मार्कण्डेयः भगवन्तं नारायणं प्राञ्जलिः पप्रच्छ— "कस्मिन्न नाम्नि त्वं लोके प्रसिद्धः? अन्यः कोऽपि त्वद्व्यतिरिक्तः, हे महात्मन्, एवं स्थितुं योग्यः अस्ति वा?" भगवान् तं ब्राह्मणं सस्मितं प्रत्युवाच— "नारायणः अहं, सर्वभूतनाशकः; सहस्रशीर्षः, सहस्रमुखः, सहस्रपादः अहम्। सूर्यवर्णः पुरुषः अहं, मुखे ब्रह्मपूर्णः; अग्निः अहं, सप्त सप्तैः सहितः हविप्रवाहकः। इन्द्रस्थानं शक्रः अहं, ऋतुषु वर्षः; योगिनां संख्यः, युगान्ते चक्रम्। सर्वभूतानि, सर्वदेवाः अपि अहं; सर्पेषु शेषः, विहङ्गेषु गरुडः। सर्वभूतानां मृत्युः कालः अहं; धर्मः, तपः आश्रमवासिनां मध्ये। करुणा परमगुणः अहं; क्षीरसागरः महाजलनिधिः; यद् परमसत्यं, तद् अहमेव; प्रजापतिः अपि अहम्। संख्यः अहं, योगः अहं, तद् परं पदम्; यज्ञः, विधिः, ज्ञानाधिपः अहम्। प्रकाशः, वायुः, पृथिवी, आपः; आकाशः, समुद्राः, तारा, दशदिशः अहम्। वृष्टिः, सोमः, मेघः, सूर्यः; पुरातनः, परमः, शरणं च अहम्। भविष्ये अपि, सर्वत्र, यद् अस्ति, तस्य समष्टिः अहं; यद् पश्यसि, हे मुने, यद् शृणोषि, यद् अनुभवसि लोके, तत् सर्वं मयि स्मर; जगत् मया आदौ सृजितम्, अद्यापि सृष्टिकर्तारं मां पश्य। सर्वे काले, हे मार्कण्डेय, अहं जगत् रक्षामि; इदं सर्वं तव उक्तम्, यथावत् अवगच्छ। धर्मश्रवणे अपि, अन्तरसुखं प्राप्नोमि; ब्रह्मा मम शरीरे स्थितः, देवैः ऋषिभिः सह। मूरवैरिणं मां साकारनिर्वाणसंयुक्तं विद्धि; अक्षरं एकं, त्र्यक्षरं मन्त्रं, पितामहं च अहम्। परमं ओम्, त्रिविधं प्रयोजनं, परमात्मप्रकाशनं—एतत्, हे विद्वन्, पुराणे प्राचीनं कथ्यते। एवं श्रुत्वा, मार्कण्डेयः भगवतो मुखं प्रविष्टः; ततः स श्रेष्ठः मुनिः भगवतो उदरं प्रविष्टः। तत्र सः, पृथक् स्थितः, अक्षरं हंसं शृणोति; यत् अक्षरं, बहुविधं, तद् महाजले आश्रितम्, यत्र चन्द्रसूर्यौ नष्टौ। शनेन गच्छन्, हंसाख्यः भगवान् कालप्रवाहे लोकान् सृजति विचरति; ततः विशुद्धः तपः आस्थाय। स्वदेहं आच्छाद्य, जलोत्पन्नपद्मसम्भवः महात्मा, लोकमर्त्यं सृजति। सः जगत्, महाभूतानां सत्त्वं चिन्तयति; समुद्रान्ते विनाशं विमृश्य। सूक्ष्मे, जलपूर्णे, आकाशरहिते शून्ये, जगति विलीयमाने, भगवान् जलं प्रविश्य, समुद्रं मथितुम् आरभते। ततः जलान्तः सूक्ष्मं विवरं अभूत्; तस्मात् शब्दानुगतः वायुः उत्पन्नः। अन्तरविक्षेपं लब्ध्वा, वायुः वर्धते; वेगबलयुक्तः, सः वायुर्महत् समुद्रं विक्षिप्तः। समुद्रः मथ्यमानः, तस्मात् जलात् महा वैश्वानरः प्रभुः कृष्णपथः उत्पन्नः। अग्निः तदा जलानि शोषयति; सर्वसमुद्राः छिद्रिताः, आकाशः प्रकटितः। स्वदीप्त्युत्पन्नानि अमृतसदृशानि शुद्धजलानि; विवरात् आकाशः, आकाशात् वायुः। ततः, स्फुलिङ्गोत्पन्नं अग्निं दृष्ट्वा, पितामहः महाभूतप्रकाशकः तस्य उत्पत्तिं अपश्यत्। तत्त्वानि दृष्ट्वा, भगवान् लोकसृष्ट्यर्थं ब्रह्मणः विविधं जन्म चिन्तयामास। सहस्रं चतुर्युगानां, क्रमशः गणितानि, भूमौ द्विजश्रेष्ठानां तपःशुद्धात्मनां। हरिः परमात्मा इति कथ्यते, जन्मशुद्धात्मा; ज्ञानदर्शनात् सर्वेशः योगिसंयोगयोग्यः। योगसम्पन्नं, परमपूर्णैश्वर्ययुक्तं तम् योगविद् ब्रह्मपदं स्थापयामास, जगदाधारम्। ततः, तेषु महाजलेषु, बलवान् अच्युतः हरिः सर्वेश्वरः, यथाक्रमं जलक्रीडां चकार। तत्र, एकं पद्मं नाभिसम्भवम् उत्पादितवान्, सहस्रदलम्, निर्मलम्, सूर्यसदृशं, सुवर्णवर्णम्। पद्मं समुत्तिष्ठत्, दीप्त्या अग्निसदृशं, शरदादित्यसदृशं, शोभायुक्तं, सुशोभितपत्रं महात्मनः शरीरात्। पुलस्त्यः उवाच— तदा योगयुक्तश्रेष्ठात्, सर्वलोकस्रष्टारं ब्रह्माणं सर्वदिशं सृजितवान्। तस्मिन् सुवर्णपद्मे, बहुयोजनविस्तीर्णे, सर्वगुणसम्पन्ने, भूचिह्नैः परिवृते। यत् पद्मं पूर्वं आसीत्, तत् परमं भूमिरूपं कथ्यते; महर्षयः तद् नारायणसम्भवम् इति वदन्ति। तत् पद्मं रसा इति देवी भूमिः कथ्यते; पद्मस्य मुख्यतानि तन्तूनि दिव्यगिरयः इति प्रसिद्धानि। तेषु हिमवत्, नीलः, मेरुः, निषधः, कैलासः, शृङ्गवत्, गन्धमादनः च पर्वताः सन्ति।