शृणु, हे पार्थ, धर्मस्य गूढं रहस्यं यथाक्रमं प्रवदामि। गृहस्थस्य रात्रौ भोजनं नाम न केवलं रात्रिवेलायां भोजनम्, यदा तारे दृश्यन्ते तदा गृहस्थस्य रात्रिभोजनं विधीयते। तपस्विनां तु अष्टमभागे दिवसस्य रात्रौ भोजनं निषिद्धम्; पश्चात् प्रभाते व्रती नियमानुष्ठानं कुर्यात्। मध्याह्ने, हे पार्थ, शुद्धात्मा स्नानं कुर्यात्; कूपे स्नानं हीनं, तडागे मध्यमं। सरसि स्नानं श्रेष्ठं, नदीस्नानं तु अतिश्रेष्ठम्, यत्र जलमध्ये प्राणिनः संकुचिताः सन्ति। तत्र स्नानं कृत्वा, हे पार्थ, पापं पुण्यं च समं भवति; गृहे स्नानं अपि उत्तमं, किन्तु जलं शुद्धं भवेत्। अतः, हे पाण्डवश्रेष्ठ, गृहे स्नानं कुर्यात्, भूमौ यत्र अश्वाः, रथाः, विष्णुश्च गच्छति। मृत्तिके, मम पूर्वसम्पादितानि पापानि अपाकरोति; क्रोधं लोभं च त्यक्त्वा, एकचित्तः दृढनिश्चयः स्यात्। मिथ्यावादिनः, छद्मिनः, मिथ्याप्रवृत्तान्, ब्राह्मणनिन्दकान् च त्यजेत्। दुष्चरित्रान्, निषिद्धसम्बन्धयुक्तान्, परवस्तुहरान्, परस्त्रीगामिनः च वर्जयेत्। केशवं पूज्य, तत्र अन्नं निवेदयेत्, गृहे दीपं दद्यात् भक्तिपूर्वकं मनसा। तस्मिन्नेव दिवसे, हे पार्थ, निद्रां मैथुनं च वर्जयेत्, धर्मशास्त्रसुखे दिवसं यापयेत्। रात्रौ जाग्रन् भक्त्या, हे राजश्रेष्ठ, ब्राह्मणेभ्यः दानं दद्यात्, नमस्कृत्य क्षमाप्रार्थनां च कुर्यात्। कृष्णपक्षे यथा, शुक्लपक्षे अपि एवं व्रतम् आचर्येत्; द्विजः एकादश्योः भेदं न कुर्यात्, हे पार्थ। एवं आचरन्, तस्य फलम् शृणु; शङ्खोदयकाले स्नात्वा, गदाधरं भगवन्तं दृष्ट्वा। एकादशीव्रतस्य षोडशभागं पुण्यं, उत्तरायणदक्षिणायनेषु चतुर्लक्षं दत्वा अपि न तुल्यं, हे राजश्रेष्ठ। प्रभासक्षेत्रे, ग्रहणकाले, एकादशीव्रतस्य षोडशभागं पुण्यं न तुल्यं। एकादशीव्रती यः, कर्षेत्रे जलं पित्वा, पुनर्जन्म न विद्यते। एवं, हे पार्थ, एकादशी गर्भवासं नाशयति; अश्वमेधेन यत्फलं पृथिव्यां लभ्यते। एकादशीव्रती तस्य शतगुणं पुण्यं लभते; यत्र तपस्विनः, श्रेष्ठद्विजाः च अन्नं भुञ्जते। एकादशीव्रती यः, वेदविदे सहस्रगोदानं दत्वा यत्पुण्यं, तस्य शतगुणं पुण्यं लभते; यस्य देहे ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः वसन्ति। एकादशीव्रती तेषाम् समः; ते पुण्यकर्मणः, भक्ताः, हरिपूजकाः च। एकादशीव्रतस्य पुण्यम् अज्ञेयम्; देवैः अपि दुर्लभं पुण्यं तस्य लभ्यते। रात्रिभोजनात् अर्धं पुण्यं लभ्यते; एकभोजनात् रात्रिभोजनस्य अर्धं पुण्यं लभ्यते। तीर्थयात्रा, दानं, व्रतं च तावत् फलदं यावत् विष्णुप्रियं दिनं न पाल्यते। अतः, हे पाण्डवश्रेष्ठ, एतत् व्रतं पालनीयम्; पुण्यम् माप्रज्ञाय, यद्यपि त्वं पृच्छसि, हे पाण्डव। एषा, हे पार्थ, परमा एकादशीव्रतम् उक्तम्, गोपनीयम्; सहस्रयज्ञैः अपि तुल्यं न विद्यते। युधिष्ठिरः पप्रच्छ—कथं सा पुण्या एकादशी दिवा उत्पन्ना? कथं सा शुद्धा, देवप्रियाः कथं? भगवान् उवाच—पुरा, हे पार्थ, कृतयुगे, मुरः नाम दैत्यः अभवत्, अद्भुतः, अतिभीमः, सर्वदेवानां भयङ्करः। स तु इन्द्रं अपि जितवान्, सर्वदेवान् च, हे राजन्, तेन महादैत्येन, मृत्यु-स्वरूपेण दुष्टबुद्धिना। सर्वे देवाः तेन स्वर्गात् निष्कासिताः, पृथिव्यां विचरन्ति, संशयभीताः, महेश्वरं गच्छन्ति। इन्द्रः सर्वं भगवतः पुरतः उक्तवान्; स्वर्गहीनाः, पृथिव्यां विचरन्ति। देवाः, मर्त्येषु वसन्तः, न दीप्तिमन्तः, हे महेश्वर; उपायं वद, यथा अमराः स्वं स्थानं प्राप्नुवन्ति। महादेवः उवाच—यत्र देवेशः, दैत्यश्रेष्ठः च, तत्र गरुडध्वजः, सर्वशरणः, जगन्नाथः, त्राता, परमगतिः च अस्ति। तत्र गच्छ, हे देवश्रेष्ठ; सः रक्षां करिष्यति। महेश्वरस्य वचनं श्रुत्वा, इन्द्रः अन्यैः देवैः सह तत्र गतः, हे युधिष्ठिर। तत्र, जलमध्ये, गदाधरं देवम् शयानं दृष्ट्वा। इन्द्रः, अञ्जलिं कृत्वा, स्तोत्रं आरब्धवान्— इन्द्रः उवाच—ॐ, नमः देवेशाय, देवदानवपूजिताय; दैत्यारये, पद्मनेत्राय, मधुसूदनाय, रक्ष। सर्वे देवाः मुरदैत्यान्त्रस्ताः आगताः; हे जगन्नाथ, शरणं याचामः—रक्ष मां भक्तवत्सल। रक्ष, हे देवेश, रक्ष, रक्ष, हे जनार्दन; सत्यम् रक्ष, हे पद्मनेत्र, दैत्यनाशन। एवं, धर्मस्य गूढार्थः, एकादशीव्रतस्य महिमानं, देवदैन्यं च भगवतो शरणं याचन्, युधिष्ठिराय भगवता कथितम्।