स धर्मज्ञः सत्पथं श्रोतुं जनान् धर्मस्य, सदाचारस्य, वेदस्य, स्मृतेः, पुराणसङ्ग्रहाणां तथा धर्मशास्त्राणां श्रवणाय प्रयतते। यः एवं जनसमाजे च द्विजातिषु च श्रावयति, स भूमौ विष्णुतुल्यः पूज्यः भवति मनुष्यैः देवैश्च। तस्य पवित्रस्य तीर्थरूपस्य अक्षया शक्तिः समा दृश्यते; तस्य पूजनं कृत्वा नरः अपि अच्युतस्य धाम प्राप्नोति। यदि किञ्चिदपि पापं कृतं भवेत्, ब्राह्मणः तेन न लिप्यते, यथा सूर्यः अग्निश्च चाण्डालगृहे स्थितौ अपि न मलिनौ भवतः। यज्ञकर्तृत्वेन, अध्यापनात्, दुष्टात् दानग्रहणात् च ब्राह्मणानां दोषः न विद्यते; द्विजातयः अग्निसूर्यवत् निर्मलाः। दानग्रहणात् यः दोषः जायते, स प्राणायामनिष्ठैः अत्रैव नश्यति, यथा वातः आकाशस्थं मेघं विनाशयति। यः प्रतिदिनं प्राणायामसंयुक्तां गायत्रीं जपति, प्रत्येकं अक्षरं स्वदेवतासहितं स्वशरीरे न्यस्यति, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति, यावत् जन्मकोटिसंचितान् अपि पापान् त्यक्त्वा ब्रह्मपथं प्राप्य प्रकृतिं अतिक्रामति। तस्मात्, नारद, त्वं प्राणायामसंयुक्तां गायत्रीं जपस्व। नारद उवाच—हे ब्रह्मन्, प्राणायामाः के, अक्षरदेवताश्च कथं, कृपया वद। कथं च तेषां क्रमशः अङ्गन्यासः कार्यः इति पृच्छामि। ब्रह्मा उवाच—गुददेशे अपानः, हृदि प्राणः देहिनः। अतः, गुदं संकुच्य प्राणेन संयोजयेत्, ततः उत्तमं कुम्भकं पूरकपूर्वकं कुर्यात्। एवं त्रिप्रकारं प्राणायामं कृत्वा द्विजः गायत्रीं जपेत्, महानपि पापी एवं जपेत्। एकवारं उच्चारणेन लघुपापानि विनश्यन्ति; स्वरज्ञानपूर्वकं प्रत्येकं अक्षरं शरीरस्थले न्यस्येत्। सः ब्रह्मभावं प्राप्नोति; तस्य फलं वयं वर्णयितुं न शक्नुमः। शृणु पुत्र, अहं ते अक्षरदेवताः कथयामि। गायत्रीजपेन द्विजः पुनः मातुः पयः न पिबति। प्रथमं अक्षरं अग्नेः, द्वितीयं वायोः, तृतीयं सूर्यस्य, चतुर्थं वायोः, पञ्चमं यमस्य, षष्ठं वारुणस्य, सप्तमं बृहस्पतेः, अष्टमं पर्जन्यस्य, नवमं इन्द्रस्य, दशमं गन्धर्वस्य, एकादशं पूष्णः, द्वादशं मित्रस्य, त्रयोदशं त्वष्टुः, चतुर्दशं वासवस्य। मारुतमन्त्रः पञ्चदशाक्षरः, सौम्यः षोडशाक्षरः, आङ्गिरसः सप्तदशाक्षरः, ततः वैश्वदेवः। आश्विनः एकोनविंशतिः अक्षराणि, प्राजापत्यः विंशतिः, सर्वदेवमयः एकविंशतिः। रौद्रः द्वाविंशतिः, ततः ब्राह्म, वैष्णवः चतुर्विंशतिः—एते अक्षरदेवताः। जपकाले एतान् चिन्तयन् तैः एकत्वं प्राप्नोति; देवतानां स्वरूपं ज्ञात्वा तेषां वाच्यं विज्ञायते। सर्वपापविमुक्तः ब्रह्मपथं प्राप्नोति; विवेकी प्रथमं गायत्रीं स्वशरीरे न्यस्येत्। चतुर्विंशतिस्थलेषु, पादादारभ्य शिरःपर्यन्तं, योगी विवेकपूर्वकं अक्षरन्यासं कुर्यात्। "स" पादाङ्गुष्ठे, "वि" जङ्घायाम्, "तु" जानुनि, "व" ऊरुषु, "रे" गुप्ते, "णि" वृषणयोः, "यं" कटौ, "भ" नाभौ, "गो" उदरे, "दे" स्तनयोः, "व" हृदि, "स्य" हस्तयोः, "धी" मुखे, "म" तालु, "हि" नासाग्रे, "धी" नेत्रयोः, "यो" भ्रूमध्ये, "यो" ललाटे, "नः" मुखाग्रे, "प्र" मुखदक्षिणे, "चो" वामे, "द" ऊर्ध्वे, "यात्" शिरसि सर्वत्र व्यापयेत्। एवं न्यासं कृत्वा धर्मात्मा ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः महायोगी महाविद्वान् परमं मोक्षं प्राप्नोति। संध्ये काले पुनः न्यासं शृणु—"ॐ भूः" हृदि, "ॐ भुवः" शिरसि, "ॐ स्वः" मूर्ध्नि, "तत्सवितुर्वरेण्यं" शरीरे, "ॐ भर्गो देवस्य धीमहि" नेत्रयोः, "ॐ धियो यो नः प्रचोदयात्" हस्तयोः। "ॐ आपो ज्योति रस अमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वः ॐ" इति जलस्पर्शनमात्रेण पापात् शुद्धः हरिं प्राप्नोति। "ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम्। ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्। ॐ आपो ज्योति रस अमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वः ॐ"—एवं सप्त व्याहृतयः, प्रणवः, द्वादशोङ्काराः त्रिवारं प्राणायामेन संध्ये जप्याः। सूर्यपूजनानन्तरं चतुर्विंशत्यक्षरीं सावित्रीं जपित्वा महाज्ञानवान् ब्रह्मत्वं प्राप्नोति। शृणु पुनः, पुत्र, षडुदरयुक्तां गायत्रीं; तां ज्ञात्वा द्विजः परमं ब्रह्मधाम प्राप्नोति। "ॐ। तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्।"—इति गायत्री। पुनः पञ्चमुखीं गायत्रीं—"ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम्। ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्।"—इति। पुनः गायत्र्याः व्याहृतिभिः न्यासं कुर्यात्; सर्वपापविमुक्तः विष्णुसायुज्यं प्राप्नोति। "ॐ भूः" पादयोः, "ॐ भुवः" जान्वोः, "ॐ स्वः" श्रोणिषु, "ॐ महः" नाभौ, "ॐ जनः" हृदि, "ॐ तपः" हस्तयोः, "ॐ सत्यम्" ललाटे, "ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात्" शिरसि न्यस्येत्। एवं धर्मनिष्ठः, गायत्र्युपासकः, प्राणायामयुक्तः, न्यासविधिपूर्वकं जपन्, सर्वपापैः विमुक्तः, ब्रह्मसायुज्यं, विष्णुसायुज्यं, परमं मोक्षं च प्राप्नोति।