ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଲନଂ କାର୍ଯଂ ସତାଂ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଯଦ୍ଯେଷ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାସ୍ତି ଧନ୍ଯତରୋ ମଯା
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ସଦ୍ଗୁଣୀମାନେଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ। ଯଦି ଏହିଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ତେବେ ମୋତେ ଠାରୁ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ମତ୍ତୋ ଯଦି ଦେଵାନ୍ବୁଭୂଷତି। ଭୂଯୋପି ଧନ୍ଯତାଂ ନୀତୋ ଦେଵେନାନେନ ଵୈ ଗୁରୋ
ଯଦି ସେ ମୋ ପାଖରୁ କିଛି ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ, ତେବେ ଏହି ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ହେଉଛି, ଗୁରୁ।
ଯଂ ଯୋଗିନୋ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତା ଧ୍ଯାଯମାନା ହି ଦର୍ଶନମ୍। ନ ଲଭଂତେ ତଥା ଵିପ୍ରାସ୍ସୋଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯାଦ୍ଯ ଵୈ
ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।
ଦାନାନି ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ସକୁଶୋଦକପାଣିନା। ପ୍ରୀଯତାଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଯେମାନେ କୁଶ ଓ ପାଣି ହାତରେ ଧରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମାତ୍ମା, ସନାତନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚନେ ଅପଵର୍ଗସ୍ଯ ଭାଗିନଃ। ଯଦତ୍ର କାର୍ଯକରଣେ ଵିକଲ୍ପୋ ମେ ବଭୂଵ ହ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ମୋ ମନରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଏଠାରେ କଣ କରିବି ତାହା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଉପଦିଷ୍ଟୋସ୍ମି ଭଵତା ବାଲତ୍ଵେ ଚାଵଧାରିତମ୍। ଶତ୍ରାଵପି ଗୃହାଯାତେ ମାସ୍ତ୍ଵଦେଯଂ ତୁ କିଂଚନ
ଆପଣ ମୋତେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ଏହା ଛୁଆଁବେଳୁ ଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି: ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତଦେଵ ଵିଚିଂତ୍ଯାହଂ ପ୍ରାଣାନପି ସ୍ଵକାନ୍ଗୁରୋ। ଵାମନସ୍ଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଶକ୍ରସ୍ଯାପି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଏହି କଥା ଭାବି, ମୁଁ କହୁଛି, ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି; ବାମନଙ୍କୁ ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ଅପୀଡାକାରି ଯଦ୍ଦାନଂ ତଦ୍ଦାନମିହ ଦୀଯତେ। ପୀଡାକାରି ଚ ଯଦ୍ଦାନଂ ତଦ୍ଦାନଂ ସମଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେ ଦାନ କାହାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ, ସେଇ ଦାନ ସତ୍ୟ ଦାନ; ଯେ ଦାନ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ସେ ଦାନ ଦୁଷିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ତତ୍ର ତ୍ରପଯାଧୋମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ। ବାଷ୍କଲିରୁଵାଚ। ଅର୍ଥିତା ଭଵତୋ ଦେଵ ଦେଯା ସର୍ଵା ଧରା ମଯା
ଏହା ଶୁଣି ବାସ୍କଲିଙ୍କ ଗୁରୁ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉଭା ରହିଲେ। ବାସ୍କଲି କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଚାହିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେବି।'
ତ୍ରପାକରଂ ଭଵେନ୍ମହ୍ଯଂ ଯଦସ୍ଯ ଭୂପଦତ୍ରଯମ୍। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ସତ୍ଯମେତଦ୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ର ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ହି ମେ
'ମୋତେ ଲଜ୍ଜା ହେବ ଯଦି କେବଳ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅଯିବ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଦାନବରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।'
ଭୂମେଃ ପଦତ୍ରଯାର୍ଥିତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜେନାନେନ ମେ କୃତମ୍। ଏତାଵତା ତ୍ଵଯଂ ଚାର୍ଥୀ ମଯାପ୍ଯସ୍ଯ କୃତେ ଭଵାନ୍
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ପାଖରେ ତିନି ପଦ ଜମି ଚାହିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।'
ଦନୁପୁତ୍ରୋ ଯାଚିତୋସି ଵରମେତତ୍ପ୍ରଦୀଯତାମ୍। ବାଷ୍କଲିରୁଵାଚ। ପଦତ୍ରଯଂ ଵାମନାଯ ଦେଵରାଜ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ
'ଦାନୁର ପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ।' ବାସ୍କଲି କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା, ମୋ ପକ୍ଷରୁ ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସୁଖୀ ସୁରପତେ ଵସ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବାଷ୍କଲିନା ଵାମନାଯ ପଦତ୍ରଯମ୍
'ଏଠାରେ ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ।' ବାସ୍କଲି ଏଭଳି କହି ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଜମି ଦେଲେ।
ତୋଯପୂର୍ଵଂ ତଦା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଦତ୍ତେ ତୁ ଦାନଵେଂଦ୍ରେଣ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୂପଂ ଚ ଵାମନମ୍
ତାପରେ ଜଳ ଦେଇ ଦାନ ଦିଆଯିଲା; ମୋ ପ୍ରତି ହରି ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଦାନବରାଜ ଦାନ ଦେଇବା ପରେ, ହରି ବାମନ ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ହରିରାଚକ୍ରମେ ଲୋକାନ୍ଦେଵାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ
ହରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ତିନି ପଦରେ ଅଟକିଲେ। ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯାଇଲେ।
