ਏਤਦ੍ਵ੍ਰਤਦ੍ਵਯਂ ਕਾਂਤੇ ਮਮਾਤੀਵ ਪ੍ਰਿਯਂਕਰਮ੍ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੁਤ੍ਰਸਂਪਤ੍ਤਿਕਾਰਕਮ੍
ਇਹ ਦੋ ਵ੍ਰਤ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਇਹ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੁਲਾਸਂਸ੍ਥੇ ਦਿਵਾਕਰੇ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਸ੍ਯਂਤਿ ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਪਾਤਕਿਨੋऽਪਿ ਚ
ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਮਾਰ੍ਜਨਂ ਗृਹੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦਿ ਨਿਵੇਦਨਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਨਰਾਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਸਵਸਤਿਕ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ— ਉਹ ਲੋਕ ਜੀਉਂਦੇ-ਜੀਉਂਦੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਾਗਰਣਂ ਦੀਪਂ ਤੁਲਸੀਵਨਸੇਵਨਮ੍ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਤੇ ਨਰਾ ਵਿष੍ਣੁਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ
ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਾਗਰਣ, ਦੀਵਾ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮਪਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਤੇ ਵਂਦ੍ਯਾਃ ਕਿਂ ਯੈਰਾਜਨ੍ਮਤਃ ਕृਤਮ੍
ਜੋ ਇਹ ਕਰਮ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ— ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਹ ਕਰਮ ਨਿਭਾਏ, ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵਡੇ ਹੋਣਗੇ!
ਇਤ੍ਥਂ ਗੁਣਵਤੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਤਿਨੀਯਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਿਕਰੇ ਭਕ੍ਤਾ ਤਤ੍ਪਰਮਾਨਸਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਵਤੀ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਰਸਾ ਸਾਥ ਕृਸ਼ਾਂਗੀ ਜ੍ਵਰਪੀਡਿਤਾ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਗਂਗਾਂ ਗਤਾ ਕਾਂਤੇ ਕਥਂਚਿਚ੍ਛਨਕੈਸ੍ਤਥਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ, ਪ੍ਰੀਤਮ।
ਯਾਵਜ੍ਜਲਾਂਤਰਗਤਾ ਕਂਪਿਤਾ ਸ਼ੀਤਪੀਡਿਤਾ । ਤਾਵਤ੍ਸਾ ਵਿਹ੍ਵਲਾ ਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਮਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਂਬਰਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ, ਤਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅਕਸਮਾਤ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰਦਾ ਵਿਮਾਨ ਵੇਖਿਆ।
ਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਹਸ੍ਤੈਰਾਸਨ੍ਨਮਂਬਰਾਤ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਧਰੈਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵੈਨਤੇਯਧ੍ਵਜਾਂਕਿਤੈਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ 'ਤੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੇ।
ਆਰੋਹਯਨ੍ਵਿਮਾਨਂ ਤਮਪ੍ਸਰੋਗਣਸੇਵਿਤਮ੍ । ਚਾਮਰੈਰ੍ਵੀਜ੍ਯਮਾਨਾਂ ਤਾਂ ਵੈਕੁਂਠਮਨਯਨ੍ਗਣਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਜਿਸ 'ਚ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਦਲ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਲੈ ਗਏ।
ਅਥ ਸਾ ਤਦ੍ਵਿਮਾਨਸ੍ਥਾ ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖੋਪਮਾ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਗਤਾਭਵਤ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ।
ਅਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਦੇਵਾਨਾਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਯਾ ਭੁਵਮ੍ । ਆਗਚ੍ਛਤਾ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਮਯਾ ਸਹ
ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਦਲ ਲੈ ਆਏ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਗਏ।
ਏਤੇਪਿ ਯਾਦਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਦ੍ਗਣਾ ਏਵ ਭਾਮਿਨਿ । ਪਿਤਾ ਤੇ ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਾਭੂਤ੍ਸਤ੍ਰਾਜਿਦਧਿਪੋ ਹ੍ਯਯਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵ, ਸੋਹਣੀਏ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਮਾ ਸੋऽਕ੍ਰੂਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਾ ਗੁਣਵਤੀ ਸ਼ੁਭੇ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਪੁਣ੍ਯੇਨ ਬਹੁਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨੀ
ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਾ ਅਕਰੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਤੂੰ, ਗੁਣਵਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਮਮ ਦ੍ਵਾਰੇ ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁਲਸੀਵਾਟਿਕਾ ਕृਤਾ । ਤਸ੍ਮਾਦਯਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਵਾਂਗਣਤਃ ਸ਼ੁਭੇ
ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਬਾਗ਼ ਲਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ ਤੇਰੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਏ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਦੀਪਮਾਨਂ ਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਤੁ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ । ਤ੍ਵਦ੍ਦੇਹਗੇਹਸਂਸ੍ਥੇਯਂ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ ਸ੍ਥਿਰਾਭਵਤ੍
