ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਡਾ ਦਾਨਵ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਯਾਚਕ ਆਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ—ਚਾਹੇ ਮੰਗਤਾ ਆਪ ਹੋਵੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜੋ ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਮਨ ਦੇ ਲਈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਇਸ ਵਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਸਕਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਇੰਦਰ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ! ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।” ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਥੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਾਨਵ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਇੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਵਸੂ ਤੇ ਧਰਮ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੱਗ ਹੋਏ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਨਾਮੁਚੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼, ਜੋ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤੇ ਇੱਥੇ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਆਪ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵਜਰ ਪਕੜਕੇ ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਵੀਂ ਹਿੱਸਾ ਤਾਕਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲਗਦਾ ਹਾਂ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਜ਼ਰੂਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਗਾਂਵਾਂ, ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਬਾਸਕਲੀ ਤੋਂ ਦਾਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਲਾਜ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਾਚਕ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ, ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰੋ। ਇੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣੀ ਪਈ; ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਮੰਗੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੰਡ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਵਰਗ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਧਰਤੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਤੇ ਉਚੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ—all ਕੁਝ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਢੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਰੱਖੋ। ਜਦੋਂ ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤਦੋਂ ਪੁਜਾਰੀ ਉਸ਼ਨਾ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਦੋਂ ਕੀ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਚਿਤ-ਅਨੁਚਿਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” “ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਪਰ, ਇਸੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਤੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।” “ਇਹ ਬੌਨਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇ, ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਵੀ ਇਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।” “ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਤੇਰੇ ਕੁਟੰਬ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰੇਗਾ।” “ਇਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛਲਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਛਲ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।” “ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬੌਨਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” “ਜੇ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਮੱਖੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।” ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਤੇ ਵੀ, ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਵਚਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਧਰਮ ਲਈ।” “ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣਾ, ਇਹ ਸਦਾ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।” “ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ।” “ਜਿਸਨੂੰ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੁਸ਼ਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਯੋਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਜੇਕਰ ਵੈਰੀ ਵੀ ਘਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ; ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੋ ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਦਾਨ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਉਹ ਖੋਟਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਸਕਲੀ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੈਂ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।” “ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।” ਇੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ।