ਪਿਤॄਨ੍ਦੇਵਾਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕਰ੍षਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋ ਦੇਵਃ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਾਂਭਦਾ, ਤਦ ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜੀ ਹੋਏ।
ਉਵਾਚ ਤਨਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਮृषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍। ਸ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਵ੍ਰਤਂ ਭੀष੍ਮਂ ਵੀਰਂ ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਭਵਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀਰ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ, ਕੋਲ ਜਾ।'
ਤਪਸਃ ਸਂਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਵ ਕਾਰਣਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯ। ਪਿਤॄਨ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗੋ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪस्या ਤੋਂ ਹਟਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸ; ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਗ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨਸਃ ਕਾਮਸ੍ਤਂ ਸਂਪਾਦਯਮਾਚਿਰਮ੍। ਪਿਤਾਮਹਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਿਆ—
ਗਂਗਾਦ੍ਵਾਰਮਥਾਗਤ੍ਯ ਭੀष੍ਮਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਵਰਂ ਵਰਯ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਯਤ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਆ ਕੇ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਾਰ ਮੰਗ, ਜਿਹੜੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ।'
ਤੁष੍ਟਸ੍ਤੇ ਤਪਸਾ ਵੀਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦੇਵਃ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੇषਿਤਸ੍ਤੇਹਂ ਵਰਾਨ੍ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍
ਵੀਰ ਜੀ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੀ ਤਪस्या ਤੋਂ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਵਾਰ ਦੇਣ ਲਈ।
ਭੀष੍ਮੋਪਿ ਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਨਃਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸੁਖਾਵਹਮ੍। ਉਨ੍ਮੀਲ੍ਯ ਨਯਨੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।
ਅष੍ਟਾਂਗਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਨਤ੍ਵਾ ਤਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍। ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਂਗਾਲਿਂਗਿਤਾਵਨਿਃ
ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਨਮਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਦਿਨਂ ਚੇਦਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍। ਭਵਤਸ਼੍ਚਰਣੌ ਦृष੍ਟੌ ਜਗਦ੍ਵਂਦ੍ਯੌ ਮਯਾ ਤ੍ਵਿਹ
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਸੁਭ ਹੈ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।
ਤਪਸਸ਼੍ਚ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਦ੍ਦृष੍ਟੋਭਗਵਾਨ੍ਮਯਾ। ਵਰਪ੍ਰਦੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਦੀਤਟੇ
ਤਪस्या ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਵਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਯਂ ਬ੍ਰਸੀ ਮਯਾ ਕ੍ਲਪ੍ਤਾ ਆਸ੍ਯਤਾਂ ਸੁਖਦਾ ਕृਤਾ। ਅਰ੍ਘ੍ਯਪਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਪਾਲਾਸ਼ੇ ਦੂਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਸੁਮੈਃ ਕੁਸ਼ੈਃ
ਇਹ ਚਮਚ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਰਘ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਲਾਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਪਏ ਹਨ।
ਸਰ੍षਪੈਸ਼੍ਚ ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰੈਰ੍ਯਵੈਸ਼੍ਚ ਪਯਸਾ ਸਹ। ਅष੍ਟਾਂਗੋ ਹ੍ਯੇष ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਹ੍ਯਰ੍ਘੋ ਹਿ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪੁਰਾ
ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ, ਜੌ ਤੇ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਅਰਘ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਭੀष੍ਮਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ। ਉਪਵਿष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨृषਿਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੂਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਵਿष੍ਟਰਂ ਸਹਪਾਦ੍ਯੇਨ ਅਰ੍ਘਪਾਤ੍ਰਂ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ। ਜੁਜੋष ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰੀਤਃ ਸਦਾਚਾਰੇਣ ਤੇਨ ਤੁ
ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ, ਤੇ ਅਰਘ ਦਾ ਪਾਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਸਤ੍ਯਵਾਨ੍ਦਾਨਸ਼ੀਲੋਸਿ ਸਤ੍ਯਸਂਧਿਰ੍ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਹ੍ਰੀਮਾਨ੍ਮੈਤ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸ਼ੀਲੋ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸ਼ਾਸਨੇ
ਪੂਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸੱਚਾ, ਦਾਨੀ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੇ ਡਟਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਲਜਵਾਨ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈਂ।
ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕृਤਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਂ ਦਯਾਵਾਨ੍ਪ੍ਰਿਯਭਾषਿਤਾ। ਮਾਨ੍ਯਮਾਨਯਿਤਾ ਵਿਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਃ ਸਾਧੁਵਤ੍ਸਲਃ
ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮਾਣਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
ਤੁष੍ਟਸ੍ਤੇਹਂ ਸਦਾ ਵਤ੍ਸ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤਪਰਸ੍ਯ ਵੈ। ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਨਂ ਤੇ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਥੋਂ ਰਾਜੀ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ। ਭਗਵਨ੍ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਭੁਃ। ਸृष੍ਟਿਂ ਚਕਾਰ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਦੋਂ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਥਂ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ। ਕਥਂ ਵਾ ऋषਯੋ ਦੇਵਾਸ੍ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ?
ਕਥਂ ਪृਥ੍ਵੀ ਕਥਂ ਵ੍ਯੋਮ ਕਥਂ ਚੇਮੇ ਤੁ ਸਾਗਰਾਃ। ਕਥਂ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਾਰਣ੍ਯਪੁਰਾਣਿ ਚ
ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ, ਆਕਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?
ਮੁਨੀਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਨ੍ਪ੍ਰਵਰਾਨਪਿ। ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਵਾਯੁਂ ਪੁਰਾਸ੍ਥਾਨਂ ਗਂਧਰ੍ਵਾਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਸੱਤ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਰਨ, ਹਵਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਥਾਂ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?
ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਰਿਤੋ ਵਾਥ ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ਗ੍ਰਹਤਾਰਕਾਨ੍। ਯਥਾ ਸਸਰ੍ਜ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਵਦਸ੍ਵ ਹ
ਤੀਰਥ, ਦਰਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹ, ਤਾਰੇ — ਇਹ ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਦੱਸ।
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਿਤਾਮਹਃ। ਰੂਪਵਰ੍ਣਾਦਿਰਹਿਤੋ ਵਿਸ਼ੇषਣ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਪੂਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਿਤਾਮਹ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਪਕ੍ਸ਼ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਣਾਮਰ੍ਦ੍ਧਿਜਨ੍ਮਭਿਃ। ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ ਭਾਤੀਤਿ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਉਹ ਘਟਣ, ਨਾਸ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸੌ ਸਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਸਨ੍ਨਨੁਪਮੋ ਮਤਃ। ਭਾਵਯਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪੇਣ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਨਿਤ੍ਯਮਜਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਤਥਾ ਪੁਰੁषਰੂਪੇਣ ਕਾਲਰੂਪੇਣ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਗੁਪਤ, ਪਰਮ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਉਹ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਤੇ ਸਮੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਨਤ੍ਵਾਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਸृष੍ਟਿਂ ਚਕਾਰ ਹ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਪਦ੍ਮਸ਼ਯਨਾਦੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗਤਃਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ; ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਸੁਆਮੀ।
ਗੁਣਵ੍ਯਂਜਨਸਂਭੂਤਃ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਨਰਾਧਿਪ। ਸਾਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਹਾਨ੍
ਸਰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਗੁਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ — ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ।
ਪ੍ਰਧਾਨਤਤ੍ਵੇਨ ਸਮਂ ਤਥਾ ਬੀਜਾਦਿਭਿਰ੍ਵृਤਃ। ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤੈਜਸਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਃ
ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬੀਜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੈਕਾਰਿਕ (ਸੱਤਵ), ਤੈਜਸ (ਰਜਸ) ਅਤੇ ਭੂਤਾਦਿ (ਤਾਮਸ) ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਯਮਹਂਕਾਰੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਜਾਯਤ। ਭੂਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪਂਚਾਨਾਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।