राज्ञः प्रश्नं श्रुत्वा ब्राह्मणः तं समुपदिशति— “हे नरपतिन्, शीघ्रं जलधेनुं, क्षीरधेनुं, रसधेनुं च दत्त्वा, स्वर्गे तृष्णा-क्षुधयोः विमुक्तः भवेत्।” ततः ब्राह्मणः एवम् उक्तः, “यावत् सूर्यः आकाशे प्रकाशते, यावत् चन्द्रमाः स्वर्गे तिष्ठति, तावत् त्वं तया सह रमिष्यसि।” इत्युक्त्वा, राजा पुनः पृच्छति— “तिलधेनोः विधिं कथय; कृत्वा दास्यामि।” ब्राह्मणः प्रत्याह— “तिलधेनोः विधिं शृणु, हे नराधिप। तिलधेनुः षोडशमात्रा भवेत्, तस्य वत्सः चतुर्मात्रः; तस्य पादाः इक्षुशकटैः निर्मिताः, दन्ताः पुष्पैः शोभिताः। नासिका गन्धेन, जिह्वा गुडेन कर्तव्या; पुच्छे हारः तूर्यशृङ्गैः भूषितः स्थापनीयः। एवं धेनुं कृत्वा, शृङ्गे सुवर्णेन, खुरे रजतेन, स्तनं कांस्येन पूर्वविधिना निर्मितम्। ततः ताम् धेनुं कृष्णमृगचर्मणि स्थाप्य, शुभवस्त्रैः आवृत्य, ब्राह्मणाय मन्त्रैः सह शीघ्रं दातव्या। पञ्चरत्नैः संयुतां, सर्वौषधिभिः पूरितां, मन्त्रैः शुद्धां, सूत्रेण बद्धां दातव्या। दत्तायां तिलधेनौ, अन्नं सर्वं, पानं च सर्वविधं त्वरितं सम्पाद्येत; द्विजैः अर्पिते तिलधेनौ, सर्वकामान् पूरय। भगवति, भक्त्या त्वां गृह्णामि, कुलस्य हितार्थं विशेषतः; सर्वकामान् देहि, तिलधेनो, नमः ते। एवं तिलधेनोः विधिना दत्तायां, हे राजश्रेष्ठ, सर्वकामप्राप्तिः भवति—अत्र न संशयः। जलधेनुः अपि घटैः स्थापिता, विधिना दत्तायां, तत्क्षणात् सर्वकामान् ददाति। पूर्णिमायां शतधेनुं विधिना दत्वा, सा स्वर्गे सर्वकामप्रदा सावित्र्याः सदृशी भवति। घृतधेनुः अपि विधिना दत्त्वा, बुद्धिमद्भिः, सर्वकामसिद्धिं तेजः च ददाति। कार्तिके मासे रसधेनुः अपि विधिना दत्त्वा, सदा सर्वकामप्रदा, मोक्षदा च भवति। एतत् सर्वं संक्षेपेण विस्तारतः च तुभ्यं उक्तम्; अनन्तफलम् ब्रह्मणा सर्वकर्मणां घोषितम्। यद् तृष्णया वा क्षुधया वा पीडितं, हे राजश्रेष्ठ, तद् कार्तिके दानं कर्तव्यम्; तद् प्रथमं दातव्यं, हे नराधिप। विश्वाण्डं सर्वधन-रत्न-औषधिसम्पन्नं, देव-दानव-यक्षैः सदा संयुक्तं, हे महाबाहो। तत् सर्वं रजतेन सर्वतः भूषितं, दिव्यरत्नैः सूर्य-चन्द्रमसौ पूरितं, कार्तिके द्वादश्यां कर्तव्यम्। अथवा कार्तिके पञ्चदश्यां, अन्यथा न, भक्तः तद् गुरवे वा पुरोहिताय दद्यात्। विश्वाण्डे यानि प्राणीनि वसन्ति, हे राजन्, तानि तेन दानेन दत्तानि; एतत् संक्षेपेण तुभ्यं उक्तम्। यः सर्वयज्ञदानेन यजति, तस्य सर्वफलं विशेषतः विश्वाण्डस्य अंशदानं मध्ये समाहितम्। यः तु विश्वाण्डं समग्रं ददाति, तेन जप-होम-दान-पाठ-स्तुति सर्वं सम्पूर्णम्। राजा पृच्छति— “विश्वाण्डदानकर्मणः कृत्येन मोक्षः लभ्यते वा? समयं, स्थानं, विद्वान् पुरोहितं, सर्वं च कथय, हे निष्पाप।” “येन कृत्वा, सर्वफलभोगी स्यान्, शीघ्रं च दुःखात् मोक्षं लभेत्।” वसिष्ठः उक्तवान्— “एवं श्रुत्वा, पुरोहितः द्विजः सर्वधातुभिः सुवर्णमयं विश्वाण्डं कर्तव्यम् आज्ञापयत्। तत्र सहस्रसुवर्णमुद्राभिः शोभितं कमलं स्थापयामास; मध्ये ब्रह्मा मणिभिः भूषितः। सावित्री-गायत्र्याः सह, ऋषिभिः तपस्विभिः, नारदाद्यैः पुत्रैः, इन्द्रप्रधानैः देवैः सहितः। सर्वे ब्रह्मणः पार्षदाः सुवर्णशरीराः आसन्; सनातनः भगवान् वराहरूपेण लक्ष्म्या सह स्थितः। तस्य नीलमणि-मरकताभिः भूषणानि कर्तव्यानि; विद्वान् पादरागैः तस्य शोभां वर्धयेत्। सोमस्य शोभां मुक्ताभिः, सूर्यस्य हीरकैः वर्धयेत्; सर्वग्रहाणां सुवर्णं स्थापयेत्। रजतः सप्तगुणं सुवर्णात्, ताम्रं सप्तगुणं रजतः, कांस्यं सप्तगुणं ताम्रात् कर्तव्यम्। कांस्यं सप्तगुणं त्रपु, त्रपु सप्तगुणं सीसा, सीसात् लोहं कर्तव्यम्। सप्तद्वीप-सागर-सप्तशैलान् तदनुपातेन कुशलशिल्पिभिः कर्तव्यम्। पृथिव्याः प्राणी रजतः, वनवासिनः सुवर्णेन कर्तव्या। वृक्ष-वनस्पति-गुल्म-तृण-पर्ण-औषधयः सर्वाः यथायोग्यं विधिपूर्वकं यज्ञस्थले स्थापनीयाः। कुरुक्षेत्रे, गयायां, प्रयागे, अमरकंटके, द्वारवत्यां, प्रभासे, गंगाद्वारे, पुष्करे च। एतेषु तीर्थेषु, ग्रहणेषु, दिनान्तरेषु, दक्षिणायन-उत्तरायणयोः संक्रान्तिषु दातव्यम्। विशेषतः योगे, विषुवे च, विपुलं दानं कर्तव्यम्; अत्र विचारः न कर्तव्यः। शुद्ध-रूप-गुणसम्पन्नं पुरोहितं मुख्यं नियुक्त्य, तस्य पत्नी सहितं, तौ अलङ्कृत्य सत्कार्यं कर्तव्यम्।” एवं विधिना ब्राह्मणः राज्ञः प्रश्नानां उत्तरं दत्वा, दानविधिं विस्तारपूर्वकं उपदिशति, यथा तस्य सर्वकामसिद्धिः, दुःखमोक्षः च शीघ्रं स्यात्।