ଶିରାଂସି ଧୂନଯନ୍ନୃଣାମଶ୍ଵଲକ୍ଷଣଵେଦିନାମ୍ । ଶୂରାଣାମପି ଚେତାଂସି ମୁହୁରୁତ୍ସାହଯନ୍ମହାନ୍
ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ମହାନ ଘୋଡ଼ା ସାହସୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ସାହିତ କଲା।
ଅଖଂଡମେଦିନୀଵେଗବହୁସଂକ୍ରମଣାର୍ଜିତମ୍ । ଲାଲାଫେନଛଲେନାସୌ ଵମନ୍ଶୁଭ୍ରତରଂ ଯଶଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଅଖଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ଅନେକ ତୀବ୍ର ଦୌଡ଼ ଦେଇ ନିଜର ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା, ଏହାର ଲାଲା ଓ ଫେନ ଖେଳରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମହିମା ଝଲମଲାଉଥିଲା।
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସ୍ତୁଲାଂ ଭେଜେ ଗୁଣସାମ୍ଯେନ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଵିଵୃଣ୍ଵନ୍ନତି ତେଜସ୍ଵୀ ହ୍ରିଯେଵ ନତକଂଧରଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଗୁଣରେ ଓ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା, ଏହା ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏମିତି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରାଣୀ।
ଚାମରୈରିଂଦୁଧଵଲୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନୋ ନିରଂତରମ୍ । ଦୁଗ୍ଧାଂଭୋନିଧିଲୋଲୈସ୍ତୈଃ ଶ୍ଵାସୈରୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ଇଵ
ଧଳା ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସଦା ବିଲେଇଯାଉଥିବା ଏହି ଘୋଡ଼ାର ଶ୍ୱାସ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଳିଥିଲା, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ପରି।
ନୀଲାତପତ୍ରଯୁଗଲଂ ଘନଚ୍ଛାଯତୁଲଶ୍ରିଯା । ବିଭ୍ରାଣୋ ଵାରିଦାଲୀଢ ହିମାଦ୍ରି ଶିଖରଶ୍ରିଯମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଦୁଇଟି ନୀଳ ଛତା ଧରିଥିଲା, ଯାହାର ଛାୟା ଘନ ମେଘ ପରି ଥିଲା, ଏହା ବର୍ଷା ମେଘ ଛୁଇଁଥିବା ହିମାଳୟ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଉଥିଲା।
ମେଦିନୀମଂଡଲସ୍ପର୍ଶ ସଂକ୍ରାଂତମିଵ ପାଵକମ୍ । ମୁହୁରୁଦ୍ଧରଯନ୍ଧୁନ୍ଵନ୍ବଂଧୁରଂ କଂଧରାତଟମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଭୂମିର ମଣ୍ଡଳକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଛୁଇଁ, ବାରମ୍ବାର ନିଜର ସୁନ୍ଦର ଗଳାକୁ ଉଠାଇ ଓ ହଲାଇ ଦେଉଥିଲା।
ଦାରଯନ୍ଵୈରିଣଃ ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯାହରଂଶ୍ଚ ଜଯଶ୍ରିଯମ୍ । ହେଷାରଵେଣ ଗୁରୁଣା ଦିକ୍ଷୁପ୍ରଖ୍ଯାପଯନ୍ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚିରି ଦେଉଥିଲା ଏବଂ ବିଜୟର ମହିମା ଘୋଷଣା କରୁଥିଲା, ଏହାର ଗଭୀର ହେଷାର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିଜର ଖ୍ୟାତି ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲା।
ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ରାଶିରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଗତୀନାମିଵ ଶେଵଧିଃ । ରୂପସ୍ଯ ନିଲଯଂ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲକ୍ଷଣାନାଂ ପଯୋନିଧିଃ
ଏହି ଘୋଡ଼ା ଉଚ୍ଚ ଗତି ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି, ଶକ୍ତିର ଏକ ଏକାଠି ଏବଂ ରୂପର ନିଜସ୍ୱ ନିବାସ, ଚିହ୍ନମାନଙ୍କ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର।
ଆନୀତୋ ଵଣିଜା ଵାଜୀ ରାଜ୍ଞା ଚ ସମଦୃଶ୍ଯତ । ବହୁଧା ଵର୍ଣିତୋଽମାତ୍ଯୈରଶ୍ଵଲକ୍ଷଣଵେଦିଭିଃ
ବ୍ୟାପାରୀ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଣି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ରାଜା ଚାରିପାଖରେ ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଜାଣିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ଯଥେଚ୍ଛଂ ଵଣିଜୋଦୀର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହୀପତିଃ । ଜଗ୍ରାହ ତୁରଗଂ ଵେଗାଦସୀମାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ବ୍ୟାପାରୀ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ରାଜା ସୁନା ଦେଇ ଏହି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତୋଽଶ୍ଵପାଲମାହୂଯ ଯତ୍ନତସ୍ତଂ ନିରୂପ୍ଯ ଚ । ଵିସର୍ଜିତସଭାଲୋକୋ ଗୃହାଂତରମଗାନ୍ନୃପଃ
ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଡାକି, ସାବଧାନରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରି, ରାଜା ସଭାକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଗୃହାନ୍ତରକୁ ଗଲେ।
ଅନେକଧା ସମାପୃଷ୍ଟୋ ମହୀପାଲଂ ରଂଣାଂଗଣେ । ଶସ୍ତ୍ରଵ୍ରଣକିଣଶ୍ରେଣୀଭୂଷଣଂ ସତ୍ଵସନ୍ନିଭମ୍
ରାଜସଭାରେ ଅନେକଥର ପଚାରାଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ତଳୱାରର ଆଘାତ ଚିହ୍ନର ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଯାହା ଶୌର୍ୟର ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲା।
ଏକଦା ମୃଗଯାଂ ଖେଲନ୍କୁତୂହଲରସାତ୍ମନା । ତମାରୁହ୍ଯ ମହୀପାଲୋ ଵନଂ ପ୍ରତି ଵିଵେଶ ହ
ଏକଦିନ ରାଜା ଶିକାର ଖେଳର ଆନନ୍ଦ ଓ କୁତୁହଳରେ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ସୈନିକାନ୍ପୃଷ୍ଟେ ଧାଵତଃ ପରିତୋଽଖିଲାନ୍ । ଆକୃଷ୍ଯମାଣୋ ହରିଣୈଃ ପିପାସାକୁଲିତୋଽଭଵତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପଛରେ ରଖି, ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେନାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହରିଣଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ତତ ଉତ୍ତୀର୍ଯ ତୁରଗାଜ୍ଜଲମନ୍ଵେଷଯନ୍ ନୃପଃ । ବଧ୍ଵାଶ୍ଵଂ ତରୁଶାଖାଯାମାରୁରୋହ ଶିଲାଂ ନୃପଃ
ତାପରେ ରାଜା ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପାଣି ଖୋଜିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଗଛର ଏକ ଡାଳରେ ବାନ୍ଧି ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଗୀତାପଂଚଦଶାଧ୍ଯାଯଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧଲିଖିତଂ ତତଃ । ପାତିତଂ ମରୁତା ତତ୍ର ଯତ୍ର ଖଂଡେ ଵିଲୋକଯତ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ଏକ ଟୁକୁଡ଼ିରେ ଲିଖାଯାଇଥିଲା ଓ ପବନରେ ଖସି ପଡ଼ିଥିଲା।
ପତ୍ରଂ ଵାଚଯତୋ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତାକ୍ଷରାଵଲୀମ୍ । ତତୋ ମୁକ୍ତିପଦଂ ଲେଭେ ତୁରଗସ୍ତ୍ଵରଯାଽପତତ୍
ରାଜା ସେଇ ପତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ଓ ଗୀତାର ଶବ୍ଦମାଳା ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘୋଡ଼ା ମୁକ୍ତି ପାଇଲା ଓ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା।
ତତୋ ଗ୍ରଂଥିଂ ସମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ପଲ୍ଯାଣଵତାର୍ଯ ଚ । ଉତ୍ଥାପମାନସ୍ତୁରଗୋ ରାଜ୍ଞା ନୋତ୍ଥିତଵାନ୍ମୃତଃ
ତାପରେ ଗଠି ବିଛିଡ଼ି ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂମିରେ ଉତାରି, ରାଜା ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଉଠିଲାନି, କାରଣ ସେ ମୃତ।
ତତଃ ସରଭଭେରୁଂଡୋ ନୃପମାଭାଷ୍ଯ ସୁସ୍ଵରମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ତାପରେ ସରଭଭେରୁଣ୍ଡ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହି, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲା।
ତତୋ ଗିରିଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁନ୍ନାଗକଦଲୀଚୂତନାରିକେଲସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ରାଜା ଦେଖିଲେ, ପୁନ୍ନାଗ, କଦଳୀ, ଆମ୍ବ ଓ ନଡ଼ିଆ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ।
