ਮਹਤਾਂ ਚੈਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮਚਿਂਤਯਤ੍। ਤਸ੍ਯ ਚਿਂਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਨਿਯਤੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇਰ੍ਣਵੇ
ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੀਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਨਿਰਾਕਾਸ਼ੇ ਤੋਯਮਯੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਜਗਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ। ਈਸ਼ਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਸੋਰ੍ਣਵਂ ਸਲਿਲਂ ਗਤਃ
ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸੁੰਨ, ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਕਾਸ਼ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਥਾਂਤਰਾਦਪਾਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਥ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਭੂਤ੍ਪੁਰਾ। ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤਤੋ ਭੂਤੋ ਮਾਰੁਤਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਸਂਭਵਃ
ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਰਾਹ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਰਾਹ ਤੋਂ, ਧੁਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਾਯੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਸ ਛੇਦ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀ।
ਸਂਲਬ੍ਧ੍ਵਾਂਤਰਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਵ੍ਯਵਰ੍ਧਤ ਸਮੀਰਣਃ। ਨਭਸ੍ਵਤਾ ਬਲਵਤਾ ਵੇਗਾਦ੍ਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤੋਰ੍ਣਵਃ
ਅੰਦਰਲੀ ਹਿਲਚਲ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹਵਾ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਭਸਿ ਮਥ੍ਯਤਃ। ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾ ਸਮਭਵਤ੍ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉਥਲੇ ਤੇ ਮਥੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਲੀ ਲੀਕ ਵਾਲਾ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਤਃ ਸਂਸ਼ੋषਯਾਮਾਸ ਪਾਵਕਃ ਸਲਿਲਂ ਬਹੁ। ਸਮਸ੍ਤਜਲਧਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਮਭਵਦ੍ਵਿਸृਤਂ ਨਭਃ
ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਪਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਆਤ੍ਮਤੇਜੋਭਵਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਆਪੋਮृਤਰਸੋਪਮਾਃ। ਆਕਾਸ਼ਂ ਛਿਦ੍ਰਸਂਭੂਤਂ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਸਂਭਵਃ
ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾਂ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। ਛੇਦ ਵਿਚੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਅਥ ਸਂਘਰ੍षਸਮ੍ਭੂਤਂ ਪਾਵਕਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸਂਭਵਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤਾਮਹੋ ਦੇਵੋ ਮਹਾਭੂਤਵਿਭਾਵਨਃ
ਫਿਰ, ਘਸਮਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਦੇਵ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਭਗਵਾਨ੍ਲੋਕਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜਨ੍ਮਸਹਿਤਂ ਬਹੁਰੂਪੋ ਹ੍ਯਚਿਂਤਯਤ੍
ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।
ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯੁਗਪਰ੍ਯਯੇ। ਯਤ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜੇਂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਚਾਰ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ।
ਬਹੁਜਨ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਰਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਜ੍ਞਾਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਯੋਗਿਨਾਂ ਯਾਤਿ ਯੋਗ੍ਯਤਾਮ੍1.39.
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਹਰਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਯੋਗਵਂਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸਂਪੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਪਦੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਨ੍ਯਯੋਜਯਤ ਯੋਗਵਿਤ੍
ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਤੋਯੇ ਮਹੇਸ਼ੋ ਹਰਿਰਚ੍ਯੁਤਃ। ਜਲਕ੍ਰੀਡਾਂ ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸ ਚਕ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਕृਤ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹਰਿ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ-ਖੇਡ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪਦ੍ਮਂ ਨਾਭ੍ਯੁਦ੍ਭਵਂ ਚੈਕਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤਵਾਂਸ੍ਤਤਃ। ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਣਂ ਵਿਰਜਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਭਂ ਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍
ਉਥੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲ ਉਪਜਾਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੱਤਿਆਂ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਸੀ।
ਹੁਤਾਸ਼ਨਜ੍ਵਲਿਤਸ਼ਿਖੋਜ੍ਜਵਲਪ੍ਰਭਂ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਰਦਮਲਾਰ੍ਕਤੇਜਸਮ੍। ਵਿਰਾਜਤੇ ਕਮਲਮੁਦਾਰਵਰ੍ਚਸਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਨੁਰੁਹ ਚਾਰੁਸ਼ੈਵਲਮ੍
ਉਹ ਕਮਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ, ਵੱਡੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸੋਹਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਅਥ ਯੋਗਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਸृਜਦ੍ਭੂਰਿਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍੧.੪੦.
ਪੁਲਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸ਼ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਿਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਿਰਣ੍ਮਯੇ ਪਦ੍ਮੇ ਬਹੁਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤੇ। ਸਰ੍ਵਤੇਜੋਗੁਣਮਯੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਵृਤੇ੧.੪੦.
ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਤੇ ਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਚ੍ਚ ਪਦ੍ਮਂ ਪੁਰਾਭੂਤਂ ਪृਥਿਵੀਰੂਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਨਾਰਾਯਣਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਵਦਂਤਿ ਮਹਰ੍षਯਃ੧.੪੦.
ਉਹ ਕਮਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ।
ਯਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਸਾ ਰਸਾਦੇਵੀ ਪृਥਿਵੀ ਪਰਿਕਥ੍ਯਤੇ। ਯੇ ਪਦ੍ਮਕੇਸਰਾ ਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ਵਿਦੁਃ॥੧.੪੦.
ਉਹੀ ਕਮਲ ਰਸਾ ਦੇਵੀ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ, ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੇਸ਼ੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਿਮਵਂਤਂ ਚ ਨੀਲਂ ਚ ਮੇਰੁਂ ਨਿषਧਮੇਵ ਚ। ਕੈਲਾਸਂ ਸ਼ृਂਗਵਂਤਂ ਚ ਤਥਾਦ੍ਰਿਂ ਗਂਧਮਾਦਨਮ੍॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਵਤ, ਨੀਲਾ, ਮੇਰੁ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਕੈਲਾਸ, ਸ੍ਰਿੰਗਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਣ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰਂ ਚੈਵ ਕਾਂਤਂ ਮਂਦਰਮੇਵ ਚ। ਉਦਾਰਂ ਪਿਂਜਰਂ ਚੈਵ ਵਿਂਧ੍ਯਮਸ੍ਤਂ ਚ ਪਰ੍ਵਤਮ੍॥੧.੪੦.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਸੋਹਣਾ ਮੰਦਰ, ਉੱਚਾ ਪਿੰਜਰਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਏਤ ਏਵ ਗਣਾਨਾਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਆਸ਼੍ਰਯਾਃ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਹੀ ਥਾਵਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਮਂਤਰੇ ਦ੍ਵੀਪੋ ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਜਂਬੁਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਯਾਜ੍ਞੀਯਾ ਯਤ੍ਰ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮ ਦਾ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੱਗ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵਤੇ ਤੋਯਂ ਦਿਵ੍ਯਾਮृਤਰਸੋਪਮਮ੍। ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥਸ਼ਤਾਧਾਰਾਃ ਸਰਸ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨੀਹਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕੇਸਰਾਣਿ ਸਮਂਤਤਃ। ਅਸਂਖ੍ਯੇਯਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤੇ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਹ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਯਾਨਿ ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਭੂਰਿਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ। ਤੇ ਦੁਰ੍ਗਮਾਃ ਸ਼ੈਲਚਿਤਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਦੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ॥੧.੪੦.
ਕਮਲ ਦੇ ਜੋ ਕਈ ਪੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨ੍ਯਧੋਭਾਗਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾ ਨਿਵਾਸਾਸ੍ਤੁ ਭਾਗਸ਼ਃ। ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਨਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ॥੧.੪੦.
ਕਮਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇਂਤਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਰਸਾਤਲਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਮਹਾਪਾਤਕਕਰ੍ਮਾਣੋ ਮਜ੍ਜਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਾਸੁ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਲਿਲਾਕਰਾਃ। ਏਵਂ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਮਹੀ ਪੁष੍ਕਰ ਸਂਭਵਾ॥੧.੪੦.
ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਧਰਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋਪ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੁष੍ਕਰਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਯਜ੍ਞੇ ਪੁਰਾਣੈਃ ਪਰਮਰ੍षਿਭਿਃ॥੧.੪੦.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ 'ਪੁਸ਼ਕਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।