ଅତଃ କାରଣତୋ ରାମ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ଭଵାଦୃଶୈଃ । ପାତକାନାଂ କ୍ଷଯକରୀ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାମ, ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାମ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। କେବଳ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରୀ ଭଦ୍ରାଵତୀ ଶୁଭା । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵୈ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁରୀ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଚଂଦ୍ରଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ଧୃତିମାନ୍ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ଯୋ ନିଵସତି ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍, ସେଠାରେ ଏକ ବଣିକ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର।
ଧନପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ପ୍ରପା କୂପ ମଠାରାମ ତଡାଗ ଗୃହକାରକଃ
ସେ 'ଧନପାଳ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ପଣ୍ଠଶାଳା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଓ ଘର ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରତଃ ଶାଂତସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ପଂଚପୁତ୍ରକାଃ । ସୁମନା ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ମେଧାଵୀ ସୁକୃତସ୍ତଥା
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ— ସୁମନା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ—
ପଂଚମୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରସ୍ତ୍ରୀସଂଗନିରତୋ ଵିଟଗୋଷ୍ଠୀ ଵିଶାରଦଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଥିଲେ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି, ସେ ସଦା ମହାପାପରେ ଲିନ୍ନ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ, ଜୁଆଘର ଓ ମଣ୍ଡଳୀରେ ଦକ୍ଷ।
ଦ୍ଯୂତାଦି ଵ୍ଯସନାସକ୍ତଃ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରତିଲାଲସଃ । ନ ଚ ଦେଵାର୍ଚନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନପିତୄନ୍ନ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ଜୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆଗ୍ରହୀ, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ କେବେ ମନ ଦେଉନଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାଯଵର୍ତୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ଷଯଂକରଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକଃ ପାପୀ ସୁରାପାନେ ରତଃ ସଦା
ଅନ୍ୟାୟ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନର, ସେ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିନ୍ନ।
ଵେଶ୍ଯାକଂଠେ କ୍ଷିପ୍ତବାହୁର୍ଭ୍ରମନ୍ଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ । ପିତ୍ରା ନିଷ୍କାସିତୋ ଗେହାତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ
ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ହାତ ଦେଇ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ଦୁଷ୍ଟତା କରି ଘୁରୁଥିଲେ, ପିତା ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵଦେହଭୂଷଣାନ୍ଯେଵ କ୍ଷଯଂ ନୀତାନି ତେନ ଵୈ । ଗଣିକାଭିଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନିଂଦିତଶ୍ଚ ଧନକ୍ଷଯାତ୍
ସେ ନିଜ ଶରୀରର ଗହଣାମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଚି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଲେ; ଧନ ଶେଷ ହେବାରୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଲୋକେ ଅପମାନ କଲେ।
ତତଶ୍ଚିଂତାପରୋ ଜାତୋ ଵସ୍ତ୍ରହୀନଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵଗଚ୍ଛାମି କେନୋପାଯେନ ଜୀଵ୍ଯତେ
ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ପୋଷାକ ନଥିଲା, ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚାଲିବ?' ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍କରତ୍ଵଂ ସମାରବ୍ଧଂ ତତ୍ରୈଵ ନଗରେ ପିତୁଃ । ଗୃହୀତୋ ରାଜପୁରୁଷୈର୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିତୃଗୌରଵାତ୍
ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସହରରେ ଚୋରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ତାକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ସସଂଭ୍ରମୈଃ । ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର୍ଦୁରାଚାରୋ ନିବଧ୍ଯ ନିଗଡୈ ର୍ଦୃଢୈଃ
ପୁଣି ଧରାଗଲା, ପୁଣି ଛାଡ଼ାଗଲା, ପୁଣି ଆତୁର ହୋଇ ଧରାଗଲା। ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଖରାପ ଆଚରଣ ଥିବା ସେ, ଶେଷରେ ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧାଗଲା।
କଶାଘାତୈସ୍ତାଡିତଶ୍ଚ ପୀଡିତଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ହି ମଂଦାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ମଦ୍ଦେଶଗୋଚରେ
ତାକୁ ବାରମ୍ବାର କୋଡ଼ା ମାରାଗଲା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଗଲା। 'ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ମୋ ଦେଶରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ,' ବୋଲି କୁହାଗଲା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜ୍ଞା ମୋଚିତୋ ଦୃଢବଂଧନାତ୍ । ନିର୍ଜଗାମ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ଗତୋଽସୌ ଗହନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି କହି ରାଜା ତାକୁ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଭୟରୁ ସେ ସେଠାରୁ ବାହାରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାପୀଡିତଶ୍ଚାଯମିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି । ସିଂହଵନ୍ନିଜଘାନାସୌ ମୃଗ ଶୂକର ଚିତ୍ରଲାନ୍
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ମନେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା। ସିଂହ ଭଳି, ହରିଣ, ହାତି, ଓ ଅନେକ ପଶୁକୁ ମାରୁଥିଲା।
ଆମିଷାହାର ନିରତୋ ଵନେ ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା । କରେ ଶରାସନଂ କୃତ୍ଵା ନିଷଂଗଂ ପୃଷ୍ଠ ସଂଗତମ୍
ମାଂସ ଖାଇବାରେ ରୁଚି ରଖି, ସେ ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିଲା। ହାତରେ ଧନୁଷ ଏବଂ ପିଠିରେ ତୀର ରଖିଥିଲା।
ଅରଣ୍ଯଚାରିଣୋ ହଂତି ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ପଦାଚରନ୍ । ଚକୋରାଂଶ୍ଚ ମଯୂରାଂଶ୍ଚ କଂକ ତିତ୍ତିର ମୂଷିକାନ୍
ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ, ସେ ଚଳିଚଳି ପକ୍ଷୀମାନେ—ଚକୋର, ମୟୂର, କଙ୍କ, ଟିଟିରି, ଓ ଉଠିଆମାନେ—କୁ ମାରୁଥିଲା।
ଏତାନନ୍ଯାନ୍ହିନସ୍ତ୍ଯଂଧୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ନିର୍ଘୃଣଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତୈଃ ପାପୈର୍ନିମଗ୍ନଃ ପାପକର୍ଦମେ
ଏହି ନିର୍ଦୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକ, ପାପରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରୁଥିଲା। ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପରେ ସେ ପାପର କାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା।
ଦୁଃଖଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଃ ପୀଡ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯାଗମାତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଦିନ ରାତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ସେ, କେବେ ଏକଥର ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ମାଧଵେ ମାସି ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଃ କୃତସ୍ନାନଂ ତପୋଧନମ୍ । ଆସସାଦ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ଶୋକଭାରେଣ ପୀଡିତଃ
ମାଧବ ମାସରେ, ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ, ଶୋକର ଭାରରେ ଦବିଯାଇଥିବା ସେ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଆସି ମିଳିଲା।
ତଦ୍ଵସ୍ତ୍ରବିଂଦୁସ୍ପର୍ଶେନ ଗତପାପୋ ହତାଶୁଭଃ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଂଜଲି
ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ରର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଛୁଇଁବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଅଶୁଭ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲା।
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିରୁଵାଚ- ଭୋ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଯାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି । ଯେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ତଦ୍ଵଦ
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କରି ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ। କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ମୋକୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳିପାରିବ, ତାହା କହନ୍ତୁ।'
କୌଂଡିନ୍ଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଭୂତ୍ଵା ଯେନ ପାପକ୍ଷଯସ୍ତଵ । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ମୋହିନୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ କହିଲେ—'ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୋର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ: ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମୋହିନୀ ନାମକ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯାଃ କୁରୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯନୋଦିତଃ । ମେରୁତୁଲ୍ଯାନି ପାପାନି କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଦେହିନାମ୍
'ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ସେ ଦିନ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କର। ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ପାପ ମଧ୍ୟ ଦେହୀମାନେ ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି।'
ବହୁଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ସମୁପୋଷିତା । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
'ଏହି ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉପବାସ କଲେ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।' ଏହି ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ରତଂ ଚକାର ଵିଧିଵତ୍କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯୋପଦେଶତଃ । କୃତେ ଵ୍ରତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତପାପୋ ବଭୂଵ ସଃ
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ବ୍ରତ କଲା। ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଗରୁଡୋପରିସଂସ୍ଥିତଃ । ଜଗାମ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵ ଵର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲା।
ଇତୀଦୃଶଂ ରାମଚଂଦ୍ର ଉତ୍ତମଂ ମୋହିନୀ ଵ୍ରତମ୍ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏଭଳି, ହେ ରାମ, ମୋହିନୀ ବ୍ରତ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତିନି ଲୋକରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ।