, ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛର ପୂଜା କରେ, ସେ ମନରେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୃଥିବୀରେ ପାଇଥାଏ ।
ଇତି ଘଟେଶ୍ଵରତୀର୍ଥମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈଦ୍ଯନାଥେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରସ୍ତୀର୍ଥେ ଶିଵପୂଜନତତ୍ପରଃ
ଏହି ଘଟେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ । ତାପରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୈଦ୍ୟନାଥ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶିବପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ ।
ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ଵିଧିନା ସର୍ଵଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଵିଜଯୋ ଦେଵସଂଭୂତଃ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂକରଃ । ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵିଧାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁସ୍ତେ ନରାଃ ସଦା 6.165.
ବିଧିବତ୍ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବା ବିଜୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ପାଇଥାନ୍ତି ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ତତୋଗଚ୍ଛେନ୍ମହାଦେଵି ଵାର୍ତ୍ରଘ୍ନ୍ଯା ଗିରିକନ୍ଯଯା । ଶକ୍ରଶ୍ଚୈଵ ତଯା ସାଧ୍ଵ୍ଯା ସଂଗମଂ ଯତ୍ର ଲବ୍ଧଵାନ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ: ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଗିରିକନ୍ୟା ଭାର୍ତ୍ରଘ୍ନୀ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ସଂଗମ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ନରା ନିଯତମାନସାଃ । ଦଶାନାମଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ନାନକୃଲ୍ଲଭେତ୍
ସେଠାରେ ନିୟମିତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି । ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ।
ତତ୍ର ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିଂଡାନ୍ଵୈ ତିଲଚୂର୍ଣଜାନ୍ । ପୁନାତି ପୁରୁଷୋ ଵଂଶାନ୍ସପ୍ତସପ୍ତପରାଵରାନ୍
ସେଠାରେ ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତିଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣର ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଓ ସପ୍ତ ପରଜ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରେ ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂଗମେ ଗଣନାଯକମ୍ । ନ ଵିଘ୍ନୈରଭିଭୂଯେତ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନୈଵ ଵିହୀଯତେ
ବିଧିମତ୍ ପୂଜା କରି, ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବିଘ୍ନରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ ନାହିଁ ।