यथा मया वर्णितं दृष्टं च, लोकं यथावत् निरीक्ष्य, विद्या-अध्ययन-संस्कृत्य-उच्चारणरहितं, उत्सव-शुभकृत्य-निष्क्रान्तं लोकं दृष्ट्वा। विद्या-अन्वेषणं परित्यज्य, सर्वव्यवहारं त्यक्त्वा, धर्मनियमात् विहीनं, केवलं जीवितश्वासेन स्थितं लोकं अभवत्। दुःखं लोकं प्राप्तम्, पुनः ततोऽपि दुर्गतिरेव अभवत्; अस्मिन काले, exhaustion (क्लान्ति) प्राप्ता। तदा ब्रह्मा उवाच— अहं जानामि, बाष्कलिः तव अप्राप्यः, तेन प्राप्तवरप्रभावात् अभिमानयुक्तः; केवलं विष्णोः प्राप्त्यः सः, अन्येषां अप्राप्यः। ततः ब्रह्मा आत्मनिग्रहं कृत्वा, ध्याने प्रविष्टः; तस्य ध्यानात् एव, चतुर्भुजः विष्णुः प्रादुरभवत्। अल्पेन समयेन, ब्रह्मणा चिन्त्यमानः, सः सर्वेषां साक्षात् क्षणेन उपस्थितः। विष्णुः उवाच— हे ब्रह्मन्, ध्यानं विरम्य, तव ध्यानात् आहूतः अहम्; येन हेतुना त्वं माम् ध्यायसि, तस्मात् तव समीपं आगतः। ब्रह्मा उवाच— एषः महद् अनुग्रहः, भगवतः आगमनम्; अन्यस्य कस्य इदं लोकहितं सम्भवेत्, भगवन्? मम सृष्टिः लोकस्य हिताय कृतम्; लोकः तु तव एव, अतः अत्र न विस्मयः। त्वया लोकः रक्षितव्यः, केवलं रुद्रः संहारकर्ताः; अस्मिन लोकस्थिते, महात्मनः इन्द्रस्य— त्रैलोक्यराज्यं, सर्वं चराचरं, बाष्कलिना अपहृतम्; तव दासाय, केशवाय, मन्त्रं प्रदाय सहायः कर्तव्यः। वासुदेवः उवाच— तव वरप्रदानात्, सः अबाध्यः अभवत्; बुद्ध्या एव सः जयितव्यः— असुरः इह बन्धनीयः। अहं वामनरूपं धारयिष्यामि, दानवविनाशाय; अस्य इन्द्रस्य, मया सह बाष्कलालयं गन्तव्यम्। तत्र आगत्य, अस्य द्वारा मम निमित्तं वरं याचयतु— त्रिपदभूमिं, हे राजन्, अस्माद् वामनात् ब्राह्मणात्। तद् प्रदत्तव्यं, हे सौभाग्यशाली; एषः याचना मया कृतः। इन्द्रः उक्तवान्— दानवराजः स्वजीवं अपि दास्यति। तस्मात् दानवात् दत्तं वरं प्राप्त्वा, हे पितामह, तं बन्धयित्वा, प्रयत्नेन पातालवासं कर्तव्यम्। अहं वराहरूपं धारयिष्यामि, तस्य दुष्टस्य विनाशाय; न संशयः। शीघ्रं गच्छ, हे इन्द्र। इत्युक्त्वा, सः तत्र अदृश्यः अभवत्; ततः कालेन, विष्णुः अदितेः गर्भं प्रविष्टवान्। विष्णोः, लोकधारिणः, गर्भप्रवेशे, बहुरूपाणि घोरानि निमित्तानि प्रादुरभवन्। तस्मिन्नेव काले, शुभं शक्तियुक्तं निमित्तम् अभवत्— मालतीपुष्पगन्धयुक्तः, रमणीयः वायुः प्रवाहितः। ततः, यथाकालं, विधिनिर्णयेन, सर्वभूतहिताय, देवः, शुद्धवर्णः, चन्द्रशङ्खसमानदीप्तिः, देवाधिदेवः, अदितेः पुत्ररूपेण जातः। विष्णोः अवतरणे, सिद्धदेवासुराणां विमलनेत्राणि दीप्तानि अभवन्; वायुनाः धूलिः प्रशमिता, दिवः दिवसः उज्ज्वलः अभवत्। अदितिः, देवपत्नी, दिव्यं गर्भं धारयन्ती, मन्दगतिः, भारात् क्लान्तमुखा, गर्भभारं वहन्ती। तदा नारायणः गर्भं प्रविष्टवान्, भूतभविष्ययोः संयोगेन, सर्वे प्राणीणि अकृतार्थानि, सहजेन, प्राप्तवाञ्छितानि। वायुः मन्दं प्रवाहितः, वर्षा अपि अभवत्, पर्वतानि उत्पन्नानि; निर्जनमार्गेषु, दूरदिशासु, जनसमूहेषु, सत्यं प्रवर्तितम्। धूलिः आकाशे मुक्तः, तमः शनैः नष्टम्; विष्णुः गर्भे स्थिते, तदा शत्रुभावः उत्पन्नः। पश्य, हे राजन्, देवी, देवमातुः, क्रमं; किम् अनुक्रमेण वक्ष्यामि? त्रिलोक्यं लङ्घयिष्यामि। बाष्कलिं, दानवराजं, पातालवासं करिष्यामि; इन्द्राय धनं सौन्दर्यं दत्तम्। दानवविनाशाय, केवलं अहं समर्थः; बाणवर्षं, रथचक्राणि बहूनि क्षिपिष्यामि। विविधाः गदासंघाताः दानवविनाशाय; देवाः स्वर्गे स्थिताः, दानवाः अधः। उचितकाले, व्रतानुसारं, तद् कर्म करिष्यामि; तस्मात् सहसा, वाणी मुखे स्थित्वा प्रादुरभवत्। पूर्वं चिन्तितम्, न दृष्टं न श्रुतम्; क्रोधात्, दैत्यपुरुषं बन्धनं कृतवान्। कश्यपाय यत् पूर्वं दत्तं धनं सौन्दर्यं— किं वायुः शक्तिहीनः, वा वायवः विक्षिप्ताः? दृष्टिः चलति, यथा यत् कल्पितम्, तद् रूपं प्राप्तम्; यत् अप्रयुक्तं वाक्यं मया उक्तम्, तस्मिन् स्थिते, किं वदामि? संशयेन अभिभूतः, हृदयेन चिरं कम्पितः, दिव्यं भगवन्तं सहस्रवर्षाणि धारयन्ती। तदा तस्यां वामनः जातः— अद्भुतः वामनरूपः— यस्य जन्मेन दानवानां दृष्टिः हरिता। तस्मिन् क्षणे, यदा जनार्दनः देवाधिदेवः जातः, नद्यः शुद्धवारि वहन्ति, सुगन्धवायुः प्रवाहितः। कश्यपः अपि तेन तेजस्विना पुत्रेण सुखम् अनुभूतवान्; त्रिलोकस्थाः सर्वभूतानां हृदयं हर्षेण पूरितम्। यदा जनार्दनः, प्रजापतिर्भगवान्, जातः, दिवि देवाः उपस्थिताः, दुन्दुभीः नादयन्ति। महानन्देन, मोहो दुःखं च त्रिलोक्ये नष्टम्; गन्धर्वसमूहाः परमभक्त्या, तेजस्विभिः सह, गीतानि गायन्ति।