ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋଭୂତ୍ପୁରା ରାଜଂସ୍ତୀର୍ଥେଽତ୍ରୈଵ ନିମଜ୍ଜନାତ୍ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଵୈ ପୁତ୍ରୋ ଲବ୍ଧୋ ତପସ୍ଯତଃ
ଯିଏ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ହେଲେ, ରାଜନ୍, ସେ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
କୁବେରୋଭୂନ୍ମହାଭାଗୋ ଯଃ ସଖାସୀଦୁମାପତେଃ । କ୍ରତୋରପି ସୁତା ଜାତା ଵାଲଖିଲ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ କୁବେର, ଯିଏ ଉମାପତିଙ୍କ ସଖା ଥିଲେ, ସେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ; କ୍ରତୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ହଜାର ଭଳି ଭଳି ବାଲଖିଲ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ । ରଜଆଦୀନ୍ସୁତାଁ ଲେଭେ ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ମହାତପାଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ମିଳିଥିଲେ।
ସପ୍ତୈଵ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ମହିମା ତସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଃ । ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି ସଂତ୍ଯନେକାନି ଭୂପତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ସ୍ଥଳର ମହିମା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କପିଲାଶ୍ରମକେଦାରପ୍ରଭାସାଦୀନି ଵୈ ପ୍ରଭୌ । ନିଯୁତୈରପି ଵର୍ଷାଣାଂ ତେଷାଂ ଚ ମହିମା ନୃପ । ଅନଂତେନାପି ନୋ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯତେ କିମୁ ମାଦୃଶୈଃ
କପିଳାଶ୍ରମ, କେଦାର, ପ୍ରଭାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନଙ୍କର ମହିମା, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂରାପୂରି କହିହେବ ନାହିଁ; ଆମ ପରି ଲୋକମାନେ ତ ଏହା କହିପାରିବେ କିପରି!
ସୌଭରିରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାରଦୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ । ଶିଵଂ ଜଗାମ ନଭସୋ ନାରାଯଣଗୁଣାନ୍ଗୃଣନ୍
ସୌଭରି କହିଲେ— ଏପରି କହି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରଦ, ନାରାୟଣଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରି, ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଶିବିରୌଶୀନରୋ ରାଜା ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଵୈଭଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିମୁଖାଦ୍ରାଜନ୍କୃତାର୍ଥଂ ସ୍ଵମମନ୍ଯତ
ଉଶୀନର ବଂଶର ରାଜା ଶିବି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ହି ଵିଧିଵଦିଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥେ ସ ଭୂପତିଃ । ଵିଧାଯ ସତ୍କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଜଗାମ ନିଜପତ୍ତନମ୍
ସେ ଭୂପତି, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତତ୍ତଵ ମଯା ଵିଭୋ । ଯମୁନାତୀରତୀର୍ଥସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଂ ଜନପାଵନମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯମୁନା ତୀରର ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ମହିମା, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ, ବିବରଣ କରିଛି।
ନାସ୍ଯାଦରଂ କରିଷ୍ଯଂତି କଲୌ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵତୀର୍ଥଶିରୋମଣେଃ
କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୁକୁଟମଣି—ପ୍ରତି କୌଣସି ଆଦର ଦେଇବେ ନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାଂ ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭାରତସ୍ଯ ଚ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନସ୍ଯ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ଶୁଣିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ଅରୁଣୋଦଯଵେଲାଯାଂ ମାଘଲକ୍ଷୈକମଜ୍ଜନାତ୍ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନୋସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଭଵେତ୍
ମାଘ ମାସର ଅରୁଣୋଦୟ ବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯାସ୍ଯ ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ମହୀପତେ । ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ପିତରୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତଥା
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ରପାରାକ ଚାଂଦ୍ରାଯଣ ଵ୍ରତାଦିଭିଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନୋଽସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
କୃଚ୍ଛ୍ର, ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର, ପାରାକ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତର ଫଳ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ଅଶ୍ଵମେଧାଦିଯଜ୍ଞାନାଂ ସମସ୍ତାନାଂ ମହୀପତେ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନୋଽସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୌନକ ସୌଭରେଃ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସ ଯଯୌ ହସ୍ତିନଂ ପୁରମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବେ, ସୌଭରିଙ୍କଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ଵିନୀଯ ସଦ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରଃସରାନ୍ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥମଗାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜସୂଯଚିକୀର୍ଷଯା
ତାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ।
ଦ୍ଵାରକାଯାଃ ସମାଗମ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ କୁଲଦୈଵତମ୍ । ରାଜସୂଯେନ ଯଜ୍ଞେନ ସ ଇଯାଜ ମହୀପତିଃ
ଦ୍ୱାରକାରୁ ଆସି, ସେ ରାଜା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ—ନିଜ କୁଳଦେବତାକୁ—ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ।
ମୁକ୍ତିଦଂ ତୀର୍ଥମେତତ୍ତୁ ଶପତୋସ୍ଯାପ୍ଯଜାଯତ । ଇତି ମତ୍ଵା ହରିସ୍ତତ୍ର ଶିଶୁପାଲଂ ଜଘାନ ହ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହୁଏ। ଏହା ଜାଣି, ହରି ସେଠାରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଶିଶୁପାଲୋଽପି ତସ୍ଯୈଵ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମରଣାଦ୍ଭୁଵି । ସାଯୁଜ୍ଯମଗମତ୍କୃଷ୍ଣେ ନିଖିଲାର୍ଥପ୍ରଦାଯକେ
ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇଲେ।
ଶିଶୁପାଲୋ ହତୋ ଯତ୍ର ଵିହିତୋ ଯତ୍ର ଚକ୍ରତୁଃ । ଗଦଯା ତତ୍ର ଭୀମେନ କୃତଂ କୁଂଡଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ହତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା, ସେଉଁଠାରେ ଭୀମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଭୀମକୁଂଡଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାତଂ ଜାତଂ ତଦ୍ଭୁଵିପାଵନମ୍ । କାଲିଂଦ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ଭାଗେ ଗଵ୍ଯୂତ୍ଯର୍ଧଂ ମହୀତଲେ
ସେ ଭୀମକୁଣ୍ଡ ଏହି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଜଣାଶୁଣା, କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ଏକ ଗୋଶାଳାର ଅର୍ଧ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଗତାଯା ଯତ୍କାଲିଂଦ୍ଯାଃ ସ୍ନାନତଃ ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତତ୍ର କୁଂଡେ ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ମିଳେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯସ୍ମିନ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ଜଂତୁସ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରମନୁଵତ୍ସରମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଦିଭିର୍ଧର୍ମୈଃ ସ୍ଵାପରାଧାନ୍କ୍ଷମାପଯତେତ୍
ସୂତ କହିଲେ—ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଅପରାଧଗୁଡିକୁ କ୍ଷମା ପାଇଥାଏ।
ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ ଚୈଵ ପରିକ୍ରାମତି ଯୋ ନରଃ । କ୍ଷେତ୍ରାପରାଧଦୋଷୈଶ୍ଚ ନ ସ ଲିପ୍ଯେତ୍ତୁ ପାତକୈଃ
ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ଅପରାଧ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମକୁର୍ଵାଣଃ କ୍ଷେତ୍ରସିଦ୍ଧିଂ ନ ଵିଂଦତି । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ତୀର୍ଥେ ଦାତଵ୍ଯା ଚ ଫଲାର୍ଥିଭିଃ
ଯିଏ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେନାହିଁ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ।
ହରେର୍ନାମ ନିସଂଜଲ୍ପନ୍ପ୍ରକରୋତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ପଦେପଦେ ସ ଲଭତେ କପିଲାଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ହରିଙ୍କ ନାମ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେ, ସେ ପ୍ରତି ପଦେ କପିଳା ଗାଁ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଚୈତ୍ରକୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଧନ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଯିଏ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଗତ କାଶୀଗୋକର୍ଣଶିଵକାଂଚୀତୀର୍ଥସପ୍ତକ ଭୀମକୁଂଡଵର୍ଣନୋନାମ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାଲିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଅବସ୍ଥିତ କାଶୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିବ, କାଞ୍ଚୀ ଏବଂ ଭୀମକୁଣ୍ଡ ସହିତ ସପ୍ତ ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ନନା ନାମକ ଦୁଇଶ ଅଧିକ ଦୁଇଶତ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ।
ଶଂକର ଉଵାଚ - ନ୍ଯାସେଵାପ୍ଯର୍ଚନେ ଵାପି ମଂତ୍ରମେକାଂତିନଃ ଶ୍ରଯେତ୍ । ଅଵୈଷ୍ଣଵୋପଦିଷ୍ଟେନ ମଂତ୍ରେଣ ନ ପରା ଗତିଃ
ଶଙ୍କର କହିଲେ—ସେବା କିମ୍ବା ପୂଜା ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଦରକାର, ଏକ ଠିକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ; ଅବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରରେ କେବେ ଉତ୍ତମ ଗତି ମିଳେନାହିଁ।