ଦେଵସ୍ଯ ଵାମଚରଣେ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଦାନଵାଲଯଃ। ତତ୍ର କ୍ରମଂ ସ ପ୍ରଥମଂ ଦଦୌ ସୂର୍ଯେ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଦେବତାଙ୍କ ବାମ ପାଦ ତଳେ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିବାସ ରହିଗଲା। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ପ୍ରଥମ ପଦ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଦେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ଧ୍ରୁଵେ ଦେଵସ୍ତୃତୀଯେନ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ବ୍ରହ୍ମାଂଡସ୍ତାଡିତସ୍ତେନ ଦେଵେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ଦେଲେ, ତୃତୀୟ ପଦରେ, ରାଜା, ଏହି ଦେବତା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରେଣ ଭିନ୍ନେଂଡେ ଜଲଂ ଭୂରି ଵିନିଃସୃତମ୍। ପ୍ଲାଵଯିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଲୋକାନନୁକ୍ରମାତ୍
ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିର ଟିପରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭେଦି ଅନେକ ଜଳ ବାହାରିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ବୁଡ଼ିଗଲା।
ଧ୍ରୁଵସ୍ଥାନଂ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ପ୍ଲାଵ୍ଯ ତଂ ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ପୁଷ୍କରଂ ଧାରା ଧୌତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦାନି ସା
ଧ୍ରୁବ ନିବାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ଓ ସେଠି ଥିବା ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ସେଇ ଧାରା ପୁଷ୍କରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନକୁ ଧୁଇଦେଲା।
ପଦାନି ଯାନି ଜାତାନି ଵୈଷ୍ଣଵାନି ଧରାତଲେ। ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ତୁ ଯୋ ଗତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ଵାପ୍ଯାଂ ସମାଚରେତ୍
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯେଉଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଷ୍ଣବ ପଦଚିହ୍ନ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସେଠି ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରେ,
ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଦର୍ଶନାଦେଵ ଜାଯତେ। ଏକଵିଂଶଗଣୋପେତୋ ଵୈକୁଂଠେ ଵାସମାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ଏକୋଇଶି ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ ଲାଭ କରେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍କଲ୍ପାନାଂ ତୁ ଶତତ୍ରଯମ୍। ତଦଂତେ ଜାଯତେ ରାଜା ସାର୍ଵଭୌମଃ କ୍ଷିତାଵିହ
ତିନି ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗି, ତାପରେ ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତୋଯଧାରା ତୁ ସା ଭୀଷ୍ମ ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରାଦ୍ଵିନିଃସୃତା। ନଦୀ ସା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦସମୁଦ୍ଭଵା
ଭୀଷ୍ମ, ଏହି ଜଳଧାରା ଯାହା ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିରୁ ବାହାରିଲା, ସେହି ନଦୀକୁ ବୈଷ୍ଣବୀ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଅନେନ କାରଣେନାଭୂଦ୍ଗଂଗା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ନୃପ। ଯଯା ସର୍ଵମିଦଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ଭରିଗଲା।
ଅଂଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରକ୍ଷତାଦଂଡାଦ୍ଯତ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଜଲଂ ଶୁଭମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵନଦୀତ୍ଵଂ ତୁ ଯାତୁ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ନଦୀ
ପାଦଠାର ଆଗୁଁଠିର ଆଘାତରୁ ଯେଉଁ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସେହି ଜଳ ଦେବୀ ନଦୀ ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲା ଓ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ନଦୀ ହେଲା।
ଦେଵନଦ୍ଯା ତଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ସଚରାଚରମ୍। ଵିଭୂତିଭିର୍ମହାଭାଗ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହକାମ୍ଯଯା
ସେଇ ଦେବୀ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଚଳାଚଳ ସହିତ, ଭରିଗଲା, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ସ ବାଷ୍କଲିର୍ଵାମନେନ ଉକ୍ତଃ ପୂରଯ ମେ କ୍ରମାନ୍। ଅଧୋମୁଖସ୍ତଦା ଜାତ ଉତ୍ତରଂ ନାସ୍ଯ ଵିଂଦତି
ବାଷ୍କଲିଙ୍କୁ ବାମନ ଦେବ କହିଲେ, "ମୋର ପାଦଗୁଡିକୁ ପୂରଣ କର।" ଏହା ଶୁଣି ବାଷ୍କଲି ନିଜେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମୌନୀଭୂତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୋଧା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ଦାନଶକ୍ତିର୍ନ ତୁ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵଯଂ କ୍ଷମାଃ
ତାଙ୍କୁ ନିରବ ଦେଖି ପୁରୋହିତ କହିଲେ, "ଦାନ ଦେବାର ଶକ୍ତି ସ୍ବାଭାବିକ, ଆମେ ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା ନୁହେଁ।"
ଯାଵତୀଯଂ ଧରା ଦେଵ ସା ଦତ୍ତାନେନ ତେ ପ୍ରଭୋ। ଉକ୍ତୋ ବାଷ୍କଲିନା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯାଵନ୍ମାତ୍ରା ଵସୁଂଧରା
ବାଷ୍କଲି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଛି, ସେତିକି ତୁମକୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି।"
ଯା ସୃଷ୍ଟା ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ସା ମଯା ନ ଚ ଗୋପିତା। ଅଲ୍ପାଭୂମିର୍ଭଵାନ୍ଦୀର୍ଘୋ ନ ତୁ ସୃଷ୍ଟେରହଂ କ୍ଷମଃ
"ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନି ରଖିନି। ଭୂମି ଅତି ଛୋଟ, ତୁମେ ବଡ଼, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇପାରିବି ନାହିଁ।"