सा तदा तं प्रार्थयामास—"नाथ, रक्ष रक्ष मां पापशत्रोः; तपसा वा धर्मेण वा मौनेन वा जपेन वा।" भयाकुला सा ऋषिं समाश्लिष्य कम्पमाना पुनरुवाच—"भीतानां रक्षणात् पुण्यतरं नास्ति किञ्चन, तपोधन!" एतेन समयेन स सर्वभूतापहारी पापकृत् तत्र समुपाजगाम; सा वृन्दा भयभीता हरिं गाढमालिलिङ्ग। दुःखलता इव प्रियाङ्कं स्पृशन्ती सुकुमारस्पर्शं सास्वादयत्; तस्याः समाश्लेषात् पुनः स्नेहसम्प्राप्तिर्भविष्यति। तदा स सर्वाङ्गसम्पन्नः शिरो यः तव पत्युः गुणैः अधिकः, इति तां स्त्रियं प्राह—"सौम्ये, पतिसंयोगार्थं दिव्यं सभागृहं गच्छ।" ऋषेः सह निर्देशानुसारं सा दिव्यं सभागृहं प्रविश्य दिव्ये शय्यायां समारूढा प्रियस्य शिरः समालभत। तस्याः नेत्रे रागसमाविष्टे, अधरसम्पर्कं कृत्वा, तस्मिन्नेव क्षणे राजा जलन्धररूपं जग्राह। स तस्याः प्रियस्य सदृशः, वपुः स्तनयुग्मं च समं, वाक् च मनश्च तद्रूपं, एवं स जगन्नाथोऽभवत्। तदा तं प्रियं सम्यग्देहसम्पन्नं दृष्ट्वा सा प्राह—"प्रभो, यत्कामं तव मनसि तदाचक्ष्व, अहं तत्करिष्यामि।" तस्याः वचः श्रुत्वा स माया-सिन्धु-सम्भवः प्रत्युवाच—"देवि, शृणु मम शम्भुना सह युद्धकथां। प्रिये, रुद्रस्य तीक्ष्णचक्रेण मम शिरः छिन्नम्; तव शक्त्या च ममात्मनः संयोगात्, तच्छिन्नशिरः अत्र आनयितम्, जीवनं तेन संयोजितम्। तव वियोगेन दुःखिता त्वं जातासि। युद्धाय गत्वा त्वां विहाय यदपचारः कृतः, तं क्षमस्व।" इति स तां स्मारयामास। पुगीफलैः, क्रीडया, सुशोभनवस्त्राभरणैश्च सा देवी वृन्दारिका सर्वान् भोगान् अन्वभूत्। प्रियं समालिङ्ग्य, तं चुम्बन्ती, कामवशवर्तिनी, सा मोहमयीं मोक्षात् परमां प्रीतिं प्राप। लक्ष्म्याः प्रेमामृतं नत्स्यतीति नारायणः मनेन विचिन्त्य, माधवः वृन्दायाः विरहदुःखं नाशयामास। तस्मिन रम्ये क्रीडावसरे, राजहंससंवृतसुरम्यसरोवरतटे, कृष्णः तस्याः रूपभावाभ्यां पद्मायाः स्पृहां विस्मृतवान्। वृन्दावने तत्र सा तुलसीरूपं समन्वगच्छत्; वृन्दाया देहस्वेदात् सा पृथिव्यां प्रादुरभूत्, परमपावनी। वृन्दया सह संयोगात् जातसुखं अनुभवन्, हरिः किञ्चिद्दिनानि शिवार्थं चिन्तयामास। कदाचित् रमणान्ते वृन्दा स्वकण्ठे समाश्लिष्टं द्विभुजं तपस्विनं परमपुरुषं दृष्ट्वा, तस्य कण्ठभुजयोः आलिङ्गनं त्यक्त्वा प्राह—"कथं तपस्विनरूपेण मायया मां मोहितवान्?" तस्याः वचनं श्रुत्वा हरिः तां सान्त्वयामास—"शृणु वृन्दारिके, अहं लक्ष्म्याः पतिः, मोहकः। तव पतिर्हरं जित्वा गौरीं नेतुम् उद्यतः; अहं शिवः, शिवोऽहम्—न कोऽपि भेदः अस्ति। जलन्धरः युद्धे हतः; निष्कलुषे, माम् अंगीकुरु।" इति विष्णोः वचनं श्रुत्वा वृन्दारिकायाः मुखं नम्रं जातम्; ततः सा कोपसमन्विता प्रत्युवाच। "युद्धे त्वं बद्धः, पित्राज्ञया जीवन्निव मुक्तः; नानारत्नैः सत्कृतोऽपि, तव भार्या हृता। यः परस्त्रीपरायणः, स धर्मनाथः कथं स्यात्? स्वकर्मफलभोगोऽपि भगवतः—इति मुनयः वदन्ति। यथा त्वं तपस्विनो मया मायया मोहितः, तथान्यः तपस्वी तव भार्यां मायया हरिष्यति।" एवं शप्ते विष्णुः तत्क्षणाद्दृष्ट्यन्तरहितः अभवत्; सभा, शय्या, ये च तया सह अगच्छन्, ते अपि अदृश्यन्त। हरौ गच्छति सर्वमपि लुप्तम्; शून्यं वनं दृष्ट्वा, वृन्दा सखीमभिगम्य प्राह—"एषो विष्णुना मायया कृतम्।" "नगरा परित्यक्ता, राज्यं नष्टम्, प्रियश्च अनिश्चितः; एतद्विदित्वा, वनान्ते, क्व गच्छेयम्, विधिना नीतास्मि।" "प्रियदर्शनं केवलं कामसंपत्तये जातम्;" इति दीर्घनिःश्वासं कृत्वा दुःखार्ता रानी वृन्दा वचः उवाच—"मम मृत्युः आगतः, स प्रेमदूतः त्वया कारणेन।" इति सखी प्रत्युवाच—"त्वमेव मम जीवनम्।" तस्याः वचनं श्रुत्वा वृन्दा किं कर्तव्यमिति निश्चिन्त्य, वने महत्सरः अगच्छत्। दुःखं त्यक्त्वा, जलैः शरीरं प्रक्षाल्य, तटस्थे पद्मासनमास्थाय, मनः सर्वविषयात् निवर्त्य समाहितवती। सा विष्णुसंयोगदूषितं शरीरं शोषयितुं, तितिक्षां कृत्वा, सखीसमेता उपवासनिष्ठा बभूव। तदा गन्धर्वलोकात् अप्सरसां समूहः वृन्दां समीपमुपेत्य प्राह—"भाग्यवती, स्वर्गं गच्छ; मा देहमुत्सृज।" "एष गन्धर्वास्त्रं, येन त्रिलोकविजयः श्रीपतेः परमप्रसादश्च लब्धः; किमिदं देहमुत्सृजसि, यद् कामसिद्धम्? तव प्रियः शूलधरेण हतः; पुण्यफलस्य स्वर्गाभरणानि। शूरे, पुण्ये, शीघ्रं दिविस्थानं गच्छ।" शास्त्रं च समुद्रतनयाप्रियया उक्तं श्रुत्वा, सस्मितं वृन्दा उवाच—"स्वर्गात् आनीता, सुरपत्नीषु मुक्ताफलोपमा, पूर्वं प्रियायाः सुखपात्रं जाता, अद्य तु तस्मात् वियोगेन निर्मला। यं स्वर्गं गतं प्रियं, तं पुनर्जन्मनि लभेयम्।" इति उक्त्वा वृन्दा सखीसमेता अप्सरोगणं विसर्ज्य, प्रेमबन्धनात् ताः आगच्छन्ति यान्ति च। ततः सा वृन्दा योगाभ्यासेन ज्ञानाग्निना गुणान् दग्ध्वा, इन्द्रियाणि मनसा निवर्त्य, परां स्थितिम् अवाप।