ତତୋ ଦ୍ଵାରଂ ସମୁଦ୍ଘାଟ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟା ତାଭିଶ୍ଚ ମାନୁଷୀ । ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ତେବେ, ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପରେ, ଦେବୀମାନେ ସେ ମଣିଷୀକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ କୌଣସି ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଅସୁରୀ କିମ୍ବା ନାଗକନ୍ୟା ନୁହଁନ୍ତି ।
ଦୃଷ୍ଟା ପୂର୍ଵଂ ତଥା ନାରୀ ଯାଦୃଶୀଯଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଦେଵୀନାମୁପଦେଶେନ ଷଟ୍ତିଲାଯା ଵ୍ରତଂ କୃତମ୍
ଏପରି ନାରୀ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ମାନୁଷ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍ । ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମଵାପ ସା
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ସେ ଜଣେ ମହିଳା, ଏକ କ୍ଷଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା, ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଲାଭ କଲେ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଦି ସୁଵର୍ଣଂ ରୌପ୍ଯମେଵ ଚ । ଭଵନଂ ସର୍ଵସଂପନ୍ନଂ ଷଟ୍ତିଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଷଟ୍ତିଳା ଦାନର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା, ଚାଁଦି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ଘର ଲାଭ କଲେ।
ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ସେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଭରିପୁରି ହେଲେ।
ଅତିତୃଷ୍ଣା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଆତ୍ମଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ତିଲାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦାପଯେତ୍
ଅତି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନପାଇଁ ଚତୁରତା ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତିଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଲଭତେ ଚୈଵମାରୋଗ୍ଯଂ ନରୋ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ କଷ୍ଟତ୍ଵଂ ନ ଚ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ 6.42.
ଏଭଳି କରିଲେ, ଏକ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ନିରୋଗ ରହେ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅପମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସେନାହିଁ।
ସଂଭଵେଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଟ୍ତିଲାସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଭୂପ ତିଲଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ତିଳ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈରନାଯାସେନ ମାନଵଃ । ଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପାତ୍ରେ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ନାନର୍ଥଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଯାସଃ ଶରୀରେ ନୃପସତ୍ତମ
ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି କ୍ଷତି କିମ୍ବା ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଜଯାଯାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାର୍ଜୁନେ ପକ୍ଷେ ଯନ୍ନାମ୍ନୀ ତାଂ ଵଦାଧୁନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ବିଜୟାର ମହିମା ଓ ଏହାର ବଡ଼ ଫଳ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯାହା ହୁଏ, ତାହାର ନାମ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଧର୍ମପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମିତେଽଧୁନା । ଯୋକ୍ତା ପୃଷ୍ଟେନ ମାଂଧାତ୍ରା ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ମତେ ମାନ୍ଧାତା ଓ ବଡ଼ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ ପଚାରିଥିଲେ।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ ଵିଶେଷଃ କଥିତୋ ନୃପ । ଆମଲକୀଵ୍ରତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ରାଜା, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ବିଶେଷ ମହିମା କହାଯାଇଛି; ଆମଳକୀ ବ୍ରତ ପବିତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଦେବାଳୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଆମଲକ୍ଯାସ୍ତଲେ ଗତ୍ଵା ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । କୃତ୍ଵା ଜାଗରଣଂ ରାତ୍ରୌ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଆମଳକୀ ଗଛ ତଳେ ଯାଇ, ସେଠାରେ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ରାତି ଜାଗିଲେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ମାଂଧାତୋଵାଚ - ଆମଲକୀ କଦା ହ୍ଯେଷା ଉତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ମାନ୍ଧାତା ପଚାରିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆମଳକୀ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ମୋତେ ସବୁ କଥା କହ, କାରଣ ମୋର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
କସ୍ମାଦିଯଂ ପଵିତ୍ରା ଚ କସ୍ମାତ୍ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । କସ୍ମାଜ୍ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ଗଛ କାହିଁକି ପବିତ୍ର? କାହିଁକି ପାପ ନଶ୍ୱର କରେ? କାହିଁକି ରାତି ଜାଗିଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ?
