ततः तयोः गृहस्थयोः मित्रयोः महात्मनोः वचनेन आश्रमः अस्माकं कृते निश्चितं पुण्यः अभवत्, यत् पूर्वं अज्ञानतः कृतं पापं तद् सर्वं भगवतः चरणद्वयं दृष्ट्वा नष्टम्। तं नारायणं स्वयं अमरैः अपि पूज्यं वयं केन प्रकारेण भूमौ मर्त्याः सम्यक् पूजनं कर्तुं शक्नुमः? यथाशक्ति आतिथ्यं यत् दत्तं तेन तुष्टः भूत्वा दोषान् क्षन्तुम् अर्हसि। एवं उक्त्वा तौ महात्मनौ गृहस्थौ मित्रौ ब्राह्मणश्रेष्ठस्य पादयोः प्रणम्य स्थितौ। ततः व्यासः उवाच— तयोः भक्त्या लोमशः शास्त्रविदां श्रेष्ठः सन्तुष्टः अभवत्। तौ विनयिनौ धर्मनिष्ठौ ब्राह्मणश्रेष्ठौ। तव विनययुक्तैः वाक्यैः अहं सम्यक् पुष्टः अभवम्। ज्ञानी ब्रह्मा शिवः विष्णुः अतिथिरूपेण आगच्छन्ति इति कथयन्ति। यथा भवद्भक्तिः शुभं सदा भवतु। अहं सम्यक् अतिथिरूपेण अन्नेन सत्कृतः अभवम्। ततः व्यासः पुनः उवाच— तौ ब्राह्मणौ उत्थाय पुनः लोमशस्य पादयोः प्रणम्य पुनः तं ऋषिं संबोधितवन्तौ। ब्राह्मणौ ऊचतुः— हे ऋषे! आतिथ्यस्य महात्म्यं वद, यस्य द्वारा दुःखितः अपि मोक्षं प्राप्नोति। केन अतिथि इति लोके कथ्यते? तस्य पूजनं किं प्रकारेण भवेत्? यथा गृहस्थः अतिथिः च इच्छितं फलम् प्राप्नुतः। लोमशः उवाच— वने वसन् ब्रह्मचारी यती च गृहस्थेन सत्कृताः चेत्, गृहस्थाश्रमः चतुर्षु आश्रमेषु श्रेष्ठः इति कथ्यते। गृहस्थः चतुर्षु आश्रमेषु मुख्यः। अतिथेः सत्कारं भक्त्या कर्तव्यम्। गृहस्थस्य परमं धर्मः अतिथिपूजनम्। यः गृहस्थः स्वधर्मं न पालनं करोति, सः गृहस्थः एव। यदि गृहस्थः अतिथिसत्कारे न यत्नं करोति, तस्य अन्यानि पुण्यकर्माणि किमर्थं? यः अतिथिः यस्य नाम, गोत्र, निवासः न ज्ञायते, आकस्मिकम् आगच्छति, सः अतिथिः इति ज्ञैः कथ्यते। ब्राह्मणः क्षत्रियः वैश्यः शूद्रः अपि गृहे आगच्छन्ति, सत्कृतः चेत्, तत्त्वदर्शिभिः विष्णुः इव गण्यते। अन्ये चण्डालादयः अपि विष्णुः इव पूजनीयाः, पाद्यं अर्घ्यं अन्नं च दातव्यम्। गृहस्थः अतिथिः आगतम् अपि प्रस्थानाय उद्युक्तः स्यात्, तदा अपि शीघ्रं पाद्यं अर्घ्यं अन्यं च दातव्यम्। स्निग्धवाक्यैः कुशलं पृच्छेत्, अन्नं वा रत्नं वा हर्षेण दातव्यम्। सुखगृहे शय्या अतिथेः स्थाप्येत्, प्रातः प्रस्थानाय इच्छन् अतिथिः विघ्नं न कुर्यात्। यदि पूर्वकर्मफलात् गृहस्थः धनाढ्यः भवति, अतिथिः अतिथिरूपेण सत्कृतः भवेत्, इति धर्मात्मभ्यः वदामि। अतिथिः आगच्छति चेत्, तृणादि भक्त्या दातव्यम्; तृणाभावे भूमौ उपविशतु इति सन्मानपूर्वकं वदेत्। पादशौचाय उत्तमं जलं दातव्यम्; ततः मधुरवाक्यैः कुशलं पृच्छेत्। अनन्तरं फलं वा अन्यं वा भक्त्या अन्नं दातव्यम्; तस्य अभावे हर्षेण ब्राह्मणं वस्तुस्थितिं वदेत्। 'अहं महापापी दीनः, त्वं अतिथिरत्नम्; भक्त्या तव सेवा इच्छामि, परन्तु दैवात् बाध्ये अस्मि' इति वदेत्। एवं विधिना दीनः अपि अतिथिं सत्कृत्य, धर्मात् पतितः अपि, उक्तं फलम् प्राप्नोति। यदि अतिथिः सत्कृतः न स्यात्, गृहस्थस्य कोटिजन्मपुण्यं क्षीयते। यदि एकः अतिथिः भक्त्या सत्कृतः, हरिः तत्क्षणात् कोटिजन्मपापं नाशयति। सत्यं हितं दृढं यत्नेन वदामि— अतिथिसेवायाः विना गृहस्थस्य मार्गः नास्ति। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं— आगते अतिथौ सत्कारं विना गृहस्थस्य मार्गः नास्ति, नास्ति, नास्ति। द्वापरयुगे ज्ञानिधर्मः नाम प्रसिद्धः पुरुषः आसीत्, सर्वधर्मविद् प्रियः; तस्य पत्नी श्रीवल्लभा नाम आसीत्। सः स्वबन्धुसेवायाम् निरतः सर्वधर्माणि कृत्वा, सौराष्ट्रे पत्नी सहितः निवसन् आसीत्। तत्र पापकृतग्रहगतिः कारणात्, इन्द्रः द्वादशवर्षाणि वर्षं न ददौ, अतः महद् दुर्भिक्षम् अभवत्। तस्मिन् तीव्रदुर्भिक्षे सर्वे जनाः तत्र दुःखिताः अभवन्, आचारं अपि त्यक्त्वा जीवंति स्म। द्वापरे ज्ञानभद्रः नाम योगी दुर्भिक्षेण सर्वधनं नष्टम् कृत्वा, अतिव्यथितः अभवत्। सः तस्य पुत्रान् पत्नीं च क्षुधया पीडितान् दृष्ट्वा, पर्वतस्य शिखरे फलमूलार्थं अगच्छत्। पर्वतशिखरस्य समीपे दीर्घायुः क्षुधितः सः उत्तमब्राह्मणः एकं कर्कटफलम् आलभ्य सन्तुष्टः अभवत्। तत् फलम् गृहं शीघ्रं गत्वा ज्ञानभद्रः ब्राह्मणश्रेष्ठः हर्षितः अभवत्। ततः आकाशः नीलपद्मैः इव मेघैः आवृत्तः अभवत्, महावृष्टिः अभवत्। सः ऋषिः वर्षेण सिक्तः सर्वाङ्गैः सम्यक् सिक्तः गृहं प्रत्यागच्छत्, तद्वत् एकः वनवासी अपि शीतात् कम्पमानः गृहं प्रत्यागच्छत्।