ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਠ, ਯਗ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਸਭ ਰੁੱਕ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਖੋਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੁਕ ਗਏ ਸਨ, ਨਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿਤੇ ਗਏ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਲੋਕ ਥੱਕ ਕੇ ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਸਕਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਅਜੇਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਛੱਡੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਸੀ, ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਹਥਿਆ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ।" ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਬੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆਉਂਗਾ। ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਾਸਕਲਾ ਦੇ ਘਰ ਚੱਲ।" "ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਮੀਨ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਮੈਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਾਨਵ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਦ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦੇ।" "ਮੈਂ ਸੂਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆਉਂਗਾ। ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕੁਨ ਹੋਇਆ—ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹੀ। ਜਦੋਂ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਸੀ, ਚੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁਤਲੇ ਵਾਲਾ, ਆਦਿਤੀ ਦੀ ਕੋਖੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੰਮੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੂੜ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਦਿਤੀ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਗਰਭ ਕਾਰਨ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਮੁਖ ਵੀ ਮਲਿਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤਦ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਪੂਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਵਹੀ, ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਪਹਾੜ ਉੱਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਠੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੂਰ-ਦੂਰ, ਸੱਚਾਈ ਵਧੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਧੂੜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਹਨੇਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੀਲਾ ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂ? ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਬਾਸਕਲੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਤੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" "ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਅਨੇਕ ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਰਤਾਂਗਾ। ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਬੋਲ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ—ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।" "ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਜੋ ਦੌਲਤ ਤੇ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਿ ਇਹ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਹਵਾ ਹੀ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?" "ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਅਣਉਚਿਤ ਬਚਨ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ?" ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਆਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਦਭੁਤ ਵਾਮਨ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਅੱਖੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਹਿ ਗਈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੰਮੇ, ਨਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਹਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਚੱਲੀ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੰਮੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਡੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ।