ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଗୁରୁଣା ପଶ୍ଚାନ୍ମାଯାମୋହୋବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଭୋ ଭୋ ଦୈତ୍ଯାଧିପତଯଃ ପ୍ରବ୍ରୂତ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ
ଗୁରୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମାୟା ଓ ମୂଢତା ତାପରେ କହିଲେ: 'ହେ ଦୈତ୍ୟମୁଖ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛ, କିଛି କହ।'
ଏହିକାର୍ଥଂ ତୁ ପାରକ୍ଯଂ ତପସଃ ଫଲମିଚ୍ଛଥ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ପାରକ୍ଯଧର୍ମଲାଭାଯ ତପଶ୍ଚର୍ଯା ହି ନୋ ମତା
'ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏହି ଲୋକର ଲାଗି ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ପାରଲୋକିକ ଲାଗି?' ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ପାରଲୋକିକ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ।'
ଅସ୍ମାଭିରିଯମାରବ୍ଧା କିଂ ଵା ତତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତମ୍। ଦିଗଂବର ଉଵାଚ। କୁରୁଧ୍ଵଂ ମମ ଵାକ୍ଯାନି ଯଦି ମୁକ୍ତିମଭୀପ୍ସଥ
'ଆମେ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ, ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି?' ଦିଗମ୍ବର କହିଲେ: 'ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ, ମୋର କଥା ଶୁଣ ଏବଂ ଅନୁସର।'
ଆର୍ହତଂ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରମସଂଵୃତମ୍। ଧର୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତେରର୍ହୋଯଂ ନୈତସ୍ମାଦପରଃ ପରଃ୩୫୦ 1.13.
'ଏହି ସବୁ ଆର୍ହତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି। ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।'
ଅତ୍ରୈଵାଵସ୍ଥିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚାପି ଗମିଷ୍ଯଥ। ଏଵଂପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିର୍ମୁକ୍ତିଦର୍ଶନଵର୍ଜିତୈଃ
'ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁ ପାଇପାରିବ। ଏଭଳି ଅନେକ ଉପାୟ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।'
ମାଯାମୋହେନ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାଃ। ଧର୍ମାଯୈତଦଧର୍ମାଯ ସଦେତଦସଦିତ୍ଯପି
ମାୟା ଓ ମୂଢତା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ହୋଇଗଲେ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏହା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ଅସତ୍ୟ।
ଵିମୁକ୍ତଯେ ତ୍ଵିଦଂ ନୈତଦ୍ଵିମୁକ୍ତିଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ପରମାର୍ଥୋଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରମାର୍ଥୋ ନ ଚାପ୍ଯଯମ୍
ଏହି କଥା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଏହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
କାର୍ଯମେତଦକାର୍ଯଂ ହି ନୈତଦେତତ୍ସ୍ଫୁଟଂ ତ୍ଵିଦମ୍। ଦିଗ୍ଵାସସାମଯଂ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋଯଂ ବହୁଵାସସାମ୍
ଏହାକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଠିକ୍ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଅଲଗା, ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନିୟମ ଅଲଗା।
ଇତ୍ଯନେକାର୍ଥଵାଦାଂସ୍ତୁ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ। ଉକ୍ତାସ୍ତତୋଽଖିଲା ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଯାଜିତା ନୃପ
ମାୟା ଓ ମୋହର ଭ୍ରମରେ, ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବିରୋଧାଭାସୀ ମତ କହିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅର୍ହଧ୍ଵଂ ମାମକଂ ଧର୍ମଂ ମାଯାମୋହେନ ତେ ଯତଃ। ଉକ୍ତାସ୍ତମାଶ୍ରିତା ଧର୍ମମାର୍ହତାସ୍ତେନ ତେଭଵନ୍
ମୋ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ମାୟା ଓ ମୋହର ଭ୍ରମରେ ଉଚିତ ବୋଲି କୁହିଲେ; ଯେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ ହେଲେ।
ତ୍ରଯୀମାର୍ଗଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାଯାମୋହେନ ତେସୁରାଃ। କାରିତାସ୍ତନ୍ମଯା ହ୍ଯାସଂସ୍ତଥାନ୍ଯେ ତତ୍ପ୍ରବୋଧିତାଃ
ତିନି ବେଦର ପଥକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଦେବତାମାନେ ମାୟା ଓ ମୋହର ପ୍ରଭାବରେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କାମ କରାଯାଇଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଜାଗୃତ ହେଲେ।
ତୈରପ୍ଯନ୍ଯେ ପରେ ତୈଶ୍ଚ ତୈରନ୍ଯୋନ୍ଯୈସ୍ତଥାପରେ। ନମୋଽର୍ହତେ ଚେତି ସର୍ଵେ ସଂଗମେ ସ୍ଥିରଵାଦିନଃ
ସେମାନେ, ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏମିତି ଅନେକ ଲୋକ, ସମ୍ମିଳନରେ ଦୃଢ଼ ମତ ଧାରଣ କରି, 'ଅର୍ହତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅଲ୍ପୈରହୋଭିଃ ସଂତ୍ଯକ୍ତା ତୈର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ପ୍ରାଯଶସ୍ତ୍ରଯୀ। ପୁନଶ୍ଚ ରକ୍ତାଂବରଧୃନ୍ମାଯାମୋହୋ ଜିତେକ୍ଷଣଃ
କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ଦାନବମାନେ ବେଦତ୍ରୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ପୁଣି, ଲାଲ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଜିତଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଜଣେ, ମାୟା ଓ ମୋହରେ ସେମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ସୋନ୍ଯାନପ୍ଯସୁରାନ୍ଗତ୍ଵା ଊଚେନ୍ଯନ୍ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍। ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଯଦି ଵୋ ଵାଞ୍ଛା ନିର୍ଵାଣାର୍ଥାଯ ଵା ପୁନଃ
ସେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମିଠା କଥା କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ପୁଣି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛ—'
ତଦଲଂ ପଶୁଘାତାଦି ଦୁଷ୍ଟଧର୍ମୈର୍ନିବୋଧତ। ଵିଜ୍ଞାନମଯମେତଦ୍ଵୈ ତ୍ଵଶେଷମଧିଗଚ୍ଛତ
ତେବେ ପଶୁ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଛାଡ଼; ଏହି କଥା ବୁଝ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ଗଠିତ, ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଅଧିଗମନ କର।
ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ଵଚଃ ସମ୍ଯଗ୍ବୁଧୈରେଵମିହୋଦିତମ୍। ଜଗଦେତଦନାଧାରଂ ଭ୍ରାଂତିଜ୍ଞାନାନୁତତ୍ପରମ୍
ମୋର କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ, ଯେପରି ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି; ଏହି ସଂସାର ଆଧାରହୀନ, ଭ୍ରମିତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ରାଗାଦିଦୁଷ୍ଟମତ୍ଯର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଭଵସଂକଟେ। ନାନାପ୍ରକାରଂ ଵଚନଂ ସ ତେଷାଂ ମୁକ୍ତିଯୋଜିତମ୍
ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ଘୁରୁଛି; ସେମାନେ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତଥା ତଥାଵଦଦ୍ଧର୍ମଂ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତେ ଯଥାଯଥା। କେଚିଦ୍ଵିନିଂଦାଂ ଵେଦାନାଂ ଦେଵାନାମପରେ ନୃପ
ସେ ଏପରି ଧର୍ମ କଥା କହିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ତାହାପରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କେହି ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ଅନ୍ୟେ ଦେବତାମାନେକୁ, ରାଜା।
ଯଜ୍ଞକର୍ମକଲାପସ୍ଯ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍। ନୈତଦ୍ଯୁକ୍ତିସହଂ ଵାକ୍ଯଂ ହିଂସା ଧର୍ମାଯ ଜାଯତେ
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟେ ଯଜ୍ଞ କର୍ମ ଓ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ; ଏହି କଥା ଯୁକ୍ତିସହିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ହିଂସାକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ହଵୀଂଷ୍ଯନଲଦଗ୍ଧାନି ଫଲାନ୍ଯର୍ହଂତି କୋଵିଦାଃ। ନିହତସ୍ଯ ପଶୋର୍ଯଜ୍ଞେ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର୍ଯଦୀଷ୍ଯତେ
ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ହବି ଫଳଦାୟକ; ଯଦି ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ହତ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଚାହାଯାଏ—
ସ୍ଵପିତା ଯଜମାନେନ କିଂ ଵା ତତ୍ର ନ ହନ୍ଯତେ। ତୃପ୍ତଯେ ଜାଯତେ ପୁଂସୋ ଭୁକ୍ତମନ୍ଯେନ ଚେଦ୍ଯଦି
