ਇਹ ਕਥਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਪੁੱਛ ਗੱਲ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਰਚਿਤ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਧਨ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਧਨ, ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਦਾ ਧਨ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਸੋਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁರ್ಗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਿਮਰ, ਆਪਣੇ ਧਨ ਵਿਚ ਪੂਰਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਯਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਵੇ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ ਜਾਂ ਸ਼ਹਦ ਕਦੇ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਪਾਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੂਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰਲੀ ਵਸਤੂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਅਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕੱਪੜਾ, ਅੰਨ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਤਿਲ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਝੀਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਖੋਦ ਕੇ ਸੁਧਾਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਕੂਏਂ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਖ, ਵਿਪਤਾ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇਕਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਯਾਦਸ਼ਤ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਪ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਵੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ ਕਹਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ, ਯਜਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੂੜਤਾ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਉਮਰ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਘਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਰਾਜ ਲੋਕ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਉੱਚਾ ਸੁਰਗ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਵਾਸੀ ਲੰਮਾ ਸੁਰਗ-ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਤ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਸਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਿਛਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਖੜਾ ਹੋਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਉਪਵਾਸ, ਦীক্ষਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਧਰਮ-ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਗਿਆਨ, ਯਸ਼, ਅਤੇ ਬਲ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਇਆ।” ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਵ੍ਰਤ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਤ ਤੁਰੰਤ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸੁਣੋ, ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਂਕ ਵੱਡਾ ਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਵੈਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰੋਜ਼ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਮਿਕ ਕਰਮਾਂ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਯਜਨਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਨੇਕ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੇਕਰ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਤਿਥੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਖਿਆ ਗਿਆਨ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੌਂ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਇੱਛਾ-ਭੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਜਾਂ ਸੋਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਲੱਖਾਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਖੋਪੜੀ ਤੁਰੰਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਦੇ ਪੂਰਨ ਪਾਲਣ ਨਾਲ, ਚਲਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਵੀਰਯ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਦੇ ਪੂਰਨ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਦੀਆਂ ਗੁੱਥੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ, ਯਸ਼, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।