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਜੋ ਦੀਵਾ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਘਰ ਤੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ।
ਯਚ੍ਚ ਵ੍ਰਤਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਭਰ੍ਤृਰੂਪਿਣੇ । ਨਿਵੇਦਿਤਵਤੀ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮ ਭਾਰ੍ਯਾਤ੍ਵਮਾਗਤਾ
ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ।
ਆਜਨ੍ਮਮਰਣਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਯਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਕृਤਮ੍ । ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਤੇਨੈਵ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਸਿ
ਜੋ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਤੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਉਸੀ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗੀ।
ਏਵਂ ਯੇ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਨਰਾ ਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾਃ । ਮਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਗਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਪ੍ਰੀਤਿਦਾ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਮਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਵਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਜ੍ਞਦਾਨਵ੍ਰਤਤਪਃ ਕਾਰਿਣੋ ਮਾਨਵਾਃ ਖਲੁ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਵ੍ਰਤਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਪ੍ਨੁਵਂਤਿ ਕਲਾਮਪਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਇਤ੍ਥਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਭੁਵਨਾਧਿਪਤੇਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੁਣ੍ਯਜਨ੍ਮਭਵ ਵੈਭਵ ਜਾਤਹਰ੍षਾ । ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੈਕਨਿਦਾਨਭੂਤਂ ਕृष੍ਣਂਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਚਨਂ ਨਿਜਗਾਦ ਸਤ੍ਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਤਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮ ਤੇ ਵੈਭਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸਤ੍ਯਭਾਮਾਸਂਵਾਦੇ ਸਤ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮੈਕੋਨਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਆ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰਨਨਾ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉਣਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯੋਵਾਚ- ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਕਾਲਾਵਯਵਾਸ੍ਤਵਕਾਲਸ੍ਵਰੂਪਿਣਃ । ਸਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਨਾਥ ਮਾਸਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੋ ਵਰਃ
ਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ; ਫਿਰ ਮਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ?
ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀਨਾਂ ਚ ਮਾਸਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਕਥਂ ਤੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਕਾਰਣਂ ਕਿਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਮਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ- ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਾ । ਪृਥੋਰ੍ਵੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਵਾਦਂ ਦੇਵਰ੍षੇਰ੍ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤਿਆ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਵੈਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੂ ਤੇ ਦੇਵਰਸ਼ਿ ਨਾਰਦ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
ਏਵਮੇਵ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਨਾਰਦਃ ਪृਥੁਨਾ ਪ੍ਰਿਯੇ । ਉਵਾਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਧਿਕ੍ਯੇ ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਵਿਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 'ਚ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਸੋਹਣੀਏ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਸ਼ਂਖਨਾਮਾਭਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਸੁਰਃ ਸਾਗਰਾਤ੍ਮਜਃ । ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਮਥਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੰਖ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
ਜਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨ੍ਨਿਰਾਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾਨ੍ਮਹਾਸੁਰਃ । ਇਂਦ੍ਰਾਦਿਲੋਕਪਾਲਾਨਾਮਧਿਕਾਰਾਂਸ੍ਤਥਾਹਰਤ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਖੋਹ ਲਈ।
ਤਦ੍ਭਯਾਦਥ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਦ੍ਰਿਗੁਹਾਂ ਗਤਾਃ । ਨ੍ਯਵਸਨ੍ਬਹੁਵਰ੍षਾਣਿ ਸਾਵਰੋਧਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ, ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਰਹੇ।
ਸੁਵਰ੍ਣਾਦ੍ਰਿ ਗੁਹਾਦੁਰ੍ਗਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾ ਯਦਾ । ਤਦ੍ਵਸ਼੍ਯਾ ਨ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਦੈਤ੍ਯੋ ਵ੍ਯਚਾਰਯਤ੍
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੈਤਿਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।