ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਯਦਿ ਮੁਨੇ ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਤਿ ਪਵਿਤ੍ਰਕਮ੍ । ਚਰਿਤਂ ਮਮ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਿਪਾਸੋਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਵਚੋऽਮृਤਮ੍
ਜੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਮੁਨੀ ਜੀ, ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨਾਂ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਅਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਰਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਾਪਿਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਕੁਂਦਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਚ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਨਾਈ ਅਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਨਾਪਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਨਪਮृਤ੍ਯੁਂ ਗਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਕੋਸ਼ਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਗਤੌ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਨਾਈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਕੋਸਲਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਚਂਦ੍ਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਤੀਰੇ ਪੁਰੀ ਸਾ ਚ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਨਾਪਿਤਃ ਪਾਪਸ਼੍ਚਂਡਕੋਨਾਮ ਗਰ੍ਹਿਤਃ
ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਥੇ ਚੰੜਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪਾਪੀ ਨਾਈ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਚੌਰ੍ਯੇਣ ਪਰਵਿਤ੍ਤਾਨਾਮਪਹਰ੍ਤਾ ਸ ਪਾਪਕृਤ੍ । ਘਾਤਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਸ਼ਾਦ੍ਯੈਃ ਪਾਂਥਾਨਾਮਵਲੁਂਠਕਃ
ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ; ਹਥਿਆਰ, ਰੱਸੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਦਾ ਸੀ।
ਦ੍ਯੂਤਮਦ੍ਯਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰੀਲਂਪਟੇਂਦ੍ਰਿਯਃ । ਭਿਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਲਯਂ ਭਿਤ੍ਤਿਮਿष੍ਟਿਕਾ ਗ੍ਰਾਵ ਵਿਕ੍ਰਯੀ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੂਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਸੀ; ਮੰਦਰ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋੜ ਕੇ, ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸ ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਵਸਿਤਾਭ੍ਯਾਸੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਸਤਿ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਮੁਕੁਂਦੋ ਨਾਮਤੋ ਨृਪ
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਕੁੰਦ ਸੀ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਸ ਏਕਦਾ ਸਮਾਲਿਂਗ੍ਯ ਤਰੁਣੀਮਾਤ੍ਮਯੋषਿਤਮ੍ । ਸੁष੍ਵਾਪ ਸੁਰਤਾਯਾਸ ਸ਼੍ਲਥਾਂਗੋ ਨਿਸ਼ਿ ਨਿਰ੍ਭਯਮ੍
ਇੱਕ ਰਾਤ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ ਚਂਡਕੋ ਨਿਸ਼ੀਥੇऽਥ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਤਦਾਲਯਮ੍ । ਮੁਕੁਂਦਸ੍ਯ ਸਮਾਹਰ੍ਤੁਂ ਹਰ੍ਮ੍ਯੇ ਭੂषਾਦਿ ਵਸ੍ਤੁ ਯਤ੍
ਫਿਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਵੇਲੇ, ਚੰਡਕਾ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਲੈ ਸਕੇ।
ਉਪਕਾਰ੍ਯਾ ਬਹਿਸ੍ਥਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ਗृਹੀਤ੍ਵੋऽਗਮਦ੍ਗृਹਮ੍ । ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ਦ੍ਗृਹਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਪਾਟੋਤ੍ਪਾਟਨਾਰ੍ਥੀ ਤੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਤਾऽਭਵਤ੍ । ਲੋਹਯਂਤ੍ਰਾਵਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ ਨੋਦ੍ਧਾਟਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਉਹ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜੰਤਰ ਨਾਲ ਬੰਦ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਆਰੁਰੋਹ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ਦ੍ਗृਹਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਦ੍ਗृਹਂ ਕ੍ਰੂਰਃ ਕृਪਣਂ ਪਾਣਿਨਾਦਧਤ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਗਰੀਬ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਅਟ੍ਟਾਲਿਕਾਂ ਸ ਪਾਪਿष੍ਠੋ ਨਾਪਿਤਸ੍ਤਸ੍ਕਰਕ੍ਰਿਯਃ । ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੌ ਤੌ ਦਂਪਤੀਰਤਿਵਿਹ੍ਵਲੌ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਨਾਈ, ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਪਰਲੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਜਗਾਮ ਚ ਤਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਹੇਮਭੂषਾਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾ ਏਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਭੂषਣਂ ਬਹੁ
ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਏ ਹੋਏ ਕਈ ਗਹਿਣੇ ਚੁੱਕ ਲਏ।
ਹਰ੍ਤੁਂ ਤਦਂਗਤੋ ਹਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਸਾਰ ਸ ਨਾਪਿਤਃ । ਤਸ੍ਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜਜਾਗਾਰ ਭਯਾਤੁਰਃ
ਉਹ ਨਾਈ ਗਹਿਣੇ ਲੈਣ ਲਈ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ, ਪਰ ਚੋਰ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਗ ਪਿਆ।
ਨ ਕਿਂਚਿਦੂਚੇ ਸਂਮੀਲ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਦਾ ਸ ਤਸ੍ਕਰਃ ਪਾਪੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਦੇਹਭੂषਣਮ੍
ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਮਾੜਾ ਚੋਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਗਿਆ—
ਚਲਿਤਃ ਸ ਤਦਾ ਤੇਨ ਦੋਰ੍ਭ੍ਯਾਮਾਤ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜੇਨ ਹਿ । ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਗਤ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਸਹਮਾਨੇਨ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਚੋਰ ਜਦ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਘਾਟ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਤੇਨਾਪਿ ਨृਪ ਚੌਰੇਣ ਕृਪਾਣੇਨ ਹਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਵਿਦੀਰ੍ਣੋਦਰਮਧ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਾਤਮਾਤਰਿਤੀਰਯਨ੍
ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਸ ਚੋਰ ਨੇ ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਫਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਵਦਂਤਃ ਕਿਂਕਿਮੇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾ ਯਯੁਰ੍ਜਨਾਃ । ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਨਿਃਸृਤਾਂਤ੍ਰਂ ਰੁਧਿਰਾਲਿਪ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ, ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ, 'ਕੀ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ਼੍ਚ ਮੁਕੁਂਦੇਦਂ ਕਰ੍ਮ ਕੇਨੇਦृਸ਼ਂ ਕृਤਮ੍ । ਸੋऽਪਿ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚੇਦਂ ਸ੍ਵਬਾਂਧਵਾਨ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ?' ਉਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
ਮੁਕੁਂਦ ਉਵਾਚ-। ਮਮੈਵ ਪਰਿਪਾਕੋऽਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਪਾਰ੍ਜਿਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੁਖਦੁਃਖਸ੍ਯ ਦਾਤਾ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਿਨਃ
ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।'
ਧਰ੍ਮੋऽਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਤਾਵੇਵ ਤੇषਾਂ ਮੂਲਂ ਪੁਰਾਕृਤੌ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਭੂਯਸ੍ਯਾਪੀਡਯਾ ਗਾਢਪੀਡਿਤਃ
'ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਦੋਵੇਂ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।' ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।'
ਤਤ੍ਯਾਜ ਭੂਪਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਸੁਹृਦਾਂ ਤਦਾ । ਵਿਲਲਾਪ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਦ੍ਵਿਜਸਤੀ ਨृਪ
ਤਦ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਰੋਈ।
ਨਿਧਾਯ ਤਚ੍ਛਿਰਃ ਸ੍ਵਾਂਕੇ ਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਮਲਂਕृਤਮ੍ । ਮਾਤੋਵਾਚ- ਹਾ ਹਤਾਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਯਾ ਵਤ੍ਸ ਦਸ਼ਾਮਂਤ੍ਯਾਂ ਚ ਗਚ੍ਛਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹਾਏ, ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਆਖਰੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'
ਦਿਨਸ਼੍ਰੀਰਿਵ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਚਲਲਂਬਿਨਾ । ਯਦਂਗਂ ਚਂਦਨਾਲੇਪਯੋਗ੍ਯਂ ਤਵ ਮਹਾਮਤੇ
'ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸੋਭਾ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਵੱਡੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਜੋ ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਹੁਣ—'
ਮਾਂ ਮਜ੍ਜਯਾਰ੍ਤਿਸ਼ੋਕਾਬ੍ਧੌ ਤਦਿਦਂ ਧੂਲਿਧੂਸਰਮ੍
'—ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
ਤਾਂਬੂਲਚਰ੍ਵਣੇਭ੍ਯਾਸੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਸੌ । ਸ ਏਵ ਰੁਧਿਰੋਦ੍ਗਾਰ ਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਵ ਯੇ ਲੋਚਨੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਿਗ੍ਯਤੁਃ ਕਮਲਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
ਤੂੰ ਜੋ ਤਾਂਬੂਲ ਚਬਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਖੂਨ ਤੇ ਕਫ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ। ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈਆਂ ਸਨ—
ਤ ਏਵ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਜਾਤੇ ਤਿਮਿਰੌਘਾ ਵृਤੇ ਇਵ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਵਤ੍ਸ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹੀ ਅੱਖਾਂ ਹੁਣ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪਟੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਠ, ਉਠ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਪੜ੍ਹਾ।
ਯਥਾਵਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂਤੇ ਪੂਜਯਾਤਿਥਿਮਾਗਤਮ੍ । ਦ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਹ੍ਵਯਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਹਿ ਤਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦੋਸਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ।
ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਦਦਸ੍ਵੈਭ੍ਯੋ ਗृਹੀਤਵ੍ਯਂ ਗृਹਾਣ ਤਤ੍ । ਹਾਹਾ ਦੇਹਿ ਪ੍ਰਤਿਵਚਃ ਪਤਾਮਿ ਤਵ ਪਾਦਯੋਃ
ਜੋ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ; ਜੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈ। ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹਾਂ।