ଯେଽପି ସଂଵର୍ତ୍ତଯଂତୀହ ଦୀପଵର୍ତିଵିଲୋକନାଃ । ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଦୀପର ବାତି ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେନ ତୈଲଂ ଚ ଵର୍ତିଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦୀପକେ । ପ୍ରକ୍ଷେପଯଂତି ସତତଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସବୁବେଳେ ଦୀପରେ ତେଲ ଓ ବାତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛଂତଂ ଦୀପକଂ ଶାଂତିଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ପ୍ରବୋଧିତୁମ୍ । କଥଯତ୍ଯନ୍ଯଲୋକାନାଂ ତେଽପି ତତ୍ଫଲଭାଗିନଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୀପ ନିଶ୍ଶିଅଯିବାକୁ ଯାଉଛି, କେହି ତାକୁ ପୁଣି ଜାଗାଇପାରେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳର ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ଚ ଭିକ୍ଷିତ୍ଵା ତୈଲଂ ଦୀପାର୍ଥମେଵ ଚ । କରୋତି ଦୀପକଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ତେନାପି ଲଭ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦୀପ ପାଇଁ ଥୋଡ଼ା ଥୋଡ଼ା ତେଲ ଭିକ୍ଷା କରି ନେଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯମାନଂ ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯଧମୋ ନରଃ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ନିମ୍ନତମ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ହସ୍ତ ଜୋଡି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳିବାକୁ ଦେଖେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଦୀପପ୍ରଜ୍ଵାଲନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କୁରୁତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖେ କିମ୍ବା ନିଜେ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ
ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ତତ୍ରୋଵାସ ଦ୍ଵିଜଃ ପୂର୍ଵଂ କପିଲୋ ନାମ ଵେଦଵିତ୍
ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା; ସେଠି ପୂର୍ବେ କପିଳ ନାମକ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତୋ ଦରିଦ୍ର ଶ୍ରୋଃତ୍ରିଯସ୍ତଥା । ଭିକ୍ଷାଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ କୁରୁତେ କୁଟୁଂବ ପରିପାଲନମ୍
ସେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ, ଗରିବ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଭିକ୍ଷା ମାଗି ନିଜ ପରିବାର ଚଳାଇଥିଲେ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିଯମୈର୍ଵିଷ୍ଣୁମାରାଧଯତ୍ଯସୌ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦୀପଂ ବୋଧଯତେ ସଦା
ସେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜି ସେ ସବୁବେଳେ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ସମାଦାଯ ଚ ତତ୍ତୈଲଂ ସ୍ଵଗୃହେ ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଦୀପଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ବୋଧଯେଦ୍ଧରିତୁଷ୍ଟଯେ
ସେ ତେଲ ଆଣି ନିଜ ଘରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମାର୍ଜାରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ମୂଷକାନ୍ଭକ୍ଷଯେତ୍ସଦା
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା କପିଳ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ସବୁବେଳେ ଉଠି ମୁଷା ଖାଉଥିଲା।
ତତ୍ରାଗଚ୍ଛତି ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ମୂଷକାନାମହର୍ନିଶମ୍ । କୃତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ସ ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ନାରାଯଣାଗ୍ରତଃ
ସେ ବିଲେଇ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦିନ ରାତି ମୁଷା ଧରିବାକୁ ଆସୁଥିଲା; ଖାଦ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷିତା ବହଵସ୍ତେନ ମୂଷକା ଦ୍ଵିଜଵେଶ୍ମନି । ଯେ ଯେ ତୈଲାର୍ଥମାଯାଂତି ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣାଯ ଚ
ସେ ବିଲେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଅନେକ ମୁଷା ଖାଇଦେଇଥିଲା—ଯେଉଁମାନେ ତେଲ ନେବାକୁ କିମ୍ବା ବାତି ଚୋରି କରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ତାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଭକ୍ଷଯତ୍ଯେଵ ମୂଷକାନ୍ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତମାନସ୍ଯ କଦାଚିତ୍କାଲପର୍ଯଯାତ୍
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଉଁଦେଇ ଖାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଅନେକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ କପିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଵଗୃହେ ଶୁଚିଃ । ସୋପଵାସଃ ସପତ୍ନୀକଃ ପୂଜଯାମାସ ଚାଚ୍ଯୁତମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ, ସେ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜନାନୀ ସହିତ ଉପବାସ କଲେ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ ଚକ୍ରେ ସ୍ତୁତିନୃତ୍ଯପରାଯଣଃ । ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନିଦ୍ରଯା ମୋହିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ସେ ରାତି ଜାଗି, ସ୍ତୁତି ଗାଇବା ଓ ନୃତ୍ୟ କରିବାରେ ଲଗି ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁମରେ ଏବଂ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମାର୍ଜାରଶ୍ଚାଗତସ୍ତତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲଘୁକ୍ରମଃ । ଲକ୍ଷଯାମାସ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଗୃହକୋଣେ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ସେଠାକୁ ଏକ ବିଲେଇ ଆସିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ତେଜ ଚାଲି। ସେ ସବୁବେଳେ ଘରର କୋଣରେ ଦଢ଼ି ରହି, ନୈବେଦ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲା।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ମୂଷିକାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ତୈଲପାନାର୍ଥମାଗତାମ୍ । ମଂଦତେଜସି ଦୀପେ ତୁ ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣୋଚିତାମ୍
ସେ ବିଲେଇ ଏକ ଛୋଟ ଉଁଦେଇକୁ ଦେଖିଲା, ଯାହା ତେଲ ପିବିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା ଏବଂ ମନ୍ଦ ଆଲୋକର ଦୀପରୁ ବାତି ଚୋରାଇବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା।
ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ତଦା ସା ବିଲମାଵିଶତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପାଦେନ ଵୈ ଵର୍ତ୍ଯା ଦୀପଃ ସଂବୋଧିତୋ ଭୃଶମ୍
ସେ ଉଁଦେଇ ଦୂରୁ ଲାଫି ଏବଂ ଚାଲି ନିଜ ବିଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାହାର ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ବାତି ଟିକିଏ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ଦୀପଟି ବହୁତ ଆଲୋକମୟ ହେଲା।
ତୈଲପାତ୍ରଂ ଚ ନମିତଂ ସୁପ୍ରକାଶୋଽଭଵତ୍ତଦା । ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽପି ଜଜାଗାର ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରାଂ ଵିମୋହିନୀମ୍
ତେଲର ପାତ୍ର ଢେଲିଗଲା ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଘର ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମୋହଜନକ ଘୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଜାଗିଉଠିଲେ।
ମାର୍ଜାରୋଽପି ଚ ତାଂ ରାତ୍ରୀମଜାଗ୍ରଚ୍ଚାଖୁଭକ୍ଷକଃ । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ବିଲେଇ ମଧ୍ୟ ସେ ରାତି ଉଁଦେଇ ଖାଇବା ଆଶାରେ ଜାଗି ରହିଲା। ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତତଶ୍ଚ ପାରଣଂ ଚକ୍ରେ ଵିପ୍ରୋ ବଂଧୁଜନୈଃ ସହ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ଚାଲିଥିଲେ।
ବଭୂଵୁଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଧନଧାନ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିମଵାପ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ହେଲେ, ଅପୂର୍ବ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମିଳିଲା। ସେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବଡ଼ ଧନ୍ୟତା ପାଇଲେ।
ଦୀପଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ କପିଲୋ ମୋକ୍ଷମାଗତଃ । ସଂଭେଦ୍ଯ ମଂଡଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଵିତୁଃ ଶଶିନସ୍ତଥା
ଦୀପବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ କପିଳ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ।
ଦୀପଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପେଣ ପରମାତ୍ମା ନିଯୁକ୍ତଵାନ୍ । ମୂଷିକାପି ଚ କାଲେନ ମମାର ବିଲମଧ୍ଯତଃ
ଦୀପର ଆଲୋକ ରୂପେ ପରମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ଉଁଦେଇ ମଧ୍ୟ ବିଲ ଭିତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ଵିମାନଵରମାରୁହ୍ଯ ଦେଵଗଂଧର୍ଵସେଵିତମ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈର୍ଯୁତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହାତେଜା ଜଯଶବ୍ଦାଦି ମଂଗଲୈଃ । ସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ଵୈ ନାଗୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଜଗାମ ସଃ
ମଙ୍ଗଳ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ। ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନି ଚ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ତତୋ ରାଜାଭଵଦ୍ଭୁଵି
ହଜାର ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ଓ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୁଧର୍ମା ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ରୂପଵାନ୍ସୁଭଗଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା, ରୂପବାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ସୁଧର୍ମା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।