ଦ୍ରାକ୍ଷେକ୍ଷୁଵାଟିକାପୂଗନାଗକେସରଚଂପକମ୍ । ଖେଲତ୍କରଭସାରଂଗଂ ନୃତ୍ଯତ୍କେକିକୁଲଂ ନୃପଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଇଖ, ପାନ, ନାଗ, କେସର ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛ, ଖେଳୁଥିବା ଛୁଆଁ ହାତୀ ଓ ହରିଣ, ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂର ଥିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜନ୍ମାନମୁଟଜାଭ୍ଯଂତରସ୍ଥିତମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁକ୍ତସଂସାରଵାସନାତ୍
ଝୋପଡ଼ି ଭିତରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସଂସାରୀ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ରାଜା ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରିଲେ।
ତୁରଗୋ ନିରଗାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ହେତୁନା କେନ ମେ ଵଦ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜନ୍ମା ଵାଚମୂଚିଵାନ୍
"ମୋ ଘୋଡ଼ା କିଏଁକି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା, କୌଣସି କାରଣ ଥିଲା?" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କାଲେନ ବହୁନା ପ୍ରେତ୍ଯ ତତ୍ପାପାତ୍ତୁରଗୋଽଭଵତ୍ । ଅଥ ପଂଚଦଶାଧ୍ଯାଯଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧଂ ଲିଖିତଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପୂର୍ବ ଅପରାଧର ଫଳରେ, ସେ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ଲିଖାଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵାଚଯତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିରଗାତ୍ତୁରଗୋ ଦିଵମ୍ । ତତଃ ସମାଗତୈସ୍ତତ୍ର ପରିଵାରଜନୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ତୁମେ ପଢ଼ି ଏହା ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ଘୋଡ଼ା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା; ପରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜନ୍ମାନଂ ହୃଷ୍ଟରୋମା ଵିନିର୍ଗତଃ । ପତ୍ରଂ ତଦେଵ ଲିଖିତଂ ଗୀତାପଂଚଦଶାକ୍ଷରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରାଜା ସେଇ ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅକ୍ଷର ଲିଖାଯାଇଥିବା ପତ୍ର ନେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଵାଚଯନ୍ସ ମହୀପାଲୋ ହର୍ଷସଂଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ନିଜଂ ପୁତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵିନ୍ମଂତ୍ରିଭିଃ ସମମ୍
ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ଏହା ପଢ଼ିଲେ; ପରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ।
ସିଂହାସନେ ସିଂହବଲଂ ମୁକ୍ତିମାପ ଵିଶୁଦ୍ଧଧୀଃ
ସିଂହ ପରି ପୁଅକୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର ରାଜା ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଏକୋନନଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ଏକଶେଏଠାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମଂସ୍ତତୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶରଭଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା । ନୀତ୍ଵା ପୂଜୋପକରଣଂ ଯଯୌ ଶ୍ରୀଚଂଡିକାଲଯମ୍
ଶିବଶର୍ମାଣି କହିଲେ—ତାପରେ ବଣିକ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶରଭ ସହିତ, ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଶ୍ରୀଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।