సంధ్యాబద్ధాంజలిపుటా మునయోభిముఖా రవిమ్। యావదద్యాసతే శీఘ్రం నివార్యోష్ణాభిభావితామ్
సంధ్యాకాలంలో ఋషులు చేతులు జోడించి సూర్యుని ఎదురుగా నిలబడి, వేడి అధికమవుతున్నప్పుడు త్వరగా ఆగిపోవాల్సి వస్తుంది.
వ్యజృంభతాథ లోకేస్మిన్క్రమాద్వైభావరం తమః। కుటిలస్యేవ హృదయే కాలుష్యం దూషయన్మనః
ఆ తరువాత, లోకంలో క్రమంగా రాత్రి చీకటి వ్యాపించింది; అది వంకర మనసులో కలుషితాన్ని కలిగించినట్లుగా మనసును ముదురు చేసింది.
జ్వలత్ఫణిఫణారత్నదీపోద్యోతిత భిత్తికే। శయనే శశసంఘాత రత్నవస్త్రోత్తరచ్ఛదే
ప్రజ్వలించే పాముల ఫణాలలోని రత్నాల వెలుగుతో గదులు మెరిసిపోతుండగా, చంద్రకాంతి రత్నాలు, విలువైన వస్త్రాలతో పైకప్పు అలంకరించబడిన మంచంపై ఆయన విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
నానారత్నద్యుతిలసచ్ఛక్రచాపవిడంబకే। రత్నైః కింకిణిజాలేన లసన్ముక్తాకలాపకే
వివిధ రత్నాల కాంతితో ఇంద్రధనుస్సు పోలికగా మెరిసిపోతూ, రత్నాల కింకిణి దండలతో, ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడింది.
కమనీయచలల్లీలా వితానాచ్ఛాదితాంబరే। మందరే మంన్దసంచారం గతే గిరిసుతాయుతః
ఆకర్షణీయంగా ఊగిపోతున్న లీలావితానం ఆకాశాన్ని కప్పివేస్తూ, మందరపర్వతం మెల్లగా కదులుతూ, పర్వతకన్యతో కలిసి ఉన్నాడు.
తస్థౌ గిరిసుతా బాహులతా మిలితకంధరః। శశిమౌలిః సితజ్యోత్స్నాస్ఫారపూరితగోచరః
పర్వతకన్య తన భుజాలను ఆయన మెడ చుట్టూ వేసి నిలబడి ఉండగా, చంద్రకిరీటి, తెల్ల జ్యోత్స్నతో నిండిన దృశ్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ నిలిచాడు.
గిరిజాప్యసితాపాంగీ నీలోత్పలదలచ్ఛవిః। విభావర్యా చ సంపృక్తా బభూవాతీవ గోమయీ
గిరిజా నల్లని కళ్లతో, నీలోత్పలదళపు వర్ణంతో, రాత్రితో కలిసిపోయి, అత్యంత ప్రకాశవంతంగా కనిపించింది.
తామువాచ తతో దేవః క్రీడాకేలికలాయుతామ్
ఆ తరువాత దేవుడు, క్రీడాకళలతో నిండిన ఆమెతో మాట్లాడాడు.
శర్వ ఉవాచ। శరీరే మమ తన్వంగి సితే భాస్యసితద్యుతిః। భుజంగీ వా సితా శుభ్రే సంశ్లిష్టా చందనేతరౌ
శర్వుడు ఇలా అన్నాడు: సన్నగా ఉన్నవాడా! నా శరీరంపై తెల్ల వెలుగు మెరిసిపోతుంది; అది తెల్ల పాము నా గంధపు చేతులకు చుట్టుకుని ఉందా, లేక తెల్లదనంతో ప్రకాశిస్తున్నదా?
చంద్రాతపేన సంపృక్తా రుధిరామ్బరసంవృతా। రజనీ వా సితే పక్షే దృష్టిదోషం దదాసి మే
చంద్రకాంతిలో తడిసి, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, లేక తెల్ల పక్షంలో రాత్రి నా చూపుకు మాయ కలిగించిందా?
ఇత్యుక్తా గిరిజా తేన ముక్తకంఠా పినాకినమ్। ఉవాచ కోపరక్తాక్షీ భ్రుకుటీ వికృతాననా
అలా అన్న తరువాత, గిరిజా గొంతెత్తి, కోపంతో కళ్లెర్రగా, కనుబొమ్మలు ముడుచుకుని, పినాకిని దేవునితో ఇలా చెప్పింది.
