नारदः उवाच— “एषः भगीरथः कः, महातपाः, भगवन्, यं त्वं कीर्तितवान्, येन पुण्यतीर्थं लोकानां हितार्थं आनीतम्? गङ्गायाः पुण्यतीर्थं महापुण्यम्, सर्वपापप्रणाशनं, सर्वैः जनैः श्रेष्ठतमं तीर्थमिति कथ्यते। यः कश्चित् ‘गङ्गा गङ्गा’ इति शतयोजनव्यूढेऽपि उच्चारयति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति। कथं सा आनीता? कस्य हेतोः? एतत् विस्तरेण मे कथय, धर्मज्ञ।” महादेवः उवाच— “शृणु, नारद, कथं गङ्गा अतीव दिव्ये हरिद्वारे आनीता। सर्वं यथाक्रमं कथयामि। आदौ ह्यासीद् हरिश्चन्द्रः, त्रैलोक्यसत्यसंरक्षकः। तस्य पुत्रः रोहितः विष्णुभक्तः, तस्य च पुत्रः वृकः धर्मात्मा धर्ममार्गे स्थितः। तस्य पुत्रः सुभाहुः, सुभाहोः पुत्रः गरः, न तु स धर्मात्मा आसीत्। कालेन किञ्चिद्दुःखितः स राजा, धर्महेतोः तस्मिन् देशे संकटे पतितः। स कुटुम्बेन सह भार्गवाश्रमं गतः, तत्र भार्गवकृपया संरक्षितः। तत्र तस्य पुत्रः सगरो नाम जातः, द्विजश्रेष्ठ; स च तत्रैव भार्गवसंरक्षितः पावनाश्रमे ववृद्धे। तस्मिन्नाश्रमे जातकर्मादिकाः संस्काराः कृताः, उपनयनं, शस्त्राभ्यासः, वेदाध्ययनं च। ततः भार्गवात् अग्न्यस्त्रं लब्ध्वा, सगरो राजा पृथिवीं परिभ्रम्य तालजङ्घान् हैहयैः सह निजघान। महातपाः स सगरः शाकान् पारदान् च निजघान। नारदः पुनरुवाच— “शङ्कर, सगरस्य महिमानं विस्तारय।” महादेवः पुनरुवाच— “स सगरः सूर्यवंशे महाबलश्च कीर्तिमान् आसीत्। तस्य वंशे आपत्तौ राज्यं तस्य हृतम्। हैहयैः, तालजङ्घैः, शाकैः, यवनैः, पारदैः, काम्बोजैः, पल्लवैश्च, एते पञ्चगणाः हैहयहेतोः शक्तिं प्रयुक्तवन्तः। राज्यविहीनः सगरः वनं गतः। दुःखितया भार्यया सह स प्राणान् न त्यक्तवान्; सा धर्मनिष्ठा गर्भिणी च। पूर्वं भार्गवः तया सपत्न्या पुत्रकाम्यया वृतः, सा च पतिसंस्कारं कृत्वा वनान्तरे पतिं विलप्य शोकाकुला बभूव। तां गर्भिणीं भार्यां, नारद, औरवः निगृह्य, तस्याः पुत्रः धर्मात्मा भविष्यतीति सूचितवान्। ततः सा प्राणत्यागात् निवृत्ता। द्विमासयोः अतीते, बालकः औरवाश्रमे ववृद्धे। तत्र सर्वे जातकर्मादयः संस्काराः औरवेण कृताः, उपनयनादयः च। स औरवोपदेशेन सर्वान् वेदान् वेदाङ्गानि च शुश्राव; ततो वेदविद्यां शस्त्रविद्यां च अधात्। अग्न्यस्त्रं चास्मै दत्तवान्, यद् देवैरपि दुरापम्। तेन स्वशक्त्या च स युद्धे महाबलः अभवत्। कोपेन हैहयान् स्वशक्त्या त्वरया निजघान; स प्रजासु कीर्तिं प्राप। तदा शाकाः यवनाः काम्बोजाः पल्लवाश्च तेन विजिताः वसिष्ठं शरणं गताः। वसिष्ठः तेजस्वी तैः सन्धिं कृत्वा, सगरं निगृह्य, तान् रक्षितवान्। सगरः गुरुवचनं शृत्वा, स्वं व्रतम् अनुस्मृत्य, धर्मेण तान् निगृह्य, तान् रूपान्तरितवान्। शाकान् अर्धशिरस्कान् कृत्वा मुमोच; यवनान् काम्बोजांश्च पूर्णशिरस्कान् कृत्वा। पारदान् मुण्डितान्, पल्लवान् श्मश्रुणाढ्यान् च निगृह्य, सर्वान् विजित्य धर्मसमूहं स्थापयामास। स राजा सर्वधर्मान् विजित्य, पृथिवीं जित्वा, अश्वमेधाय सज्जः अभवत्। यज्ञकाले अश्वः पूर्वदक्षिणसागरतीरे समीपे भूमौ प्रविष्टः। तदा पुत्रैः सह सगरः तं प्रदेशं सर्वतो विदारयामास; सागरमपि खनन्, अश्वं नापश्यन्। तत्र शीघ्रं खनन्तः आदिपुरुषं कपिलं लोकनाथं ददृशुः। तस्य जाग्रतः नेत्रेभ्यः वह्निरुत्थितः; षष्टिसहस्राणि दग्धानि, केवलं चत्वारः शिष्टाः। हृषीकेतुः, सुकेतुः, धर्मरथोपरः, शूरः, पञ्चजनश्च—एते पंचजनाः तस्य वंशप्रवर्तकाः अभवन्। स्वयम् भगवान् हरिः तस्मै पञ्च वरान् दत्तवान्—वंशं, मोक्षं, कीर्तिं, सागरं, पुत्रं च। तेन स सागरपदवीं प्राप्तवान्; सागरात् अश्वं प्राप्य, अश्वमेधं शतम् अकरोत्। अथ महादेवः पुनरुवाच— “गङ्गायाः माहात्म्यं ते कथयामि, मुनिश्रेष्ठ; यस्य शृवणमात्रेण पापं तत्क्षणादेव नश्यति। यः कश्चित् ‘गङ्गा गङ्गा’ इति शतयोजनव्यूढेऽपि उच्चारयति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं गच्छति। सा गङ्गा पद्मसम्भूतपादयोः जाता, पापपुञ्जविनाशिनी, नारद।