ଚତୁଷ୍ଟଯୀ ଚତୁର୍ଥ୍ଯେଷା ପ୍ରୋକ୍ତା ଶଂତନୁନଂଦନ। ଏତେ ଵୈ ଷୋଡଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଋତ୍ଵିଜୋ ଵେଦଚିଂତକୈଃ
ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଚାରିଜଣଙ୍କ ଦଳ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି, ଶଂତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର; ବେଦ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ମନ୍ୟମାନେ ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ଋତ୍ବିଜଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି।
ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା॥ ଏତାଂଶ୍ଚୈତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଵଦଂତି ସଦା ଦ୍ଵିଜାନ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂ ତିନିଶଏ ଷାଠି ଯଜ୍ଞ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଏହି ନାମଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ସଦସ୍ଯଂ କେଚିଦିଚ୍ଛଂତି ତ୍ରିସାମାଧ୍ଵର୍ଯୁମେଵ ଚ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ନାରଦଂ ଚକ୍ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସି ଗୌତମମ୍
କିଛି ଲୋକ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ତ୍ରିସାମା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି; ନାରଦଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଗୌତମଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସି କରାଯାଇଥିଲା।
ଦେଵଗର୍ଭଂ ଚ ପୋତାରମାଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ଚୈଵ ଦେଵଲମ୍। ଉଦ୍ଗାତାଂଗିରସଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗାତା ଚ ପୁଲହସ୍ତଥା
ଦେବଗର୍ଭଙ୍କୁ ପୋତାର, ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ଦେବଳ କରାଯାଇଥିଲା; ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ ଅଙ୍ଗିରାସ, ପ୍ରତିଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ ପୁଲହ।
ନାରାଯଣଃ ପ୍ରତିହର୍ତା ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋତ୍ରିରୁଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ଭୃଗୁର୍ହୋତା ଵସିଷ୍ଠୋ ମୈତ୍ର ଏଵ ଚ
ନାରାୟଣ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଉତ୍ରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଭୃଗୁ ହୋତା, ବଶିଷ୍ଠ ମୈତ୍ର।
ଅଚ୍ଛାଵାକଃ କ୍ରତୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଗ୍ରାଵସ୍ତୁଚ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତଥା। ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁରେଵାସୀତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚ ଵୈ ଶିବିଃ
ଅଚ୍ଛାବାକଙ୍କୁ କ୍ରତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଗ୍ରାଭସ୍ତୁତ ହେଲେ ଚ୍ୟବନ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଥିଲେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ହେଲେ ଶିବି।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତତ୍ର ନେଷ୍ଟା ଉନ୍ନେତା ଶାଂଶପାଯନଃ। ଧର୍ମଃ ସଦସ୍ଯସ୍ତତ୍ରାସୀତ୍ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସହାଯଵାନ୍
ଏଠାରେ ବୃହସ୍ପତି ନେଷ୍ଟା, ଉନ୍ନେତା ହେଲେ ଶାଂଶପାୟନ; ଧର୍ମ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ, ସେ ପୁଅ, ପଉତି, ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜଃ ଶମୀକଶ୍ଚ ପୁରୁକୁତ୍ସୋ ଯୁଗଂଧରଃ। ଏନକସ୍ତୀର୍ଣକଶ୍ଚୈଵ କେଶଃ କୁତପ ଏଵ ଚ
ଭରଦ୍ୱାଜ, ଶମୀକ, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଯୁଗନ୍ଧର, ଏନକ, ତୀର୍ଣ୍ଣକ, କେଶ ଓ କୁଟପ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଗର୍ଗୋ ଵେଦଶିରାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିସାମାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯଵଃ କୃତାଃ। କଣ୍ଵାଦଯସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ମାର୍କଂଡୋ ଗଂଡିରେଵ ଚ
ଗର୍ଗ ଓ ବେଦଶିରା, ତ୍ରିସାମା ଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ; କଣ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମାର୍କଣ୍ଡ ଓ ଗଣ୍ଡି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମେତାଶ୍ଚ ସଶିଷ୍ଯାଃ ସହବାଂଧଵାଃ। କର୍ମାଣି ତତ୍ର କୁର୍ଵାଣା ଦିଵାନିଶମତଂଦ୍ରିତାଃ
ପୁଅ, ପଉତି, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ; ସେଠାରେ ଦିନ ରାତି ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମରେ କର୍ମ କରୁଥିଲେ।
ମନ୍ଵଂତରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଵଭୃଥୋଭଵତ୍। ଦକ୍ଷିଣା ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦତ୍ତା ପ୍ରାଚୀ ହୋତୁସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା
ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତି ପରେ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ହେଲା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଗଲା, ହୋତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯଵେ ପ୍ରତୀଚୀ ତୁ ଉଦ୍ଗାତୁଶ୍ଚୋତ୍ତରା ତଥା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ତେଷାଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଦକ୍ଷିଣା, ଉଦ୍ଗାତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ।
ଧେନୂନାଂ ଚ ଶତଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ଦାତଵ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧଯେ। ଅଷ୍ଟୌ ତୁ ଯଜ୍ଞଵାହାନାଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶାଧିକାସ୍ତଥା
ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶତ ଗୋ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅଠଚାଳିଶି ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଥାନିନାଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଷୋଡଶୈଵ ତୃତୀଯାନାଂ ଦେଯା ଵୈ ଧେନଵଃ ଶୁଭାଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଚବିଶଟି କୁହାଯାଇଛି; ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଷୋଡ଼ଶ ଶୁଭ ଗୋ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଆଗ୍ନୀଧ୍ରାଦିଷୁ ଦାପଯେତ୍। ଅନଯା ସଂଖ୍ଯଯା ଚୈଵ ଗ୍ରାମାନ୍ଦାସୀରଜାଵିକଂ
ଏହିପରି ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଗୋ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରାମ, ଦାସୀ ଓ ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ସହସ୍ରଭୋଜ୍ଯଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାଵଭୃଥେ କ୍ରତୌ। ଯଜମାନେନ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦେଯଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋବ୍ରଵୀତ୍
ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ପରେ ଏକ ହଜାର ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ; ଯଜମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଦେବାକୁ କହିଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂଭୂ।
ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୂଣାଂ ସଦସ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦାନମିଷ୍ଯତେ। ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚାହୂଯ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ଵାକ୍ଯମାହ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଳନ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ସହାୟମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦାନ କରିପାରିବେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଭିପ୍ରସାଦ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୀଂ ତ୍ଵମିହାନଯ ସୁଵ୍ରତ। ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ ନ ସା କୋପଂ କରିଷ୍ଯତି ଶୁଭାନନା
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ, ହେ ଶୁଭମୁଖୀ, ସେ କେବେ ରୁଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ।
ସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ ସାନୁନଯୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ହେତୁଯୁକ୍ତୈର୍ଵିଶେଷତଃ। ତ୍ଵଂ ସଦା ମଧୁରାଭାଷୀ ଜିହ୍ଵା ତେ ସ୍ରଵତେମୃତମ୍
ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ମନ ହରାଇବା ଭାବରେ, ବିଶେଷ କରି ଯୁକ୍ତି ସହିତ ମିଠା କଥା କହିବାରେ ତୁମେ ସଦା ପାରଙ୍ଗତ। ତୁମ ଜିଭରୁ ମଧୁରତା ବହୁଛି।
ଯଃ କରୋତି ନ ତେ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନ ସ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଗଂଧର୍ଵୈଃ ସହିତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ମମ ସମାନଯ
ତୁମ କଥା ଯିଏ ଶୁଣେ ନାହିଁ, ସେ ତିନି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ମିଳେ ନାହିଁ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଯାଇ, ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣ।
ତ୍ଵଯା ପ୍ରସାଦିତା ସାଦ୍ଧ୍ଵୀ ତୁଷ୍ଟା ସା ତ୍ଵେଷ୍ଯତି ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵିଲଂବୋ ନ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଵ୍ରଜ ମାଧଵ ମାଚିରମ୍
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଦେଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଖୁସି ହେବେ। ବିଳମ୍ବ କରନି, ମାଧବ, ତୁରନ୍ତ ଯାଅ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତେ ପୁରତୋ ଯାତୁ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ସଦନଂ ଶୁଭା। ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ପଦଵୀଂ ଗଚ୍ଛ ସାଂତ୍ଵଯସ୍ଵ ପ୍ରିଯାଂ ମମ
ତୁମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଥମେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ପବିତ୍ର ଗୃହକୁ ଯାଉ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି, ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଅ।
ନ ଚ ତେ ଵିପ୍ରିଯଂ ଦେଵି ଵିଵିକ୍ତଂ କର୍ତୁମୀହତେ। ମୁଖଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଦା କାଲଂ ଵର୍ତତେ ତଵ ସୁଂଦରି
ହେ ଦେବୀ, ସେ କେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଗୁପ୍ତରେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହେ ନାହିଁ। ସେ ସଦା ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖି ଯଥାଯଥା ଆଚରଣ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଏଵଂଵିଧାନି ଵାକ୍ଯାନି ମଧୁରାଣି ବହୂନି ଚ। ଦେଵୀ ଶ୍ରାଵଯିତଵ୍ଯା ସା ଯଥାତୁଷ୍ଟାଽଚିରାଦ୍ଭଵେତ୍
ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକାରିଣା। ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସାଵିତ୍ରୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏମିତି କହିବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ସାବିତ୍ରୀ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ଦୂରାଦେଵାଗଚ୍ଛମାନଂ ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ଚ କେଶଵମ୍। ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସତ୍ଵରା ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁନା ଚାଭିଵଂଦିତା
ଦୂରରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ କେଶବଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶି ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନି ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ତ୍ଵାଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵୋ ହି ଜନଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ନମସ୍କାର ଦେବଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶତ ଶତ ନମନ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ସମସ୍ତେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତା। ଅହର୍ନିଶଂ ଚିଂତଯଂସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସାଦଂ ତେଭିକାଂକ୍ଷତି
ଆପଣ ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ଦିନ ରାତି ଆପଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଆଶା କରନ୍ତି।
ସଖୀଂ ଚୈନାଂ ପ୍ରିଯାଂ ପୃଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଭୃଗୁସୁତାଂ ସତୀମ୍। ଯଦି ଚ ଶ୍ରଦ୍ଦଧା ନାସି ଵାକ୍ଯାଦସ୍ମାତ୍ସୁଲୋଚନେ
ଯଦି ମୋ କଥାରେ ଆପଣ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହାଁତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ, ହେ ସୁନୟନୀ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶୌରିଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚରଣଦ୍ଵଯମ୍। ଉଭାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କ୍ଷମ ଦେଵି ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ଏପରି କହି, ଶୌରି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଓ ଦୁଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ଦେବୀ, ମୋତେ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'