దేవ్యువాచ-। స్వకృతేన జనః సర్వో జాడ్యేన పరిభూయతే। అవశ్యమర్థీ ప్రాప్నోతి ఖండనం శశిమండన
దేవి ఇలా అన్నది: ప్రతి మనిషి తన చర్యల వల్ల మాంద్యానికి లోనవుతాడు; కోరుకునేవాడు తప్పకుండా నిందను ఎదుర్కొంటాడు, ఓ చంద్రకిరీటుడా!
తపోభిర్దీర్ఘచరితైర్యా త్వాం ప్రార్థితవత్యహం। తస్యా మేని యతస్త్వేష హ్యవమానః పదే పదే
నేను ఎన్నో సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి నిన్ను కోరుకున్నాను. కానీ ప్రతి అడుగులోనూ నీవు నాకు అవమానం తప్ప మరొకటి చూపలేదు.
నైవాస్మి కుటిలా శర్వ విషమా న చ ధూర్జటే। సవిషస్త్వం జగత్ఖ్యాతో వ్యక్తదోషాకరాశ్రయః
శర్వా, నేను వంకరగా కూడా లేను, మోసపూరితురాలిని కూడా కాదు. కానీ ఈ లోకంలో విషంతో ఉన్నవాడిగా, స్పష్టమైన దోషాలకు నిలయమైనవాడిగా నిన్నే అందరూ అంటారు.
త్వం హి ముష్ణాసి దశనాన్నేత్రహంతా భగస్య చ। ఆదిత్యస్త్వాం విజానాతి భగవాన్ద్వాదశాత్మకః
భగుడి కళ్ళూ, పళ్ళూ నీవే దొంగిలించావు. ద్వాదశాత్మకుడైన ఆదిత్యుడు కూడా నీవే అలా చేశావని తెలుసు.
మూర్ధ్ని శూలం జనయసి స్వైర్దోషైర్మామధిక్షిపన్। యస్త్వం మామాత్థకృష్ణేతి మహాకాలోసి విశ్రుతః
నీ తలపై త్రిశూలం పెట్టుకొని, నీ తప్పులతో నన్ను నిందిస్తున్నావు. నన్ను నల్లగా అంటావు, కానీ నీవే మహాకాలుడిగా ప్రసిద్ధి పొందినవాడివి.
యాస్యామ్యహం పరిత్యక్తుమాత్మానం తపసా గిరిమ్। జీవంత్యా న మయా కృత్యం ధూర్తేన పరిభూతయా
ఇప్పుడు నేను నా ప్రాణాన్ని వదిలేసి, తపస్సు కోసం కొండపైకి వెళ్తాను. మోసగాడి చేత అవమానించబడిన తర్వాత, బ్రతికుండగా నాకు చేయాల్సింది ఏమీ లేదు.
కాపాలికేన క్షుద్రేణ శ్మశానే నిత్యవాసినా। భూత్యా విలిప్త స్వాంగేన మాతృమధ్యస్థ చారిణా
కపాలాన్ని ధరించి, ఎప్పుడూ శ్మశానంలో ఉండే, తన శరీరాన్ని బస్మంతో పూసుకున్న, మాతృదేవతల మధ్య తిరిగే నీలాంటి నీచుని చేత.
నిశమ్య తస్యా వచనం కోపతీక్ష్ణాక్షరం హరః। ఉవాచానిష్టసంభ్రాంతః ప్రచలేనేందుమౌలినా
ఆమె కోపంతో పదాలను విన్న హరుడు, దుస్థితి వల్ల కలవరపడి, అతని శిరస్సున ఉన్న చంద్రుడు కంపించగా మాట్లాడాడు.
శర్వ ఉవాచ। అగాత్మజాసి గిరిజే నాహం నిందాపరస్తవ। చాటూక్తిబుధ్యా తు మయా కృత ఉన్మాదసంశ్రయః
శర్వుడు ఇలా అన్నాడు: 'పర్వత కుమార్తె, నేను నిన్ను నిందించేవాడిని కాదు. సరదాగా మాట్లాడినప్పుడు పిచ్చివాడిలా నటించాను.'