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ବାପାକୁ ମାରିନଥିଲେ, ତେବେ ଏଠାରେ କ'ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ଯଦି ଅନ୍ୟେ ଖାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଲୋକର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ।
ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵସତୋ ନ ଵହେଯୁଃ ପ୍ରଵାସିନଃ। ଯଜ୍ଞୈରନେକୈର୍ଦେଵତ୍ଵମଵାପ୍ଯେଂଦ୍ରେଣ ଭୁଜ୍ଯତେ
ଯଦି କେହି ପ୍ରବାସୀ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଉଛି, ପ୍ରବାସୀମାନେ ତାହା ନେଇଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶମ୍ଯାଦି ଯଦି ଚେତ୍କାଷ୍ଠଂ ତଦ୍ଵରଂ ପତ୍ରଭୁକ୍ପଶୁଃ। ଜନା ଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିତ୍ଯେତଦଵଗମ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵଚଃ
ଯଦି ଶମୀ ଓ ଅନ୍ୟ କାଠ ଖାଉଥିବା ପଶୁ ଭଲ, ତେବେ ପତ୍ର ଖାଉଥିବା ପଶୁ ଅଧିକ ଭଲ; ଲୋକମାନେ ଏହି କଥା ବୁଝି, ଏହାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଉପେକ୍ଷ୍ଯ ଶ୍ରେଯସେ ଵାକ୍ଯଂ ରୋଚତାଂ ଯନ୍ମଯେରିତମ୍। ନ ହ୍ଯାପ୍ତଵାଦା ନଭସୋ ନିପତଂତି ମହାସୁରାଃ
ମୋର କଥା ତୁମ ପସନ୍ଦ ନହେଲେ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କର; କାରଣ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବତାମାନେ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି।
ଯୁକ୍ତିମଦ୍ଵଚନଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ମଯାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭଵଦ୍ଵିଧୈଃ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ତତ୍ଵଵାଦେ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରପନ୍ନାସ୍ତଵ ଭକ୍ତିତଃ
ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥାକୁ ମୁଁ ଏବଂ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଶରଣ ନେଇଛୁ।
କୁରୁଷ୍ଵାନୁଗ୍ରହଂ ଚାଦ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋସି ଯଦି ପ୍ରଭୋ। ସଂଭାରାନାହରାମୋଦ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାଯୋଗ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯଦି ଆନନ୍ଦିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ଆମେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଦୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଆଣିବୁ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ଯେନାଶୁ ମୋକ୍ଷୋ ହସ୍ତଗତୋ ଭଵେତ୍। ତତସ୍ତାନବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍ମାଯାମୋହୋସୁରାଂସ୍ତଦା
ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଆମ ପାଖରେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ଆସୁ। ତାପରେ ସେ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ଦାନବମାନୋ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରପନ୍ନଃ ଶାସନଂ ହ୍ଯେଷ ମଦୀଯୋ ଗୁରୁରଗ୍ର୍ଯଧୀଃ। ଦୀକ୍ଷାଂ ଦାସ୍ଯତି ଯୁଷ୍ମାକଂ ନିଦେଶାନ୍ମମ ସତ୍ତମଃ
ଏହି ଜଣେ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ। ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ସେ ତୁମମାନୋକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବେ।
ଏତାନ୍ଦୀକ୍ଷଯ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵଚନାନ୍ମମ ପୁତ୍ରକାନ୍। ଗତେ ମୋହେ ଦାନଵାସ୍ତେ ଭାର୍ଗଵଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର କଥା ଅନୁସାରେ ଏହି ପୁଅମାନୋକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅ। ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବା ପରେ, ସେଇ ଦାନବମାନେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେହି ଦୀକ୍ଷାଂ ମହାଭାଗ ସର୍ଵସଂସାରମୋଚନୀମ୍। ତଥେତ୍ଯାହୋଶନା ଦୈତ୍ଯାନ୍ଗଚ୍ଛାମୋ ନର୍ମଦାମନୁ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ସଂସାର ରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦୀକ୍ଷା ଆମକୁ ଦିଅ। ଉଶନା ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି, ଚଳ, ନର୍ମଦା ନଦୀ ପାଖକୁ ଯିବା।'