शक्रेण सह स दानवः बाष्कलस्य निवासस्थानं प्रति जगाम। स दूरात् तां नगरीं दृष्ट्वा, या सर्वतः परितः परिवेष्टिता आसीत्, विस्मयमवाप। सा पुरी श्वेतपक्षिभिः योज्यैः शोभिता, सर्वरत्नविचित्रैः भूषणैः अलङ्कृता, मुख्यप्रासादैः विभूषिता, सम्यक्संविभक्तमहापथैः विराजिता च आसीत्। तत्र नित्यमत्सरगजैः, येषां वर्णः अञ्जनगिरिसदृशः, दिव्यगजवंशसम्भूतैः, शतशः संख्यायमानैः, सा पुरी दीप्तिमती बभौ। शुष्काङ्गैः, लघुकर्णैः, मनोजवैरिव, दीर्घग्रीवैः, उन्नतललाटैः, मनोहररूपैः अश्वैः सा नगरी शोभिता आसीत्। तत्र सहस्रशः वेश्यासु, या कुमुदहृदयसुवर्णसदृशवर्णाः, पूर्णचन्द्रमुख्यः, विनोदकथाचातुर्यसम्पन्नाः च, तस्यां नगरीं शोभयन्ति स्म। बाष्कलायां पुरी नास्ति पुण्यम्, न ज्ञानम्, न कला, न कौशलम्, यत् तत्र न वसति। शतशः उद्यानैः, उत्सवसंभोगैः अलङ्कृता सा पुरी, सर्वश्रेष्ठैः दानवैः पूर्णा, कुलनाशकं विना। सर्वत्र वीणावंशीमृदङ्गनिनादैः प्रतिध्वन्यमाना, दानवाः तत्र नित्यहृष्टा, नानारत्नभूषिताः दृश्यन्ते स्म। ते तत्र क्रीडन्ति, मेरुपृष्ठगतदेवतावत्; तत्र वृद्धदानवैः वेदध्वनिरुत्कृष्टः श्रूयते स्म। हविस्संभावितधूमैः, पापैः वातेन विनष्टैः, सुगन्धधूपविसृस्तैः, तत्र बाष्कलायां पुरी गन्धयुक्तदानवैः पूर्णा आसीत्। स दानवः, त्रैलोक्यं वशे कृत्वा, तत्र सुखेन वसति स्म। स तत्र स्थित्वा, त्रैलोक्यं चराचरं च शासति स्म; धर्मज्ञः, कृतज्ञः, सत्यवादी, जितेन्द्रियः च आसीत्। स सौम्यः, नीत्यनीतिविद्, ब्राह्मणभक्तः, शरण्यः, दुःखितानां दयालुः च। स वेदमन्त्रबलसम्पन्नः, सर्वशक्तिमान्, षाड्गुण्यनिपुणः, सदा स्मितपूर्ववक्ता च आसीत्। स वेदवेदाङ्गतत्त्ववित्, यजमानः, तपोनिष्ठः, दुष्टकर्मनिष्क्रियः, सर्वत्र अहिंसकः च। स पूज्यः, पूजयिता च, शुद्धः, सुखमुखः, सर्वार्थवित्, अप्रधृष्यः, भाग्यशाली, दर्शनीयः च आसीत्। स दानवराजः धान्यधनयानसमृद्धः, त्रिवर्गसाधननित्यः, त्रिभुवनप्रधानमनुष्यः च आसीत्। स सदा स्वपुरीस्थितः, देवानाम् असुराणां च मदं नाशयन्, सर्वाणि भूतानि त्रैलोक्ये रक्षितवान्। तस्य अधीनदानवेषु कश्चिद् नीचः न आसीत्; न कश्चिद् दरिद्रः, व्यथितः, अल्पायुषः, दुःखी वा। न कश्चिद् मूर्खः, विरूपः, दुर्भाग्यवान्, परित्यक्तः वा। स तु शुद्धगुणसम्पन्नः, स्थिरचित्तत्वं दृष्ट्वा, महात्मा पुरन्दरः तं दानवश्रेष्ठं तर्पयितुम् इच्छन्, सवितृसदृशतेजसः, तपस्विनम्, उपससाद। तस्य त्रैलोक्यधारणशक्तिं दृष्ट्वा, इन्द्रः विस्मितः सन्, साक्षात् तं दानवराजानं अपश्यत्। तदा युद्धकर्मणि प्रख्याताः दानवाः ऊचुः—"एष आश्चर्यम्, स्वयम् इन्द्रः तव पुरीं प्रति आगतः।" "एकाकी, श्रेष्ठेन ब्राह्मणेन वामनसहितः, हे प्रभो, वद किं कर्तव्यम्?" इति ते ऊचुः। स सर्वान् दानवान् उवाच—"यूयं नगरे सन्नद्धाः तिष्ठत; देवराजः प्रविशतु, अद्य स मया पूजनीयः।" तस्मिन्नेव काले वामनः वासवः च आगतः, स दानवराजः तौ स्नेहेन अपश्यत्। स आत्मानं कृतार्थं मन्यमानः, प्रणम्य, दानवभारवाहनः राजा, इदं वचनम् अब्रवीत्—"अद्य त्रिषु लोकेषु मत्समः कश्चिद् भाग्यवान् नास्ति, यः सम्पदाभिः परिवृतः शक्रं स्वगृहं आगतम् पश्यामि। यो यः मम गृहम् इच्छया वा, आवश्यकत्वेन वा याचते, तस्मै प्राणानपि दास्यामि। किं मम भार्यया, पुत्रैः, वा गृहेन वा त्रिषु लोकेषु प्रयोजनम्? त्वाम् साक्षात् दृष्ट्वा, त्वां सम्मान्य, स्वस्यान्के उपवेशितवान्।" स तम् आलिङ्ग्य, स्वागतं कृत्वा, स्वगृहं निनाय; आप्यायनादिभिः सत्कारं कृत्वा, तं सम्यक् पूजयामास। स उवाच—"अद्य मम जन्म सफलम्, सर्वे कामाः प्राप्ताः; यः त्वां शक्रं स्वगृहे पश्यामि। त्वया, देवेश, प्रमुखदानवेषु अहं कीर्तिम् आप्तवान्; त्वदागमेन मम पुण्यम् परमं जातम्। यत् अग्निष्टोमाद्यैः सम्यक् कृतैः यज्ञैः फलं लभ्यते, तत् त्वां पुरन्दरं दृष्ट्वा लब्धम्। यद् भूमिदानेन, गोदानेन, राजसूयकर्मणा वा फलं लभ्यते, तत् मम अद्य स्यात्।" "त्वद् दर्शनं, वासव, अल्पतपसा न लभ्यते; त्वं मम गृहे स्थितः, वद किं प्रियम् कर्तव्यम्। नान्यत् किंचित् हृदि ते भवतु; यद् इच्छसि, यद्यपि दुष्करं, तत् सिद्धमेव मन्यस्व। अहं भाग्यवान्, पुण्यवान्, त्वां शत्रुनाशनं दृष्ट्वा; यत् तव पादौ श्रेष्ठैः देवैः पूज्ये, मया सम्मानितौ।" "वद प्रभो, आगमनस्य हेतुम्; सर्वम् आख्याहि; तव आगमनस्य कारणम् अतीव अद्भुतं मन्ये।" इति उक्ते, इन्द्रः उवाच—"त्वां दानवेषु श्रेष्ठं वेद्मि, हे बाष्कल; त्वां दृष्ट्वा, असुरश्रेष्ठ, न किमपि आश्चर्यम्।