వికల్పః స్వస్థచిత్తే తు గిరిజే న మమ క్రమాత్। యద్యేవం కుపితా భీరు తత్తవాహం న వై పునః
'పర్వత కుమార్తె, నా మనసులో ఇలాంటి మార్పులు ఉండవు. అయినా నువ్వు ఇంత కోపంగా ఉంటే, భయపడే వాడివి, ఇకపై అలా చేయను.'
నర్మవాదీ భవిష్యామి జహి కోపం శుచిస్మితే। శిరసా ప్రణతేనైష రచితస్తే మయాంజలి
'నేను ఇకపై సరదాగా మాత్రమే మాట్లాడుతాను. శుచిస్మితే, నీ కోపాన్ని వదిలిపెట్టు. తలవంచి, నా చేతులు జోడించి నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.'
ని హీనో హ్యపమానేన నిందితే నైతి విక్రియామ్। అసతాం తు సతాం న స్యాన్మర్మస్పృష్టో నరః కిల
'మంచివాడిని అవమానించినా, నిందించినా అతనికి ఏమాత్రం హాని ఉండదు. కానీ చెడ్డవాళ్లకే, మంచి వాళ్లకాదు, మనసు లోతుల్లో బాధ కలుగుతుంది.'
అనేకైశ్చాటుభిర్దేవీ దేవేన ప్రతిబోధితా। కోపం తీవ్రం న తత్యాజ సతీ మర్మణి ఘట్టితా
దేవుడు ఎన్నో మృదువైన మాటలతో మాట్లాడినా, సతీదేవి తీవ్ర కోపాన్ని వదలలేదు. ఎందుకంటే ఆమె హృదయాన్ని గాయపరిచారు.
అవష్టబ్ధమథాచ్ఛిద్య వాసః శంకరపాణినా। విపర్యస్తాలకావేగాద్గన్తుమైచ్ఛచ్చ శైలజా
అప్పుడు శంకరుని చేయి నుంచి తన వస్త్రాన్ని ఊడగొట్టి, జుట్టు అల్లకల్లోలంగా, మనసు కలవరంతో, శైలజా వెళ్లిపోవాలని తలచింది.
తస్యా వ్రజంత్యాః కోపేన పునరాహ పురాంతకః। సత్యం సర్వైరవయవైస్తనోషి సదృశాం పితుః
ఆమె కోపంతో వెళ్లిపోతుండగా, పురాంతకుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'నిజంగా, నీ ప్రతి లక్షణంలోనూ నీవు నీ తండ్రిని పోలి ఉన్నావు.'
హిమాచలస్య శృంగస్థమేవ జాలాకులం మనః। తథా దురవగాహ్యేభ్యో గహనో హి తవాశయః
'హిమాచల శిఖరంలా నీ మనసు గందరగోళంగా ఉంది. అలాగే, నీ హృదయం కూడా అందరికీ అర్థం కానంత లోతుగా ఉంది.'
కాఠిన్యమశ్మసారేభ్యో వనేభ్యో బహులాం గతా। కుటిలత్వం నిమ్నగాభ్యో దుఃసేవ్యత్వం హిమాదపి
'నీవు రాళ్లకన్నా, అడవులకన్నా ఎక్కువ కఠినతను సంపాదించావు. నదులకన్నా ఎక్కువ వంకరతను, హిమాలయానికన్నా ఎక్కువ దుర్లభతను కలిగి ఉన్నావు.'
సంక్రాంతం సర్వమేవైతత్తన్వంగి హిమభూధరాత్। ఇత్యుక్తా సా పునః ప్రాహ గిరిశం శైలకన్యకా
'ఇవి అన్నీ నీకు హిమపర్వతం నుంచి వచ్చాయి, సన్నని అవయవాల కలదానివి.' అని గిరీశుడు చెప్పగా, శైలకన్యక మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
కోపకంపితమూర్ద్ధా సా ప్రస్ఫురద్దశనచ్ఛదా। ఉమోవాచ-। స్యాత్సర్వం దోషదానేన నిందాయాం గుణినో బలాత్
కోపంతో తల కంపిస్తూ, పళ్ళు బయటపడేలా ఉమా ఇలా అన్నది: 'దోషాలను వెదకేవాడి బలంతో, మంచి వాళ్ల గుణాలూ నిందకు గురవుతాయేమో.'