श्रीमहर्षिः नारदः धर्मराजं प्रति एवमुवाच— यस्य लोकाः अक्षया भवन्ति, सर्वे च कामाः प्राप्यन्ते, स च यः उपवासदीक्षासंस्कारादिकं समाचरति, हे इन्द्र। यः द्वादशवर्षाणि एतानि विधानानि सम्यक् आचरति, स वीर्यं सम्प्राप्य, विशुद्धधर्मपालनात् स्वर्गे पूज्यते। ये द्विजश्रेष्ठाः बृहस्पतेः पुण्यशास्त्रं पठन्ति, तेषां चत्वारि वर्धन्ते—आयुः, विद्या, यशः, बलं च। नारदः पुनः उवाच—एवं मया भक्त्या महेशेन सम्यक् उक्तं धर्मशास्त्रं बृहस्पतिकृतं, हे राजन्। अथ नारदः भगवन्तं प्रति पप्रच्छ— भगवन्, त्रिस्पृशा नाम व्रतस्य विस्तारतः स्वरूपं कथय, यस्य श्रवणमात्रेण संसारबन्धनात् जनाः मुच्यन्ते। तदा महादेवः प्रोवाच—शृणु, ब्रह्मन्, त्रिस्पृशा नाम महाव्रतम्, यत् सर्वपापराशीन् नाशयति, महातापं विनाशयति, कृष्णावताररूपं च भवति। इच्छुकानां कामान् सम्प्रददाति, वैराग्ययुक्तानां मोक्षं ददाति। शृणु तत्त्वेन त्रिस्पृशाव्रतस्य महिमानम्। कलियुगे त्रिस्पृशाजपेन केशवः प्रत्यक्षं पूज्यते, हे महर्षे। अन्यानि कर्माणि अकरोत् अपि, त्रिस्पृशा-नाम्ना सर्वपापानि नश्यन्ति, नात्र संशयः। नागमविधिभिः, न पुराणैः, न यज्ञैः, न कोटितीर्थयात्राभिः, न देवैः अपि पूजितैः नानाव्रतैः च— यदि त्रिस्पृशा नाचर्यते, तर्हि मोक्षः न सिध्यति, एष देवेशेन उक्तम्—वैष्णवी तिथिः मोक्षहेतु एव। कलियुगे द्विजानां सांख्यविद्या दुर्निरीक्ष्या, न च इन्द्रियसंयमः, न च मनःस्थैर्यम् अस्ति। ये इन्द्रियविषयात् व्युत्थिताः, ध्यानाभावात्, विषयासक्ताश्च, तेषां त्रिस्पृशा मोक्षप्रदा भवति। एषा त्रिस्पृशा मम पूर्वं क्षीरसागरे चतुर्मुखेन उक्ता, यदा चक्रधरः मत्स्यरूपेण शरणागतान् प्रति उक्तवान्। ये इन्द्रियविषये वर्तमानाः अपि त्रिस्पृशां कुर्वन्ति, तान् अपि अहं मोक्षं ददामि, सांख्यविद्यायाः अभावे अपि। विषयासक्तानां त्रिस्पृशा मोक्षदायिनी, इयं मुनिसंघैः अनुष्ठिता, हे महर्षे। यदि त्रिस्पृशा कार्तिकशुक्लपक्षे सम्पद्यते, सोमेन वा सोमसुतैः सह, कोटिपापानि नाशयति। त्रिस्पृशाव्रतिनः, यद्यपि हत्यायाम् अपि प्रवृत्तः, तस्य हस्तात् ब्रह्मकपालं क्षणेनैव भूमौ पतति। कलिकृतपापराशिभ्यः विमुक्ता देवी माधवाज्ञया त्रिस्पृशासंपूर्णपालनात् त्रिणि मार्गाणि याति। बहुवीर्यस्य अष्टौ पूर्वजन्मकृतघातानि भृगुणा उपदिष्टया त्रिस्पृशया नष्टानि। वन्ये ब्राह्मणघातेन शतायुधेन हतः अपि, त्रिस्पृशासंपूर्णानुष्ठानात् ब्रह्महत्यापापात् विमुक्तः। शक्रस्य उपदेशेन नमुचिसंबन्धीया हिंसा त्रिस्पृशया नष्टा, हे महर्षे। ब्रह्महत्या-आदिपापानि त्रिस्पृशया एव नश्यन्ति, अन्येषां किं पुनः वक्तव्यम्? प्रयागे, काश्यां, गोमतीतीरे कृष्णसन्निधौ अपि, त्रिस्पृशा-अनुष्ठानं विना मोक्षः न सिध्यति। प्रयागे, गोमतीतीरे कृष्णसन्निधौ, वा केवलं गोमतीस्नानेन अपि नित्यमुक्तिः लभ्यते। स्वगृहे अपि विषयासक्तस्य त्रिस्पृशासंपूर्णपालनात् मोक्षः सिध्यति। विषयव्युत्थितस्य अपि सांख्यविद्यया मोक्षः दुरलभः; अतः, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्रिस्पृशां कुरु, या मोक्षदायिनी। तदा नारदः पप्रच्छ—भगवन्, किमिदं त्रिस्पृशा नाम महाव्रतं, यद्वयं त्वया द्विजानां मोक्षदं श्रुतम्? महादेवः प्रोवाच—हे ब्राह्मन्, पूर्वं मम करुणया माधवः जन्ह्व्यै सरस्वत्याः पूर्वतीरे त्रिस्पृशास्नानस्य माहात्म्यं कथितवान्। जाह्नवी उवाच—कलियुगे अनन्तपापान्यपि, ब्रह्महत्या-आदीनि च, मम जले स्नातृणां जनानां सङ्गच्छन्ति, हे हृषीकेश। तेषां जनानां शतदोषपापैः मम देहः मलिनः जातः; हे गरुडध्वज, किमुपायेन मम पापं नश्यति? पूर्वमाधवः उवाच—न सन्देहः, वदामि ते, मा रुद, मा शुचः। श्यामवतं मम निवासः, पूर्वदेवी मम पुरतः स्थिताऽस्ति। यत्र ब्रह्मदुहिता प्रवहति, तत्र देवीनां स्वामिनी अपि दृश्यते; तत्र नित्यं स्नानं कुरु, शुद्धा भविष्यसि। यत्र पूर्वब्रह्मदुहिता, तत्र अहं अपि—नात्र संशयः; सह देवैः, कोटितीर्थसम्पन्नः अहं तत्र वसामि। तत् स्थानं मम प्रियतमं, निर्मलं, कोटिघोरपापविनाशकं; तव प्रियत्वात् तद् अहं तुष्ट्या दत्तवान्। हे जाह्नवि, पूर्वसरस्वत्याः जलेषु मम आज्ञया सहस्रकोटितीर्थानि नित्यं सन्ति। ब्रह्महत्या, सुरापानं, गोहत्यां, चाण्डालवधं, ब्राह्मणधनचौर्यं, मातृपित्रोः अपूजनं—एतेभ्यः, अनुष्ठानत्यागात्, गुरुद्रोहात्, निषिद्धभक्षणात्, सर्वपापकर्मभ्यः च, हे ब्रह्मदुहितर्—पूर्वब्रह्मदुहिता मम पुरतः एकस्नानेन पापं हन्ति; स्नानं कुरु, हे नद्युत्तमा, तव पापं नश्यति। जाह्नवी पुनरुवाच—देवेश, अहं नित्यं अत्र आगन्तुं न समर्था; कथं, हे माधव, अत्र पापक्षयः स्यात्? एवं श्रीनारदमहर्षेः प्रश्नान् प्रति श्रीमहादेवेन त्रिस्पृशाव्रतस्य माहात्म्यं, तस्य संपूर्णानुष्ठानस्य महिमानं च, तथा पूर्वमाधवेन जन्ह्व्यै उक्तं पावनस्नानमित्यादि सम्यक् प्रतिपादितम्।