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ମହାଭାଗ ଯଥେଯମଭଵତ୍କ୍ଷିତୌ । ଆମଲକୀ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ କହିବି କିପରି ଏହି ଆମଳକୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର କରୁଥିବା ବଡ଼ ଗଛ, ପୃଥିବୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଏକାର୍ଣଵେ ପୁରା ଜାତେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମେ । ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରଗଣେ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଏକ ସମୟରେ, ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଦେବତା, ଦାନବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାଦିଦେଵେଶଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ । ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମପରମମାତ୍ମନଃ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ସେଠାରେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଦେବତା, ସନାତନ ପରମାତ୍ମା, ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ଗଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଚ୍ଛଶିସମପ୍ରଭଃ । ଷ୍ଠୀଵନାଦ୍ବିଂଦୁରୁତ୍ପନ୍ନଃ ସ ଭୂମୌ ନିପପାତ ହ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଏକ ତିନିକି ବାହାରିଲା ଓ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ବିଂଦୋଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵଯଂ ଧାତ୍ରୀ ନଗୋ ମହାନ୍ । ଶାଖାପ୍ରଶାଖାବହୁଲଃ ଫଲଭାରେଣ ନାମିତଃ
ସେ ତିନିକିରୁ ସ୍ୱୟଂ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଅନେକ ଡାଳି ଓ ଶାଖା ଥିବା, ଫଳର ଭାରରେ ନମିଥିବା ବଡ଼ ଗଛ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷାଣାମାଦିରୋହଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ବ୍ରହ୍ମଣାଥ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସଂସୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ
ସମସ୍ତ ଗଛମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।
ଦେଵଦାନଵଗଂଧର୍ଵଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାନ୍ । ଅସୃଜଦ୍ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ମହର୍ଷୀଂଶ୍ଚ ତଥାମଲାନ୍
ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ଏହା ପରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ଦେଵାସ୍ତେ ଯତ୍ର ଧାତ୍ରୀ ହରିପ୍ରିଯା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ମହାଭାଗ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ଧାତ୍ରୀ ଗଛ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା। ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଧାତ୍ରୀ ଗଛକୁ ଦେଖି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ନ ଜାନୀମ ଇମଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଚିଂତଯଂତୋଽଭିସଂସ୍ଥିତାଃ । ଏଵଂ ଚିଂତଯତାଂ ତେଷାଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଭାବିଲେ— 'ଏହି ଗଛକୁ ଆମେ ଚିହ୍ନୁନାହିଁ।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ଆମଲକୀ ନଗୋ ହ୍ଯେଷ ପ୍ରଵରୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ମତଃ । ଅସ୍ଯ ସଂସ୍ମରଣାଦେଵ ଲଭେଦ୍ଗୋଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଆମଳକୀ ଗଛ, ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈଷ୍ଣବ ଗଛ ବୋଲି ମନାଯାଏ। କେବଳ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ଧାରଣାତ୍ତଥା । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସେଵ୍ଯା ଆମଲକୀ ସଦା
ଏହାକୁ ଛୁଁଇଲେ ଦୁଇଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଧାରଣ କଲେ ତିନିଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଆମଳକୀକୁ ସଦା ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପହରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ପାପନାଶିନୀ । ତସ୍ଯା ମୂଲେ ସ୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵେ ଚ ପିତାମହଃ
ଏହି ଗଛ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ବୈଷ୍ଣବୀ ଓ ପାପ ନାଶିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ମୂଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିଦ୍ୟମାନ।
ସ୍କଂଧେ ଚ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରଃ ସଂସ୍ଥିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଶାଖାସୁ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶାଖାସୁ ଚ ଦେଵତାଃ
ଏହାର ତଣ୍ଡରେ ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ବସିଛନ୍ତି। ଶାଖାଗୁଡିକରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ଉପଶାଖାଗୁଡିକରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ପର୍ଣେଷୁ ଚାସତେ ଦେଵାଃ ପୁଷ୍ପେଷୁ ମରୁତସ୍ତଥା । ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ଫଲେଷ୍ଵେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ଗଛର ପତ୍ରରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ଫୁଲରେ ମରୁତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଫଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ସର୍ଵଦେଵମଯୀ ହ୍ଯେଷା ଧାତ୍ରୀ ଚ କଥିତା ମଯା । ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମା ହ୍ଯେଷା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରାଯଣୈଃ
ଏହି ଧାତ୍ରୀକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହା ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ।